«CFO Summit» aıasynda pikir bildirgen Qarjygerler qaýymdastyǵynynyń tóraǵasy Elena Bahmýtovanyń aıtýynsha, 2024 jyly ekonomıkaǵa bólingen kredıt – 20,8%-ǵa, naqty bızneske nesıe 17,9%-ǵa kóbeıgen. «Bankter, eń aldymen, aksıonerler men salymshylar úshin jumys isteıdi. Olardyń tikeleı mindeti – salymshylar aldyndaǵy mindettemelerdi oryndaý jáne aksıonerler tabysyn qamtamasyz etý», deıdi ol.
Sonymen birge sarapshy qarjy ınstıtýttary bıznes ortada anaǵurlym ashyq, sebebi olar qarjylyq eseptiliktiń halyqaralyq standarttary boıynsha esep beredi dep málimdedi.
«Sońǵy 5-6 jylda qarjy sektorynyń salyq túsimi keıbir iri kompanııalardyń tabysynan joǵary boldy. Bank sektory salyqtan jaltarý úshin tabysyn bólshektegen joq. Ádil, ashyq oıyn erejesin júrgizdi. Byltyr olardyń korporatıvti tabys salyǵy 451 mlrd teńgeni qurady jáne ol aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 39%-ǵa ósken», dedi.
Sarapshylardyń aıtýynsha, ekinshi deńgeıli bankter salyq jeńildikteri kezinde de bızneske qoljetimdi nesıe usyna almaǵan. Memlekettiń «bızneske nesıe berińder» degen ýájine «bizdegi aqshanyń bári salymshylarǵa tıesili, ony ekonomıkaǵa sala almaımyz» dep qarsylyq tanytyp kelgen. Ekonomıst Ǵalym Qusaıynovtyń aıtýynsha, naryqta shaǵyn jáne orta bıznesti nesıelendirý boıynsha bankter arasynda básekelestik bolýǵa tıis.
«Bankterdiń jaǵdaıy ártúrli. Sondyqtan bárinen birdeı belsendilik kútýdiń qajeti joq. EDB ekonomıkanyń naqty sektoryn belsendi nesıeleý úshin makroekonomıka ǵana emes, rettegishtik orta da jetildirilýge tıis. Nesıe berýdiń naryqtyń tetigin qalyptastyrmaıynsha, oń ózgerister bolmaıdy. Shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy ındıkatorlyq róli aıqyndalmaıynsha, jaǵdaı ózgermeıdi. Bankter de muny túsinedi, sondyqtan shaǵyn bıznesti nesıeleýge múddeli emes. Memleket jeńildetilgen nesıe baǵdarlamalaryn toqtatyp, kommersııalyq bankterge osy naryqta básekege túsýge múmkindik berýi kerek. Sondaı-aq bank nesıesi – bıznestiń ózi úshin de táýekeldi bastama. Inflıasııanyń jáne bazalyq mólsherlemeniń joǵarylyǵynan kommersııalyq kredıtterdiń quny 20–24%-ǵa deıin jetedi, ıaǵnı bankterge osy paıyzdardy berý úshin bıznestiń rentabeldiligi jyldyq taza kiristiń shamamen 30%-yn quraýǵa tıis. Ulttyq bank birinshi kezekte bankterdiń nesıe fýnksııasyn damytýǵa nazar aýdarýy kerek. Sodan soń ınstıtýsıonaldyq ortamen baılanysty biraz kedergi bar. Bul qaryz alýshylardyń múddesin kóbirek qorǵaıdy. Bizdiń elde tólem qabileti syn kótermeıtin qaryz alýshylar úshin ınstıtýsıonaldyq orta jaqsaryp keledi. Nesıelerdi qaıtarmaı qoıý uıat emes», deıdi Ǵ. Qusaıynov.
«Visor» ınvestısııalyq kompanııasynyń basqarýshy seriktesi Almas Chýkın jeńildetilgen salyq rejimi de, jeńildetilgen nesıe júıesi de shaǵyn bızneske arnalǵanyn, al ony orta jáne iri kásipkerlik te paıdalanyp ketkenin aıtady.
«Bank ekonomıkaǵa nesıe berý úshin ekonomıka turaqty bolýy kerek. Ulttyq valıýtanyń turaqtylyǵyna altyn nemese ıntervensııa emes, ekonomıkalyq resýrstar yqpal etýi kerek. Ulttyq bank tarapynan qadaǵalaýdyń negizgi prınsıpteri tek tyıym salý men shekteý qoıý, al damytýǵa qatysty eshqandaı jańa qural joq. Bıýdjettiń teńgerimsizdigi men ekonomıkalyq ósim – Ulttyq banktiń emes, Úkimettiń mandaty. Korporatıvtik sektordy nesıeleý deńgeıi ekonomıkanyń qurylymdyq problemalaryna táýeldi. Ishki jalpy ónimdegi ShOB úlesi qazirgideı 27% emes, 50-60% bolýǵa tıis. Bankterdiń aınalymyndaǵy qarjynyń 80%-y – salymshylardyń depozıti. Úkimet banktiń nemese bıznestiń naryqtyq sıpatyn umyta beredi. Bank – áleýmettik qor emes, bıznes – balalar baqshasy emes. Myqty jobany qarjylandyrýǵa banktiń ózi múddeli bolýy kerek edi. Úkimet pen Ulttyq bank osyny túsingen kezde ǵana nesıelendirý naryǵy retteledi», deıdi Chýkın.
ALMATY
