Bir qýanatynymyz, sońǵy bir-eki jylda jasandy bolsa-daǵy eýropalyq ıntererden alystap, úı ishin ulttyq naqyshta sándeýge kóshe bastadyq. Shańyraq stılinde aspa sham ilip, keregeniń elementterin paıdalanatyn boldyq. Ulttyq stıldegi dámhana, meıramhanalardyń da qatary kóbeıip keledi. Demek halyqtyń kúıki tirlikten sál bas kóterip, rýhanııatqa, mádenıetke moıyn bura bastaǵandyǵy bolsa kerek. Saıahatshylardyń bes juldyzdy qonaqúı emes, aýyldyń qarapaıym tirshiligin kórýge yqylasy aýa bastady. Shákerman Oshannyń da qolǵa alyp jatqany – etno týrızm. Qolǵa alatyndaı múmkindigi mol onyń. Eń bastysy, saýsaǵynan óner tamǵan ismer. Umyt bola bastaǵan tekemet, syrmaq, alasha, tuskıiz syndy qazaqtyń tól ónerin eshqandaı apparatsyz báz-baıaǵy apalardyń ádisimen jasaıdy. Jazǵa salym jún sabaıdy, kıiz basady... Qystyń uzaq keshinde keste tiger edi. Qolóner buıymdary qyzdyń jıǵan júgindeı tórinde tur. Tekemet, alashasyn arqalap, san ret kórmelerge de qatysqan. Júldeli oryndar da joq emes.
– Etno týrızmmen aınalysyp kele jatqanymyzǵa jeti jyldaı boldy. Al qolónermen qolyma ıne ustaı bilgennen-aq shuǵyldanamyn. Kishkentaıdan túıme qadaý sekildi usaq-túıek sharýa meniń moınymda edi. Qazir keste tigýden bastap, syrmaq syrý, alasha toqý syndy tól ónerimizdi barynsha túletip júrmiz. «Ana kórgen ton pishsin» dep, qyzyma da bar bilgenimdi úıretemin. Qazirgi kıiz úılerdiń ishki jabdyǵyn tolyqtaı qoldan tigip júrmiz. Kelgen týrıster aldymen qazaqtyń mádenıetin kórse, bilse degen oımen qazaq úıiniń ishine jasandy dúnıe qoımadyq. Barlyǵy derlik, qolóner, tól óner. Sonymen qatar tórt túligimizdi órgizip, qurt-maıyn alyp otyrmyz, – deıdi Shákerman Oshan keste tigip otyryp.
Ártúrli maǵynadaǵy kestelerin jaqtaýǵa salyp, qabyrǵaǵa ilip te qoıady eken. Oıý-órnekteri ádemiligine qaraı emes, maǵynasyna qaraı ornalasady desedi. Kózge tartymdy kóringenimen, órnekti óresi bar, ónerdi jan-tánimen túsinetin jandar ǵana túsinetin sekildi.
– Bul bizben tigiletin keste túri. Kergish aǵashqa kerilgen materıaldyń betine túsirilgen oıýdy qarmaqpen shalyp shyǵamyz. Kerilgen mataǵa ismer qalaǵan oıý-órnegin syzyp alady. Sodan soń ústinen túrli jippen kesteleı beredi, – dep kesteniń de qyr-syryn túsindirgendeı boldy.
Bilýimizshe, biz kesteniń shym keste jáne áredik keste degen eki túri bar. Shym keste dep, materıaldyń ashyq jerin qaldyrmaı nemese ashyq oryndy óte az qaldyryp, tutas kestelengen shymqaı kesteni aıtady eken. Ol tásilmen tuskıiz, sandyq qap, maqpal shapan, jastyqtyń kózi, oramaldyń sheti, sáýkele sııaqty basqa da kóptegen kıimderge keste tigiledi. Áredik keste – taqııa, balaq, óńir, jaǵa, etek, áıelderdiń tymaǵy, keń qonysh etikterdiń burysh-buryshy tigiledi. Keıipkerimiz oıýdyń mán-maǵynasyna tereń mán beretindikten, beı-bereket qoldana da bermeıdi. Máselen, etiktiń qonyshyna túsetin órnek baskıimge kestelenbeıdi. Sol sekildi alasha men syrmaqtyń, tuskıiz ben tekemettiń de turmysta orny bar. Shákerman Oshan kıiz úı jabdyqtaryn ornalastyrǵanda da ata dástúr tártibin qatty ustanady. Armany, oıy – kıiz úılerin aýyl syrtyna, tabıǵat aıasyna tigip, jún sabaý, syrmaq syrý syndy ulttyq ónerdi ámbege áıgilesem deıdi. Bozanbaı aýylynyń mańaıy da kórikti. Móldir bulaq, jazıraly jasyl belderi de bar. Onyń ústine, qaladan qashyq emes, qyzyqtap baratyndar da barshylyq. Ulttyq óner solaı nasıhattalsa kerek.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Ulan aýdany
