Kaspersky Safe Kids qyzmetiniń málimetine súıensek, 2025 jyldyń alǵashqy úsh aıynda balalar kóbinese messendjerler, qysqa vıdeolar kórýge arnalǵan qosymshalar men oıyn servısterinde ýaqyt ótkizgen. Olardyń arasynda alǵashqy orynda YouTube tur. Balalar eń kóp qoldanatyn on qosymshanyń ishinde dál osy platformada ótkizgen ýaqyt 30%-dy quraıdy. Ekinshi orynda — TikTok (16%), al úshinshi orynda — WhatsApp (14%). Sonymen qatar alǵashqy ondyqtyń qatarynda Roblox, Agent+, Telegram, Brawl Stars, Chrome, YouTube Kids jáne Instagram bar.
Kaspersky zerthanasy sarapshylarynyń anyqtaýynsha, balalardyń osy qyzyǵýshylyǵyn bilgen alaıaqtar atalǵan qosymshalardy óz shemalarynda belsendi qoldanatynyn eskertedi. Shabýyldar kóbinese messendjerler men áleýmettik jeliler arqyly júzege asady. Biraq zııandy kontentke basqa platformalarda da tap bolý yqtımaldyǵy joǵary — mysaly, vıdeolardyń pikirlerinde nemese oqýshylar arasynda tanymal oıyn forýmdarynda.
Mamandar ata-analar men balalar aldanyp qalatyn qaýipti alaıaqtyq tásilderdi atap kórsetti.
Alǵashqysy, akkaýnttardy jalǵa berý jáne bank kartalaryn satý. Messendjerlerde, áleýmettik jelilerde nemese onlaın oıyndar platformalarynda alaıaqtar jasóspirimge «aqsha tabýdy» usynyp, messendjerdegi paıdalanylmaıtyn akkaýnt nemese bank kartasyn qoldaný týraly usynys aıtýy múmkin. Keı jaǵdaıda jańa karta ashýdy suraıdy. Biraq mundaı usynystar óte qaýipti, óıtkeni alaıaqtar bul akkaýnttar men kartalardy zańsyz áreketterge paıdalanady. Ata-analar akkaýnt nemese karta arqyly jasalǵan áreketter úshin karta ıesi jaýapty bolatynyn balasyna túsindirýi kerek.
Ekinshisi, ata-ananyń aqshasy men jeke derekterin urlaý. Keı balalar ınternette jeke aqparatty ashyq bólisýge beıim. Alaıaqtar osyndaı málimetterdi paıdalanyp, eresekterge shabýyl jasaı alady. Aıtalyq, fıshıngtik habarlama jiberip nemese áleýmettik ınjenerııa ádisi «ańyz» oılap tabýy múmkin.
Úshinshisi, qaýipti chellendjder. Bul – balalar men jasóspirimder úshin áli de úlken qaýip. Sońǵy kezde mundaı chellendjderge tartý joldary san túrli. Alaıaqtar balany qaýipti áreketter jasaýǵa májbúrleý úshin, jeke sýretteri men vıdeolaryn kópshilikke jarııa etemin dep qorqytýy múmkin. Olar «álsiz emes ekenińdi dálelde», «qadam jasa – mazalamaımyz» sııaqty sózdermen, jasóspirimniń atynan jalǵan akkaýnttar nemese toptar quryp, psıhologııalyq qysym jasaýy múmkin.
Kaspersky zerthanasy, balalardyń onlaın qaýipsizdigi baǵytynyń jetekshisi Andreı Sıdenkonyń aıtýynsha alaıaqtar trendterdi muqııat baqylap, ártúrli tanymal qosymshalar men servısterdi óz paıdasyna qoldanady.
«Olardyń shemalaryn keıde eresekterdiń ózi túsine bermeıdi, al jasóspirimder tipti de osal. Ásirese, emtıhan kezinde kúızelis kúsheıip, aqparatty muqııat tekserýge murshalary bolmaı qalýy múmkin. Sol sebepti, ata-analar balalarmen onlaın qaýipsizdik erejelerin únemi talqylap, ınternettegi qaýipter týraly ashyq aıtýy qajet. Eń mańyzdysy — bala qandaı da bir qıyn jaǵdaıǵa tap bolsa, ony jasyryp qalmaı, úlkenderge aıta alatynyn, ózin árdaıym qoldaıtynyn bilýi kerek. Bul ásirese kıberbýllıngke nemese qaýipti chellendjderge qatysýǵa májbúr bolǵan jaǵdaıda asa mańyzdy», deıdi ol.
