Halyqtyń turmys sapasyn jaqsartý – basty maqsatymyz

О́ńirdiń jalpy ónimi 1,3 esege ósti

Prezıdent sóziniń basynda Aqtaýǵa jumys saparymen arnaıy kelip otyrǵanyn, basty maqsat oblystyń ahýalymen tanysý, aımaqtaǵy ózekti máselelerdi talqylaý ekenin atap ótti.

– Elimiz úshin Mańǵystaýdyń orny bólek. Bul – strategııalyq mańyzy bar aımaq. Mańǵys­taýdy batys qaqpasy deýge bolady. Men oblystyń tynys-tirshiligin erekshe na­zarda ustaımyn. Sondyqtan búgin aımaq­tyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý barysyn jiti talqylaýymyz qajet. Aımaq­tyń jalpy ónimi eki jylda 1,3 esege ósti. О́tken jyldyń bastapqy 9 aıynda óńirlik jalpy ónim 3,7 trln teńgege jetti. Bul kór­setkish, bir qaraǵanda, jaman emes. Bıyl birinshi toqsandaǵy ekonomıkalyq ındıkator 104,8 paıyz boldy. Oblysqa keıingi eki jylda 2 trln teńgeden asa ınvestısııa tartyldy. Aımaq turǵyndarynyń sany úzdiksiz ósip keledi. Qazir munda 800 myńnan asa adam tura­dy. Jaqynda men Shymkentke barǵanda kó­shi-qondy, ıaǵnı mıgrasııany baqylaýsyz qal­dyrýǵa bolmaıdy dep aıttym. Boljam boıyn­sha kóp uzamaı oblystaǵy halyq sany bir mıl­lıonǵa jetýi yqtımal, tipti, odan asýy da múmkin. Bul jaǵ­daı ekonomıkaǵa jáne áleý­met­tik ın­­fra­qu­rylymǵa qosymsha salmaq túsire­di. Bul fa­ktordy umytpaýymyz kerek, popýlızmge urynbaǵan jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy buǵan deıin taza aýyzsý máselesin sheshýdi, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý júıesin jaqsartýdy tapsyrǵanyn, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, kólik-logıstıka áleýetin arttyrý jáne týrızm salasyn damytý jóninde naqty mindetter qoıylǵanyn aıtty. Bul rette biraz sharýa jasalǵanyn aıta kele jetistiktermen qatar kemshilikter de bar ekenin alǵa tartty.

– Naqty jospar bar, mindetter – belgili. О́zekti máselelerdi sheshý úshin Úkimet pen ákimdik kúsh jumyl­dyryp, belsendi jumys isteýge tıis. Ákim Nurdáýlet Qıly­baı jumysyna belsendi túrde kiristi, aldynda turǵan mindetterdi, máselelerdi túsinedi, olardy sheshý joldaryn biledi. Taıaý arada nátıjelerdi kútemin. Onyń kóter­gen máseleleri óte ózekti, bul máse­lelerdi Úkimet muqııat qa­raýy kerek. Basty maqsat – oblys tur­ǵyn­­dary­nyń turmys sapasyn jaq­sartý. Bul – anyq nárse, – dedi Prezıdent.

Sý tapshylyǵyn sheshýde naqty áreket kerek

Sodan soń Qasym-Jomart Toqaev birqatar máselege jeke toqta­lyp ótti. Birinshisi – oblys­taǵy basty mindettiń biri turǵyn­dar­dy taza aýyzsýmen qamtamasyz etý. Tabıǵı ósimge jáne kóshi-qon úderi­sine baılanysty aımaqtaǵy halyq sany úzdiksiz ósip keledi. Son­dyqtan aýyzsý máselesiniń ózekti­ligi kún ótken saıyn arta túsedi.

Osy oraıda Prezıdent MAEK-tiń sý tushytý qýaty jetkiliksiz bolyp turǵanynan habardar ekenin bildirdi. Sonyń kesirinen ásirese, jaz aılarynda aýyzsý tapshylyǵy qatty seziledi. Úsh qalaǵa jáne ortalyq qubyr jelisi bar 59 eldi mekenge aýyzsý belgili bir ýaqytta ǵana beriledi. Sý tapshylyǵy – kúnine 23 myń tekshe metr. Qazir sý tushytatyn 6 zaýyt pen qondyrǵy salynyp jatyr. Kendirlidegi joba iske qosylǵan soń, Jańaózen qalasynyń, Teńge, Qyzylsaı, Rahat jáne Kendirli aýyldyq okrýgteriniń turǵyndaryn taza sýmen qamtamasyz etýge múmkindik týady. Sondaı-aq qosymsha jumys oryndary ashylady. Memleket basshysy bul jobany keshiktirmeı, der kezinde, ıaǵnı, mamyr aıynda aıaqtaýdy tapsyrdy.

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, 2023 jyly «Astrahan – Mańǵyshlaq» magıstraldy sý qubyry jańǵyrtyldy. Onyń sý ótkizý múmkindigi kúnine 110 myńnan 170 myń tekshe metrge deıin artty. Biraq bul qubyr batys aımaqtyń sýǵa suranysyn tolyq óteı almaıdy. Onyń ústine, qu­byr arqyly keletin sýdy ábden ta­zartý kerek. Sondyqtan sý­dyń ózin­dik quny qymbatqa túsedi. Úkimet «Samuryq-Qazyna» qory­men birge osy aımaqtaǵy sý tapshy­lyǵyn azaıtý úshin naqty sheshim qabyldaýǵa tıis.

– Sarapshylar taza sýdyń taǵy bir kózi bar deıdi. Bul – Aqtóbe oblysyndaǵy Kókjıde jerasty sýlary. Ony ıgerýge qatysty jobany jan-jaqty pysyqtap, onyń ekonomıkalyq tıimdiligin zertteý qajet. Sarapshylar Kókjıde, Aıshýaq jáne Soltústik Aıshýaq jerasty sýlarynan Mańǵystaý jáne Atyraý oblystarynyń eldi mekenderine deıin sý qubyryn tartýdy usynyp otyr. Sý qubyrynyń uzyndyǵy shamamen 1 400 shaqyrym bolady, sý ótkizý múmkindigi – kúnine 170 myń tekshe metr. Sol arqyly 1,2 mıllıon adamdy taza aýyzsýmen qamtamasyz etýge jáne onyń kólemin arttyrýǵa múmkindik týady. Aqtaý qalasyndaǵy sý qubyry jelisi ábden tozǵan, tozý kórsetkishi – 77 paıyz. Sonyń kesirinen sýdyń 16 paıyzy ysyrap bolyp jatyr. Jalpy, aımaqtaǵy sý qubyry men káriz jelisiniń tozýy asa kúrdeli másele bolyp tur. Máselen, sý qubyry Aqtaýda jańa aıttym, 77 paıyz, Jańaózende 59 paıyz tozǵan. Káriz jelisi Aqtaýda shamamen – 76 paıyz, Jańaózende 72 paıyz tozǵan. Bir sózben, naqty sharalardy qolǵa alý kerek. Al shalǵaıda turatyn malshylardyń óz betimen qudyq qazý týraly bastamasyna kelsek, bul – jalpy quptarlyq is. Bul jumysqa 100 mln teńge qajet dep otyr. Keminde 50 malshy sýǵa qol jetkizedi eken. Qoldaýǵa bolady dep oılaımyn. Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev ákimmen birlesip bul máseleni pysyqtaýy kerek, – dedi Prezıdent.

Infraqurylym – erekshe nazarda

Memleket basshysynyń ekinshi toqtalǵan máselesi jylý men tozyǵy jetken turǵyn úıler jaıy boldy. Qazir Aqtaýǵa jylýdy «MAEK» kompanııasy beredi. Biraq oblys ortalyǵy tez ósip jatyr. Qalany jylýmen tolyq qam­tamasyz etýge kásiporynnyń qýaty jetpeıdi. Byltyr Aqtaýda uzyn­dyǵy 12 shaqyrym bolatyn jylý jelisi salynyp, jańǵyr­tyl­dy. Nátı­jesinde, qalaǵa jylý­dyń du­rys jetýine múmkindik týdy. Osy ba­ǵyt­taǵy jumysty jalǵastyrý ma­ńyz­dy. Byltyr oblysta 846 myń shar­shy metr turǵyn úı salyndy. Bul – jospardan 20 paıyzǵa artyq.

– Degenmen oblystaǵy turǵyn úı qorynyń 7 paıyzy ábden eskirgen. Kóppáterli 177 úı kúrdeli jón­deýdi qajet etedi. Sondyqtan tur­ǵyn úılerdi jańǵyrtý másele­sine aıryqsha nazar aýdarý kerek. Maǵan túsken aqparat boıynsha Aq­taýda úleskerler qarjy sal­ǵan 6 úıdiń qurylysy bitpeı tur. Oryn­syz, ıaǵnı beıbereket salynǵan qurylys nysandary da bar. Bul máselelerdi sheshý úshin Úkimet ákimdikpen birge naqty sharalar qabyldaýy kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy, úshinshiden, buǵan deıin Jańaózendegi gaz óńdeý zaýytyn 2024 jylǵa qaraı iske qosý týraly tapsyrma bergenin, biraq túrli rásimder sozylyp, merdi­germen kelisimshartqa byltyr ǵana qol qoıylǵany, sonyń saldarynan zaýytty iske qosý merzimi 2027 jylǵa qalǵanyn aıta kele, muny Úki­mettiń óreskel olqylyǵy dep málim­dedi. Sóıtip, Úkimetke osy máse­leni qatań baqylaýǵa alýdy tapsyrdy.

О́ńdeý sektoryn órkendetken jón

– Tórtinshi. Aımaq ekonomıkasy turaqty jáne ártarapty bolýy úshin kásipkerlikti damytý asa mańyzdy. Qazirgi tańda oblysta 77 myń shaǵyn jáne orta bıznes ny­sany jumys istep tur. Olar 150 myń adamǵa jumys berip otyr. Byltyr kásip ıeleri shyǵaryp jatqan ónim kólemi 270,5 mlrd-qa ósip, 2,2 trln teńgege jetti. Bıyl aımaqtaǵy sha­ǵyn jáne orta bıznesti qoldaý úshin mem­lekettik bıýdjetten 16 mlrd teńgeden asa qarjy bólinetin boldy. Qazirdiń ózinde 12,5 mlrd teńge bólinip, 150 jobaǵa qoldaý kórsetilgen. Buǵan qosa jaqyn arada «Mangystau Business» baǵdar­lamasy iske qosylady. Osy aýqym­dy jumystyń aıasynda 30 jańa jobaǵa qarjy bólinbek, jalpy somasy 1,5 mlrd teńge bolady. О́zderińiz bilesizder, oblystyń óz ereksheligi bar. Atap aıtqanda, munaı óndirisiniń basym bolýy, shóldi jerde turǵany, sý tapshy­ly­ǵy, azyq-túlik ımportyna táýeldi­lik. Sondyqtan jospardaǵy barlyq sharýany tıimdi iske asyrý úshin memlekettik organdar jumyla jumys isteý kerek, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy oblystaǵy kásipkerlikti damytýǵa erekshe serpin beretin ortalyq bolýǵa tıis. Qazir onda 22 jańa joba jú­zege asyrylyp jatyr. Arnaıy ekono­mıkalyq aımaqqa salynǵan ınvestısııanyń jalpy kólemi – 337 mlrd teńge boldy, sonyń teń jartysy – shetel ınvestısııasy. Bıyl arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń aýmaǵyn jeti ese ulǵaıtý josparlanyp otyr, ıaǵnı 3,7 myń gektardan 26,5 myń gektarǵa deıin. Bul – oryndy sheshim. Ákimniń de ekonomıkalyq aımaqqa qatysty usynystary bar. Halyq tutynatyn taýarlardy, sonyń ishinde azyq-túlik óndirisin ekonomıkalyq qyzmet túrine qosýǵa bolady. Degenmen joǵary sapaly ónim shyǵaryp, jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beretin óńdeý sektoryna basymdyq berý qajet. Úkimet pen ákimdik osy salaǵa egjeı-tegjeı taldaý jasap, tıimdi jumys júrgizýge tıis. Qaǵazbastylyq bolmaýy kerek, naqty, nátıjeli jumys qajet.

Týrızmdi damytýǵa jol ashatyn baǵyttar

Týrızm – aımaq ekonomıkasy­nyń munaı-gaz salasynan keıingi mańyzdy sektory. Bul – Prezıdent atap ótken besinshi másele.

Byltyr oblysqa shetelden 43 myń týrıst kelipti. Elimizdiń basqa aımaqtarynan kelgen qonaqtardyń sany 460 myńǵa jýyqtady. Keıingi úsh jylda jalpy týrıster sany 1,5 ese artty. Jazda qonaqúılerdiń 90 paıyzdan astamy bos bolmaıdy. Beket Ata jerasty meshitine, Bozjyra shatqalyna, Aıraqty­daǵy «Qamaldar alqabyna» jáne Torysh­taǵy domalaq tastarǵa týrıs­ter óte kóp barady. Mańǵystaýǵa keletin árbir onynshy adam osy nysandarǵa arnaıy soǵady.

– Týrısterge, ásirese, múmkin­digi shekteýli jandarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý qajet. Men muny únemi aıtyp júrmin. Osy baǵyt­taǵy jumysty jalǵastyrý qajet. Beket Ata jerasty meshitine kóteri­lý úshin avtomatty qondyrǵy ornatý týraly usynysty muqııat qaraý kerek. Jalpy, týrıstik nysandarǵa sondaı júıe ornatý álemdik tájirıbede bar. Biraq kesene – halqymyz úshin kıeli oryn. Sondyqtan jurtshylyqpen, túrli mamanmen aqyldasyp, jan-jaqty oılastyryp sheshim qabyl­daǵan jón. Men bul usynysty qoldaımyn. Byltyr týrızmdi damytý jónindegi jıynda áleýeti zor baǵyttardy atap óttim. Al naqty Aqtaýǵa keletin bolsaq, bul – kólik-logıstıka, týrızm turǵysynan biregeı qala. Bul áleýetti tıimdi paıdalanýymyz kerek. Sondaı-aq teńiz týrızmine basa nazar aýdarý qajet. Bes eldiń teńiz aılaqtary bir-birine jaqyn ornalasqan. Reseı, Iran jáne Kavkaz elderiniń mıllıonnan astam turǵyny bar 10 qalasynan týrıster shaqyrýǵa bolady. Ystanbul, Antalıa, London, Máskeý, Astrahan, Tbılısı, Baký jáne basqa da qalalardan shyǵatyn ushaqtardyń tranzıttik dáliz­deri osy jerde toǵysady. Munyń bári týrızmniń qarqyndy damýy­na jol ashady. Aqtaý portynda jańa teńiz portyn salý qajettigi týyndap otyr. Aılaqtardy jolaý­shy tasıtyn kemeler toqtaýǵa bolatyndaı etip jańǵyrtý kerek. Úkimet «Mańǵystaý» týrıstik aımaǵyn damytýdyń keshendi jos­paryn shuǵyl túrde bitirýi kerek. Maýsym aıynda bul jospardy maquldaımyz.Oblys ákimdigi Úkimettiń qoldaýymen osy salaǵa jeke ınvestısııa tartý máselesin pysyqtaýy qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy mán bergen taǵy bir másele – is-sharalar týrızmi (Event tourism). Aqtaý túrki áleminiń mádenı astanasy mártebesin aldy. Jaqynda ashylý rásimi jaqsy ótti. Bul is-sharaǵa óz azamattarymyzben qatar, túrkitildes elder de zor qyzyǵýshylyq tanytty. Aldaǵy ýaqytta 30-dan astam is-shara ótkiziledi. Osynyń bári aımaqqa týrıster tartýǵa jol ashýǵa tıis. Bul jumysty belsendi júrgizý qajet. Jalpy, aımaqqa shetel ınvestısııasy turaqty kelip jatyr. Biraq onyń úshten ekisi munaı-gaz sektoryna tıesili. Sondyqtan basqa da salalarǵa belsendi túrde ınvestor tartý qajet.

Tranzıttik áleýetti arttyrýǵa kúsh salynady

– Altynshy másele. Mańǵystaý oblysy elimizdiń tranzıttik áleýetin arttyrý isinde mańyzdy ról atqarady. Bul – Shyǵys pen Batys, Soltústik pen Ońtústik arasyndaǵy halyqaralyq kólik dálizderi toǵysqan biregeı jer. Biz teńiz ınfraqurylymyn, sonyń ishinde Aqtaý jáne Quryq porttaryn damytýǵa erekshe mán berip otyrmyz. Osy aılaqtar Transkaspıı halyqaralyq kólik dálizindegi negizgi toraptyń biri sanalady. Keıingi jyldary bul dáliz arqyly júk jetkizý merzimi úsh ese qysqardy. Tasymal quny turaqtaldy. Ozyq tehnologııa­lar jappaı engizile bastady. Halyqaralyq logıstıkalyq kompanııalar elimizdiń kólik salasyna ınvestısııa salýǵa qyzyǵýshy­lyq tanytyp otyr. Olar, ásirese, te­ńiz porttaryn damytý isine qar­jy quıýǵa múddeli. Úkimet oblys ákimdigimen birlesip, shetel ınves­torlarymen belsendi jumys isteýi kerek, – dedi Prezıdent.

Budan keıin Memleket basshysy elimizdiń Eýrazııadaǵy negizgi tranzıt haby retindegi rólin arttyra túsý qajet ekenin atap ótti. Kólik, temir jol jáne teńiz porty ınfraqurylymyn damytýǵa arnalǵan jobalardy tezdetip júzege asyrý kerek. Bıyl Quryq-Jetibaı tasjolyn jóndeý jumysy aıaqtalady. Endi Túrikmenstan baǵyty boıynsha kólik-tasymal áleýetin arttyrý qajet. Jańaózennen shyǵyp, Kendirli arqyly Túrikmenstan shekarasyna deıin baratyn kúre joldy jóndeýge bıyldan bastap kirisýdi tapsyramyn. Temirjol beketterin jańǵyrtý jáne jańartý jumysy bastaldy. Elimiz boıynsha 125 vokzaldy jóndeý josparlanyp otyr. Onyń ishinde Mańǵystaý, Beıneý jáne Shetpe beketteri bar. Jolaýshylarǵa, ásirese, óz betimen júrip-turýy qıyn azamattarǵa qolaıly jaǵdaı jasalady. Bul sharalar oblystaǵy ári jalpy elimizdegi kólik qatynasyn jaqsarta túsetini sózsiz.

Alty jyldan beri toqtap turǵan «Beıneý astyq termınaly» bıyl qańtarda iske qosyldy. Qazir onda bir mezette 100 myń tonna astyq saqtaýǵa bolady. Sondaı-aq kúnine 150 tonna – un, 50 tonna jem shyǵarýǵa múmkindik bar. Al jańǵyrtý jumysynan keıin bul kórsetkishter 400 tonna un jáne 100 tonna jemge deıin artady. Astyq termınalynyń qýatyn arttyryp, tolyq jumys isteýin qamtamasyz etken jón. Ony qurlyqtaǵy О́tkel kesheni retinde paıdalaný qajet. Sol arqyly Kaspıı mańyndaǵy elderge óz ónimderimizdi eksporttaı alamyz.

Áleýmettik salaǵa –aıryqsha basymdyq

Prezıdent, jetinshiden, aımaq­taǵy ekologııa máselesin sheshý­ge erekshe nazar aýdar­dy. Onyń aıtýynsha, oblys orta­lyǵy­nyń mańaıynda óner­kásip­tik ká­sip­oryndar kóp. Olar mindetti túrde ekologııa talaptaryn saqtaýǵa tıis. «Qoshqar-Ata» qaldyqtar qoımasyna qatysty túıtkil talaıdan beri sheshimin tappaı keledi. Onda Kaspıı mańy taý-ken metallýrgııa kombınatyna qarasty 3 za­ýyttan shyqqan 105 mln tonna qaldyq jatyr. Budan bólek, aımaqtaǵy polıgondarda 200 myń tonnadan asa qoqys jınalyp qalǵan. Ruqsat etilmegen jerge zańsyz tastalǵan qoqys taa kóp. Jalpy, oblysta qoqys tastaıtyn 68 ruqsat etilmegen oryn bar. Onyń alpysy joıyldy, segizi kásipkerlerge tıesili jerde ornalasqan. Munyń bári halyqtyń turmys sapasyna keri áserin tıgizip otyr. Osy máselelerdi shuǵyl sheshý úshin Úkimet oblys ákimdigimen birge qajetti is-sharalardy qabyldaýǵa tıis. Bul másele boıynsha Úkimet toqsan saıyn Memleket basshysyna tikeleı baıandaýy kerek.

Sonymen qatar «Taza Qazaqstan» aksııasy aıasynda eldi me­ken­derdi abattandyrý isin jalǵas­tyrý, Aqtaýda aǵashtardy kóbirek otyrǵyzý tapsyryldy.

– Segizinshi. Aımaqta bilim sapasyn jaqsartý úshin birqatar shara qabyldandy. Biraq jumys­tyń nátıjesi kóńil kónshit­peı tur. Ekiden alty jasqa deıin­gi bala­lardyń 93,9 paıyzy bala­baqshaǵa barady, ıaǵnı 46 myń bala. Biraq oryn tapshylyǵy áli joıylǵan joq. 3,5 myńǵa jýyq bala kezekte tur. Bilim sapasyna qatysty túıtkilder bar. Byltyr mekteptegi bilim deńgeıin baǵalaý úshin oblysta arnaıy test ótkizildi. Oǵan qatysqan balalardyń 37 paıyzynyń bilimi tómen ekeni anyqtaldy. Byltyrǵy Ulttyq biryńǵaı testileýdiń nátıjeleri de máz emes. 1,5 myńǵa jýyq bala, ıaǵnı 20 paıyzy oqýǵa túsýge qajetti eń tómengi baldyń ózin jınaı almaǵan. Bul – elimizdegi eń nashar kórsetkishtiń biri. Bıyl qańtar aıyndaǵy testileýge 8 myń­nan asa oqýshy qatysqan. Onyń úshten biri shekti kórsetkishten óte almaǵan. Oblystaǵy aýyl jáne qala mektepteriniń arasyndaǵy bilim sapasynyń alshaqtyǵy – ózekti máseleniń biri. Tipti Aqtaý men Jańaózendegi mektepterdiń bilim deńgeıinde aıyrmashylyq bar. Mekteptegi oryn tapshylyǵy azaımaq túgili kóbeıip barady. Qazir 14 myńǵa jýyq oryn jetispeıdi. Úsh aýysymdy jáne apatty mektepter máselesi áli kúnge deıin sheshimin tapqan joq. «Samuryq-Qazyna» qory oblys ákimdigimen birlesip, jaıly mektepterdiń qurylysyn tezdetýi qajet. Buǵan qosa sapaly standartty mektep salý jumysyn jalǵastyrý kerek. Jalpy, osy saladaǵy túıtkilderdi sheshý úshin Bilim júıesin damytýdyń 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan óńirlik jol kartasy qabyldandy. Alaıda naqty nátıje joq. Jol kartasyn sapaly ári tolyq júzege asyrý úshin jumysty barynsha jandandyrý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń toǵy­zyn­­shy toqtalǵan máselesi – ob­lystyń densaýlyq saqtaý júıesin­degi kemshilikter. Keıingi jyldary aımaqta nárestelerdiń ólimi aza­ıyp keledi. Biraq eldegi jaǵdaı­men salystyrsaq, bul kórsetkish bári­bir joǵary. Qazaqstan boıyn­sha – 6,01. Aımaqta qaterli isik derti­ne shaldyǵý jáne odan kóz jumý derekteri azaıǵan. Onkologııalyq aýrýyn asqyndyryp alǵan adamdar áli de kóp. Oblysta jedel járdem brıgadalary jetispeıdi.

– Bilim mekemelerinde bolyp jatqan keleńsiz oqıǵalardy aıtpaı ketýge bolmaıdy. Balalar­dyń tamaqtan jappaı ýlaný derek­teri azaımaı tur. Bul – ábden uıat nárse. Byltyr 400-den asa bala, bıyl 42 bala zardap shekken. Bul oqıǵalar mektepterde azyq-túlik qaýipsizdigi saqtalmaı jatqanyn kórsetedi. Úkimetke jaýapty memlekettik organdarmen birlesip, oqýshylardyń qaýipsizdigin qatań baqylaýǵa alýdy tapsyramyn. Bilim berý mekemeleri qyzmet kórsetetin uıymdarmen sapaly ári naqty jumys júrgizýi kerek. Ákimdik osyndaı óreskel jaǵdaılarǵa múlde jol bermeýge tıis. Jalpy, áleýmettik salanyń mańyzy aıryqsha. Sebebi biz – áleýmettik elmiz. Qandaı jaǵdaı bolsa da, mem­leketimiz tıisti áleýmettik mindet­temelerdi oryndaıdy. Muqtaj jandardyń bárine qajetti kómek kórsetiledi. Álemde mundaı tájirıbe sırek kezdesedi. Biraq biz úshin bul – myzǵymas ustanym. Sondaı-aq máseleniń ekinshi jaǵy bar. Áleýmettik jeńildikter men járdemge ıe bolý úshin qıturqy áreketter jasaıtyndar az emes. Tipti áleýmettik alaıaqtyq paıda boldy dep aıtýǵa bolady. Ondaı alaıaqtar memleketke de, qoǵamǵa da zııanyn tıgizip jatyr. Kómek shyn muqtaj adamdarǵa berilýge tıis. Sondyqtan taǵy da qaıtalap aıtamyn, áleýmettik qoldaý júıesin muqııat zerdeleý kerek. Oblys ákimi sırek kezdesetin metaldardyń kózin ashý úshin geologııalyq barlaýdy belsendi túrde júrgizý kerek dep usynys aıtty. Qoldaımyn. Úkimet bul máselege erekshe kóńil bólý qajet. Osymen kún tártibindegi máseleniń bárin qaradyq. Barlyq tapsyrmalar ýaqtyly oryndalýǵa tıis. Ár másele meniń jeke baqy­laýym­da bolady. Taǵy da aıtaıyn, elimizdiń bolashaǵy – tek ózi­miz­diń qolymyzda. Syrttan bireý kelip, bizge jumysymyzdy istep bermeıdi. Bul – Mańǵystaý oblysyna tikeleı qatysty sóz. Qoryta aıtqanda, birinshi talabym – bárimiz adal jumys isteýimiz kerek. Ekinshi tala­bym – bárimiz ozyq oıly bolýy­myz qajet. Úshinshi tala­bym – jastarymyzǵa durys bilim men tárbıe berip, olarǵa jol ashýymyz kerek.Al Mańǵystaý obly­sy­na kelsek, biz bul aımaqty je­­del da­­mýdyń úlgisi retinde kórse­týi­miz kerek. Oblystyń áleýeti zor. So­ny tıim­di paıdalanbasaq, bári­miz­ge ke­shiril­mes kúná bolady, – dedi Prezıdent.

Jıynda Mańǵystaý oblysy­nyń ákimi Nurdáýlet Qılybaı, Premer-mınıstrdiń orynbasar­lary Qanat Bozymbaev pen Ermek Kósherbaev, «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Ashat Hasenov baıandama jasady.