Kosmetologııanyń qara naryǵy zańdy qataıtyp, baqylaýdy kúsheıtýdi talap etedi

Tórtkúl dúnıede medısınamen múl­de baılanysy bolmasa da, osy saladan paıda tabatyndardyń qara naryǵy jumys isteıtini – beseneden belgili jaıt. Áleýmettik jelilerden sulýlyq jolyndaǵy sátsiz, qaıǵyly oqıǵa týraly jıi aıtylady. О́kinishke qaraı, elimizde de qara naryqtyń qurbandary jeterlik. Aıtalyq, ótken jyldyń aqpan aıynda Jambyl oblysynyń birneshe tur­ǵyny kosmetologııalyq operasııa jasa­ǵany úshin sottaldy. Oblystyq sot aıyp­talý­shylar 2021–2022 jyldary Taraz qala­syndaǵy sulýlyq salonynda zańsyz medı­sınalyq qyzmetpen aınalys­qanyn naqty aıǵaqtarmen dálel­degen.

Resmı málimdemede: «Sottalýshylar sertıfıkatsyz, lısenzııa­syz, medı­sınalyq bilimsiz plastıkalyq operasııa jasaǵan. Olardyń qylmystyq áreketinen aýyr jáne orta dárejede toǵyz adamnyń densaýlyǵyna zııan kelgen. Sottalýshylardyń kinási jábir­lenýshilerdiń aıǵaqtarymen, kýáger­lermen, beınejazbalarmen, zattaı dálel­demelermen rastaldy», dep aıyptalýshylardy belgili­ merzimge bas bostandyǵynan aıyrý týraly úkim shyǵardy.

Sondaı-aq 2021 jylǵy Shymkent qala­syndaǵy «botoks tragedııasyn» alaıyq. 20 jastaǵy qyz úıinde ıneksııa jasatyp, artynsha anafılaktıkalyq shoktan qaıtys boldy. Tergeý barysy «kosmetologtiń» orta bilimdi, medısınaǵa úsh qaınasa sorpasy qosylmaıtynyn anyqtap berdi.

2023 jyly Almatyda 8 adamǵa bir shprıspen qyzmet kórsetken «maman» us­ta­lyp, eki klıentke C gepatıtin juqtyr­ǵany anyqtaldy. Bul oqıǵaǵa qatysty da Qylmystyq kodekstiń 317-baby («Medısına qyzmetkeriniń kásibı mindetterin tıisinshe oryndamaýy») bo­ıynsha qylmystyq is qozǵaldy.

О́skemen qalasynda 2023 jyly blefaroplastıka prosedýrasy kezinde áıel adam anafılaktıkalyq shoktan kóz jumǵan. Ony jasaǵan Qytaı azamatynyń arnaýly lısenzııasy men sertıfıkaty bolmaǵany anyqtaldy.

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dere­gine súıensek, jerlesterimizdiń sulýlyq ındýs­trııasyna shyǵyndaıtyn qarajaty 2017 jyly – 8,4 mıllıard, 2022 jyly – 28,4 mıllıard, 2023 jyly 25,3 mıllıard teńgeden asyp túsken. О́zge derek kózderi shash qııý, boıaý, tyrnaq egeý-boıaý, bet tazalaý, lıposaksııa sııaqty tolyp jatqan kosmetologııalyq qyzmetke adamdar shamamen jylyna 90 mıllıard teńgege deıin qarjy shyǵaratynyn alǵa tartady.

Memlekettik kirister komıtetiniń málimetinshe, elimizde tek zańdy tirkelgen sulýlyq salondarynyń jyldyq tabysy 484 mıllıard teńgege jetken. Sulýlyq salondarynan shyqpaıtyndardy aıtpaǵan­nyń ózinde, sylana berýge múlde ýaqyty joq adamnyń ózi aıyna orta eseppen 8–15 myń teńge jumsaıtyn kórinedi. Tipti bolmaǵanda shashyn qıdyrady, boıatady.

Kosmetologııanyń qara naryǵynan joǵarydaǵydaı keleńsiz oqıǵany san myńdap tabýǵa bolady. Qasyna tatýaj jasatamyn dep usqynsyz bolyp qalǵan, kóziniń aınalasynan jan ketip, beti qısaıǵan, uıyqtaǵanda kózi jumylmaı qalǵan klıentter bar. Qysqasy, jasyryn jertóle, jekemenshik úılerde jasalynyp jatqan plastıkalyq operasııalardyń bári birdeı sátti me, osyndaı jaǵdaıda sulýlyq ındýstrııasynyń klıentteriniń qaýipsizdigine kimder kepil, saldary qan­daı bolady degen syndy saýaldarǵa quzyrly mekemelerdiń jaýaby bar ma? Kosmetologııanyń qara naryǵyndaǵy «jasartatyn», «aǵartatyn», «aryqtatatyn» preparattar men betmaılardyń túr-túriniń sapasyn, hımııalyq quramyn kim tekserip jatyr?

Dál osy máselege kelgende Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý komıteti buǵan kedergi keltiretin, shuǵyl retteýdi talap etetin túıtkil bar ekenin moıyndaıdy. Alaıda mınıstrlik osy máse­lede ózderinde pármen men quzyret, tegeýrindi tetikter joqtyǵymen aqta­lady. Sarapshylar Densaýlyq saqtaý mınıstrliginde buǵan deıin de qadaǵalaý qyzmeti bolmaǵandyǵyn alǵa tartady.

Sapasyz medısınalyq qyzmet pen kosmetologııanyń qara naryǵyn baqylaý tetikteri tıimsiz bolyp turǵany Úkimet otyrysynda da kóterildi. Jalpy, quzyrly mekeme tekserýshileriniń sán salondaryna esh eskertýsiz, tosynnan saý ete qalýyna zańmen tyıym salynǵan. Bul da bolsa, Úkimettiń shaǵyn jáne orta bıznesti qorǵaý men qoldaý baǵytynda jasap otyrǵan bir amaly. Sol sebepti jospardan tys tekseris júrgizý úshin múddeli tarap aldymen tekserý nysanyna aldyn ala eskertý joldaýǵa mindetti. Onda qaı kúni tekserispen keletinin kórsetedi. Dál sol kúni qyzmeti kúdikti salon jumys istemeı qalady, ne bolmasa asaı-múseıin arqalap, kóship úlgeredi.

«Bıznes sýbektileriniń medısınalyq qyzmetterdi jarnamalaǵanyna qoldany­latyn ákimshilik jaýapkershilik júktel­megen. Damyǵan elderde eger medı­sınalyq qyzmet kórsetetin uıym jarnamada lısenzııasyn kórsetpese, kásipker retinde tirkelmese, qyzmet kórsetetin mamannyń medısınalyq bilimi bolmasa, sonyń árqaısysy úshin bólek-bólek jazalanady. Jaza taǵaıyndaý kezinde bıznes nysandary kinásiniń túri men qoǵamdyq qaýiptilik sıpaty eskeriledi. Bizdiń elde bul joq», dep málimdedi Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý komıtetiniń ókilderi.

Osy arada attap ótýge bolmaıtyn taǵy bir másele, búginde bir kásip bastaǵysy kelgen, qandaı jolmen bolsa da aqsha tabýdy kózdegen adamdarǵa áleýmettik jelilerden artyq járdemshi joq. Onlaın-platformalar da ótirik-shyny aralas jarnamalar úshin eshqandaı jaýapkershilik arqalamaıdy.

Kóp jaǵdaıda tutynýshy qara naryqqa sanaly túrde emes, arzan baǵa men jarnamanyń jeteginde jem bolady. «Úıde jasaımyn», «Botoks bar bolǵany – 10 000 teńge», «fıllerge – 50% jeńildik» degen jazbalar sulýlana túsýdi armandaǵandardy arbamaı qoımaıdy. Biraq fotoshoppen óńdelgen «deıin-keıingi» sýretter klıentterdiń syndarly bolýǵa septespese bermeıtini ókinishti. Esesine jeke paraqshalardaǵy «mamannyń» bilimi, tájirıbesi týraly naqty aqparat joq ekendigi eshkimniń qaperine kirmeıdi. Qyzmet kór­setetin mekenjaı – jaı bir páter, jalda­maly keńse, ıakı «úıde qabyldaý». Prosedýralar medısınalyq lısenzııasyz, quraldar zalalsyzdandyrylmaǵan. Bir rettik qu­raldar qoldanylmaıdy nemese qaıta qol­danylady. Anestezııalyq, kosme­tologııalyq preparattar – kontra­ban­dalyq nemese qoldan jasalǵan. Munyń saldaryna úńilýdiń ózi qorqynyshty. Jaýapkershilik arqalamaǵan kásibı maman júrmegen jerden stafılokokk, AITV, gepatıt B/C syndy áli shıpasy tabylmaǵan aýyr dertti juqtyryp alý qaýpi joǵary ekendigi san ret dáleldengen. Infeksııalyq keselderdi aıtpaǵannyń ózinde durys jasalmaǵan kosmetologııalyq prosedýralardan keıin bettiń isinip, qabynýy, teriniń zaqymdanýy, tyrtyq qalýy zańdylyq. Durys salynbaǵan botoks kózdiń tartylýyna, uıyqtasań jumylmaı, sóıleý, ıakı shaınaý qyzmeti buzylýyna alyp kelýi ábden múmkin. Sol sııaqty murynǵa nemese mańdaıǵa durys salynbaǵan fıller qan tamyrlaryn bitep, kózge qan barýyn toqtatatyndyqtan, soqyr qylýy ǵajap emes. Júıkege túsetin salmaq odan da aýyr.

Kóp jaǵdaıda qara kosmetologııanyń qurbandary jurttyń kózine kórinýden qalady, shaǵymdana da almaıdy. Sebebi mundaı operasııalar kelisimshartsyz, túbirteksiz júrgiziledi. Osynyń saldarynan kosmetologııa salasyndaǵy zańsyz qyzmetke qatysty shaǵymdar sany aıtarlyqtaı ósken. 2022 jyly 37 shaǵym tirkelse, 2023 jyly bul kórsetkish 68-ge jetip, 1,8 esege artqan. Shaǵymdardyń basym bóligi mezoterapııa, dısport, botoks, kontýrlyq plastıka, smas-lıftıng, mammoplastıka, lıposaksııa, blefaroplastıka, rınoplastıka, otoplastıka sııaqty prosedýralarǵa qatysty bolyp keledi.

Adamdar osyndaı oqıǵalardan habardar bola tura, nege qaterli qadamdarǵa barady degen suraq týady. Birinshiden, kosmetologııanyń zańsyz qara naryǵy arzandyǵymen arbaıdy, qarajat únemdep, jas kóringisi keletinderdiń basym bóligi qoljetimdi qyzmetti izdeıdi. Ekinshiden, osy máseledegi durys baǵyt beretin aqpa­rattyń azdyǵynan – jurt zańdy nemese zańsyz kosmetologııany ajyrata almaıdy. Úshinshiden, baqylaýdyń álsizdigi – ıaǵnı, tıisti organdar tarapynan tekseris jetkiliksiz.

Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń máli­metterine súıensek, qazir elimizde «plas­tıkalyq hırýrgııa» mamandyǵy boıynsha tek 260 densaýlyq saqtaý sýbektisiniń ǵana lısenzııasy bar, plastıkalyq hırýrgııalyq sertıfıkatqa 422 maman ǵana ıe. Eń qyzyǵy, osyǵan qaramastan elimizde 9 myń sulýlyq salony tirkelgen, tirkelmegeni odan da kóp bolýy ǵajap emes. Árıne, osy salondardyń bárinde kúrdeli kosmetologııalyq, plastı­ka­lyq operasııalar jasalyp jatpasa da, sulýlyq salondarynyń bári derlik adam densaýlyǵyna tikeleı áser etetin prosedýralarmen aınalysady. Tek tyrnaq egeýdiń ózin durys jasamasań, zararsyzdandyrylmaǵan quralmen juqpaly aýrýlarǵa dýshar bolý yqtımaldylyǵy joǵary.

Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksinde lısenzııasyz, sertıfıkatsyz medısınalyq qyzmet úshin aıyppul túrinde ákimshilik jaýapkershilik qana qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, jeke tulǵalarǵa – 5-ten 15 AEK-ke (2025 jyly 58 980 teńgege) deıin, zańdy tulǵalar úshin – 20-dan 70 AEK-ke (275 240 teńgege) deıin aıyppul salynady. Al zańsyz medısı­nalyq qyzmet saldarynan azamattyń densaý­lyǵyna aýyrlyǵy ortasha, aýyr ne asa aýyr zııan keltirilse, Qylmystyq kodek­stiń 322-babynda 3 jyldan 7 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qaras­ty­rylǵan, degenmen dál osy áreketi úshin jazalanǵandar sany saýsaqpen sanarlyq qana.

Jaýapkershiliktiń azdyǵy, baqylaý­dyń álsizdigi, jazanyń jeńildigi tez baıyǵysy keletinderge qol bolyp tur. Bir kýrsqa baryp tyrnaq egeýdi, úsh kúndik kýrsqa baryp, tatýaj ben dene ýqalaýdy shala meń­gergender adam densaýlyǵymen tikeleı baılanysty tirlikti ońaı kóretini son­shalyqty, birden sulýlyq salonyn ashyp, aqshany kúrep tabýǵa bolatyn kosmetologııalyq prosedýra jasaýǵa qaımyqpaı baratyny belgili. Álbette, sulý bolǵan jaqsy, degenmen «Sulýlyq qurbandyqty talap etedi» degen sıqyrly sóz densaýlyqtan joǵary turmaýǵa tıis.

ALMATY