– «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdasy el-jurtpen meılinshe etene bolýdy kózdeıtini belgili. Qala ákimdigi turǵyndardyń muń-muqtajy men talap-tilegine qanshalyqty kóńil bólip otyr?
– Halyqpen keri baılanys ornatý – basty mindetimiz. Ashyq alań formatynda turǵyndarǵa josparymyzdy, atqarylyp jatqan jumystyń jaıyn edel-jedel jetkizip otyrǵandy jón kóremiz. Ákimder jylyna turǵyndarmen eki ret kezdesý ótkizý kerek bolsa, biz shaǵyn aýdanǵa bólip, aı saıyn ótkizip jatyrmyz. Sebebi búkil qala halqy kezdeskende qoıylatyn suraqtar ártúrli, bárin qamtý múmkin emes. Sondyqtan osyndaı tásilge kóshtik. Ár jospardy júzege asyrý úshin óz bıýdjeti bolady. Bizdiń bıýdjet úlken emes. Tyǵyryqqa tirelgende oblystan qarajat suraımyz. Úlken jobalarǵa respýblıkadan bólinedi. Mysaly, qalamyzdyń bıýdjeti 9 mlrd teńge bolsa, byltyr biz 6,5 mlrd-ǵa káriz jelisin aýystyrdyq.
– Qala turǵyndarynyń eń jıi qoıatyn suraǵy jol máselesi. Joldardyń kúrdeli jóndeýden ótýine ne kedergi?
– Jol máselesi óte ózekti. О́kinishke qaraı, Sátbaev qalasynda jaqyn arada joldar taqtaıdaı tegis bolady deı almaımyz. Onyń sebebi bar. Qandaı jol birinshi kezekte jóndelý kerek? Birinshi, áleýmettik kólik júretin jol. Ekinshi, taıaý ýaqytta qubyrlary, kommýnıkasııalary aýyspaıtyn joldar. Osy qaǵıdatty alǵa qoıdyq. Qalamyzda aýlaishilik, úlken kóshelerdi qosqanda 91 shaqyrym jol bar. Qala joldaryna keıingi úsh jylda kúrdeli jóndeý jasalmaǵan. Osyǵan deıin jol jóndeý aǵymdaǵy jáne ortasha jumystarmen shektelgen. Bıyl qalanyń basty kósheleriniń biri Abaı kóshesine kúrdeli jóndeý júrgiziledi. Abaı kóshesiniń uzyndyǵy 1,6 shaqyrymdy quraıdy. Ulytaý kóshesinen, Sátbaev dańǵylyna deıin jol eki metrge uzaryp, eki jaǵynan sýaǵar salynady. Jobanyń jalpy quny – 1 mlrd teńge. Oǵan qalalyq bıýdjetten qarajat bólip otyrmyz. Búgingi kúni jobalyq-smetalyq qujattama memlekettik saraptamaǵa joldandy. Nátıjesi shyqqannan keıin, jumys bastalady. Segiz kósheni orta jóndeýden ótkizýge oblys 560 mln teńge qarajat bólgen. Ázirge joldardaǵy shuńqyrlardy jabý úshin oblys kóleminde tuńǵysh ret jańa tehnologııamen sýyq bıtýmdy asfalt tóseý jumysy bastaldy.
Sátbaev qalasyndaǵy qazandyqtan qaladaǵy turǵyndarǵa jylý tórt magıstraldyq jylý jelisi arqyly beriledi. 1976 jyly salynǵan tórt magıstraldyq jylý jelisi 50 jyl boıy aýystyrylmaǵan, tek aǵymdaǵy jóndeýmen otyrǵan. Bıyl kúrdeli jumys júredi. Tórt jeliniń ekeýine respýblıkadan 9 mlrd teńge qarajat bólinedi. Sol 9 mlrd-nyń konkýrsy jarııalanyp, merdigerler anyqtalyp, mamyr aıynda jumysqa kirisedi. Eki merdigerdiń biri – Astana, biri – Saryaǵash kompanııasynan. Tájirıbesi mol úlken kompanııalar. Osy eki magıstraldyq jylý júıesin aýystyratyndyqtan biraz kósheler jóndeýden ótpeıdi.
– Jerasty jylý qubyryn aýystyrý jumysy qansha ýaqytqa sozylýy múmkin?
– Qaladaǵy №1,2 shaǵyn aýdannyń basym bóligi №1 magıstraldyq jylý jelisine qaraıdy. Bıyl Máńgilik el kóshesi (Ulytaý kóshesinen Sátbaev dańǵyly qıylystaryna deıin) boıynda ornalasqan jelige kúrdeli jóndeý júrgiziledi. №1 magıstraldyq jylý jelisi 2026 jyldyń jazynda bitedi. Al №2 magıstraldyq jylý júıesi bıyl qazan aıynda aıaqtalady. Jer astyndaǵy qubyr aýysqannan keıin ústine qaıtadan topyraǵyn tóseıdi, sosyn birden asfalt salýǵa bolmaıdy. Sebebi bul jer otyrǵannan keıin salynady. Naqtyraq aıtsaq, bıyl qubyr jumysy bitse, asfaltty kelesi jylǵa qaldyramyz. Kem degende eki maýsym turý kerek. Eger ústine jyldamdatyp asfalt salsaq, jarylyp ketedi. Odan keıin №3,4 magıstraldyq jylý jelisin aýystyramyz. Ony aýystyrýǵa «Qazaqmys» korporasııasy memorandým aıasynda jobalyq-smetalyq qujattar daıyndap jatyr.
– Taǵy qandaı sebep bar?
– Sátbaev qalasyna jer úılerge gaz keledi. 2026 jyly gaz kelse, 2027 jyly gaz tartý jumystary júrgiziledi. Bıyl joldy jóndep, kelesi jyly gaz tartyp jatsaq, asfaltqa jumsalǵan qarajat dalaǵa ketedi. Gaz Sátbaev qalasyna asa qajet. «Kazakhmys Distribution» menshigindegi qazandyqtyń tozýy 75 paıyzǵa jetti, alpys jyldan astam jumys istep keledi. Adam sany kóbeıip jatyr. Shaǵyn jáne orta bıznes sany artty. Onyń barlyǵyn qamtýǵa qýattylyǵy jetpeıdi. Osy qazandyqqa jeńildik berý úshin qalanyń mańynda «Qazaq aýyly» degen shaǵyn aýdan bar, sol eldi mekendegi 2500 úıdi gazǵa aýystyrýdy josparlap otyrmyz. Jobalyq-smetalyq qujattama bıyl aıaqtalsa, qarajat surap, kelesi jyly gaz qubyryn tarta bastaımyz. Qazir gaz Jezqazǵannyń Keńgir aýylyna keldi. Keńgirden Sátbaevqa keledi. Bizdiń qaladan ári Ulytaý aýdanyna barady. Gaz tartylǵan soń qalanyń tómengi jaǵynda jol jóndeledi. Qazir halyqtan jınaǵan qarajatqa jol jóndep, kelesi jyly qubyryn aýystyryp jatsaq, qyrýar qarjy jelge ushady.
Áńgimelesken –
Juldyz TOIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
Ulytaý oblysy
