Sýretti túsirgen – Mádı Ǵubaıdýllın
Jaıyq boıy Stalıngrad maıdanyna eń taıaý ornalasqan aımaqtardyń biri edi. Soǵys kezinde oblysta 1 300 tósektik 3 gospıtal jumys istedi. Fashıst áskeri Stalıngradty qorshaǵan kezde, KSRO Halyq komıssarlary keńesiniń ókimimen Oral qalasy elimizdegi áýe qorǵanysy pýnktiniń qataryna jatqyzyldy. 1942 jyldyń jazynan bastap Qazaqstannyń batys aımaǵy áskerı qımyldar qataryna qosyldy, soǵys jaǵdaıy engizildi. Alty qorǵanys shebin qurýǵa daıyndyq jasaldy, urys qımyldary úshin áskerı kúsh pen qarý-jaraq esepteldi.
Osy kezeńde jaý avıasııasy Jánibek pen Orda aýdanyndaǵy úılerdi, vokzaldardy, ónerkásip oryndaryn, mektepter men aýrýhanalardy jıi-jıi bombalap otyrdy. Jergilikti zenıtshiler men 102 avıadıvızııa ushqyshtary nemistiń ondaǵan ushaǵyn qulatyp túsirdi. Oral temirjol bólimshesinde poıyz qozǵalysy jıilep, aýyl sharýashylyǵy eńbekkerleri Stalıngrad jaýyngerlerine arnap et, t.b. ónim óndirýdi edáýir kóbeıtti.
Soǵys kezinde Batys Qazaqstan oblysyna 62 myńdaı adam kóship keldi. Olardyń basym kópshiligi jaý astynda qalǵan Ýkraına men Belorýssııadan edi. Sondaı-aq Lenıngrad, Máskeý, Kıev, t.b. qalalardan ondaǵan kásiporyn kóship keldi. 3-4 aı ishinde olardyń barlyǵy tolyq iske qosyldy. 1943 jylǵa qaraı Oraldaǵy ónerkásip oryndary soǵys qarýyn, oq-dárini jáne áskerı jabdyqtardy óndirýdi eki ese arttyrdy. Sol kezeńde kóship kelýshilerge Oral qalasynan 6 604 páter men bólme berilgen eken.
Soǵys kezinde Batys Qazaqstan oblysy Lenıngrad oblysynyń aýdandaryn sheftik qamqorlyqqa aldy. Sóıtip basqynshylardan azat etilgen aımaqqa 5 myń iri qara, 156 myń put astyq, 36 myń put et, t.b. ónimder jiberildi. 1941–1945 jyldary oblys memleketke 368,1 myń tonna astyq, 74 393 tonna et, 92 792 tonna sút jáne 4 984 tonna jún tapsyrdy. Oblys eńbekkerleri 1943 jyly qyzyl armııany jaraqtandyrý qoryna 360 gr altyn, 536 gr platına jáne 14 kg 234 gr kúmis etkizip, 56 mln som aqsha aýdardy. Sondaı-aq maıdanǵa 100 vagon azyq-túlik pen 90 myń dana jyly kıim jiberdi.
Oral qalasynda jeke 152-atqyshtar brıgadasy uıymdastyrylyp, olar Stalıngrad maıdanyna qatysty, Dondaǵy Rostov qalasyn, Melıtopol, Vısla, Oder jerlerin azat etti. Soǵys kezinde Batys Qazaqstan oblysynan 40 adam Keńes Odaǵynyń batyry ataǵyna ıe bolyp, 6 jaýynger «Dańq» ordeniniń tolyq kavaleri atandy.
Oral qalasynda 1980 jyly Jeńistiń 35 jyldyǵy kezinde Jeńis alańy ashylyp, kókke shanshylǵan 50 metrlik eskertkish ashylǵan edi. Vıntovkanyń súńgisi men jalaýdy beıneleıtin eskertkishtiń avtory H.Naýryzbaev bolsa, sáýletshileri R.Seıdalın, J.Baımoldaev, A.Ábilov edi. Bul jerde Máńgilik alaý, Otan soǵysynan oralmaǵan bozdaqtardyń tizimi men tyl eńbekkerlerine arnalǵan arnaıy taqta ornalasqan. Búginde óńirdegi patrıottyq is-sharalar, áskerı sherýler, saltanatty qabyldaýlar osy jerde ótedi.
Sonymen qatar oblystyń Jánibek, Bókeı ordasy aýdandarynda jaý bombasyna ushyraǵan sý munaralary, baýyrlastar zırattary tarıhı eskertkishter tizimine engizildi. Eki aýdanda da «Qaharman aýdan» belgisi ornatyldy.
Batys Qazaqstan oblysy
