«Jahandaný jáne óńirlený: jańa geosaıası jaǵdaıdaǵy Qazaqstannyń keleshegi» taqyrybyna arnalǵan basqosýǵa Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Talǵat Qalıev, Áleýmettik ınnovatorlar qaýymdastyǵynyń prezıdenti, «GreenTAL» áleýmettik jobasynyń negizin qalaýshy Emın Askerov, «Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty» KeAQ basqarma tóraǵasy Nurbek Matjanı men «Jastar» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory, QHA Ǵylymı-sarapshylyq keńesiniń Jas ǵalymdar klýbynyń teń tóraǵasy Oljas Beısenbaev qatysty. Is-shara IV Ulttyq quryltaıdyń qorytyndylaryn talqylaý aıasynda uıymdastyryldy.
– Jahandaný men óńirlený bir-birine qaıshy ma, álde qatar júretin úderis pe? Áýeli osy suraqtyń mán-mańyzyn aıqyndap alý kerek. О́ıtkeni bul úrdis tek elimizge ekonomıkalyq ne saıası turǵyda ǵana emes, ulttyq bolmysymyzǵa, jastardyń qundylyq baǵdaryna tikeleı yqpal etedi. Búginde biz ashyq sıfrly keńistikte ómir súrip jatyrmyz. Mundaı ortada ár adam túrli qysymǵa tap bolýy múmkin, sebebi shynaıy derekti jalǵannan, faktini manıpýlıasııadan ajyratý qıyndap barady. Sondyqtan qazir ishki saıası turaqtylyq pen etnosaralyq kelisimdi saqtaý mańyzdy, – dedi T.Qalıev.
Bul oıdy N.Matjanı da qoldap, el aldynda ulttyq biregeılikti saqtaý, aqparattyq jáne ıdeologııalyq egemendikti nyǵaıta túsý mindeti turǵanyn, uzaqmerzimdi damý strategııasyn durys qurý kerek ekenin aıtty. Al Oljas Beısenbaev azamattardyń jahandyq syn-qaterge tótep berý qabiletin arttyrý qajet deıdi.
– Búginde halyqaralyq saıasat, jahandyq basqarý men álemdik qatynastar júıesi tek ǵalymdardyń emes, memleket qaıratkerleri, dıplomattar men jastar kóshbasshylarynyń tikeleı qyzyǵýshylyǵyn arttyryp otyr. Prezıdent Ulttyq quryltaıda atap ótkendeı, eski álemdik tártip kúırep jatyr, jańasy áli aıqyn emes. Álem kóppolıarly ǵana emes, kópórkenıetti sıpat alyp keledi. Dál qazirgi sátte Azııaǵa nazar aýdarý óte mańyzdy. Azııa ekonomıkalyq qana emes, zııatkerlik ortalyqqa da aınalyp jatyr. «McKinsey» baǵalaýy boıynsha, bolashaqtyń eń iri megapolısteri men tehnologııalyq kóshbasshylary osy qurlyqta bolady. Sonymen qatar Shyǵys halyqaralyq qatynastarǵa balama kózqaras usynyp otyr. Elimiz úshin Shyǵys elderimen strategııalyq áriptestik – tek ekonomıkalyq ártaraptandyrý nemese ınfraqurylymdyq damý emes. Bul – tehnologııalyq, gýmanıtarlyq baılanystardy kúsheıtý, qaýipsizdikke qatysty jahandyq syn-tegeýrinderge jaýap berý. Zertteýler jastardyń el bolashaǵyna senimi joǵary ekenin kórsetip otyr. Demek jastar – ózgeristiń tikeleı qatysýshysy bolýǵa tıis. Ol úshin memleket tarapynan jańa tásilder qajet: tulǵalyq damytýǵa jaǵdaı jasaý, ıkemdi daǵdylardy ilgeriletý men jahandyq syn-qaterlerge tótep berý qabiletin arttyrý qajet, – dedi Oljas Beısenbaev.
Jıynda E.Askerov áleýmettik kásipkerlik – elder arasyndaǵy senim men yntymaqtastyqty nyǵaıtatyn, jahandyq damý problemalaryn sheshýge atsalysatyn «jumsaq kúshtiń» quraly bola alatynyn jetkizdi.
– Qazir biz Ortalyq Azııadaǵy áleýmettik kásipkerler arasyndaǵy seriktestikti damytyp jatyrmyz. Bul – aımaqtyq yntymaqtastyqty tereńdetýge baǵyttalǵan naqty qadam. Áleýmettik máselelerdi tek memleket sheshe almaıdy. Bul jolda belsendi azamattar, úkimettik emes uıymdar men áleýmettik kásipkerlerdiń róli óte zor. Qazirgi tańda álemde 12,5 mln-ǵa jýyq áleýmettik kásipker bar. Bul – jahandyq áleýmettik máselelerdi sheshýge úles qosyp jatqan orasan kúsh. Jyl saıyn álem boıynsha jeke qorlar áleýmettik jobalarǵa 200 mlrd dollar shamasynda qarjy bóledi. О́kinishke qaraı, bul qarajattyń basym bóligi Ortalyq Azııaǵa jetpeı qalyp jatyr. Bizdiń mindetimiz – aımaqta áleýmettik kásipkerliktiń damýyna laıyqty ekojúıe, memlekettik qoldaý bar ekenin álemge kórsetý jáne osy salaǵa ınvestısııalar tartý, – dedi Emın Askerov.
Basqosý qorytyndysynda qatysýshylar Ulttyq quryltaıda aıtylǵan bastamalardyń mańyzyn atap ótip, olardy el bolashaǵy men halyqaralyq bedelin nyǵaıtýdyń mańyzdy faktorlary retinde baǵalady.
