Násipqalı aqsaqal Aqjaıyq óńirindegi beldi sharýashylyqtyń biri – «Nurtilek» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi. Qaǵaz júzinde emes, shyn máninde áli attan túspegen naǵyz eńbekqor sharýa. О́ziniń aıtýynsha, torǵaı shyryldamaı turyp ketý – bala kúninen qanyna sińgen ádeti. Áli kúnge deıin atqa minetini, qylquıryqtyń aýyzdyqpen alysqan asaýyn unatatyny da boıǵa bitken sergek minezinen bolsa kerek.
N.Qaıyrqomuly 1940 jyly Naryndaǵy Beketaı qumynda dúnıege kelgen. Es bilmeı jatyp elde alapat soǵys bastaldy. Qyzylásker Qaıyrqom Artyǵalıuly 1942 jyly qan maıdanda qaza tapqanda jesir áıel, jetim bala taǵdyrdyń salǵanyna amalsyz kóndi. Biraq olardyń basyna túsken beınet bul ǵana emes eken. 1952 jyly Kapýstın Iаr áskerı polıgony ashylyp, qum jaılaǵan qazaq jyly ornyn sýytýǵa májbúr boldy. Turǵyndardyń bir bóligi Ońtústik Qazaqstanǵa jer aýdarylsa, qalǵany Batys Qazaqstan oblysynyń ár túkpirine shashyrap ketti. Keıipkerimiz turǵan Alǵabas ujymshary Chapaev aýdanyna kóshirildi. Sóıtip, Qaısha Muqatqyzy bir ul, bir qyzymen birge týǵan jerden tamyr sýyrdy...
Biz qýǵyn-súrgin saldarynan qazaq jerine qonys tepken káris, nemis, sheshen, basqa da halyqtardyń taǵdyryn jaqsy bilemiz. Biraq beıbit kúnde týǵan jerinen aýa kóship ketken Naryn jurtynyń qasiretin áli tolyq tanyǵan joqpyz. Osy zobalańnyń ortasynda bolǵan aqyn Qaırat Jumaǵalıev pen Násipqalı aǵaı kóp jyldan keıin kezdeskende bala kúngi estelikterin aıtyp, áńgimeleri taýsylmaýshy edi.
Násipqalı aǵanyń boıyndaǵy eńbekqorlyq aldymen anasynan juqqan. Qaısha sheshemiz ujymshardyń sıyryn saýyp, stahanovshy atanǵan, aýdandyq keńestiń depýtaty bolǵan kisi. Eńbeginiń óteýine Máskeýge, halyq jetistikteriniń kórmesine barýǵa joldama kelgende, ıinine iletin durys kıimi bolmaı, bara almapty. Búkil aýyl bolyp birkıer kıim taba almaǵan...
«Ákemizden apam ekeýimiz qalǵanbyz. Ákemiz soǵysqa 1942 jyly alynyp, qaza taýypty. Sodan beri maıdangerdiń otbasy retinde tólenýge tıis járdemaqyny da almaǵan ekenbiz. Saýatty adamdar bizdiń atymyzdan aryz jazyp, jınalyp qalǵan 5 300 som aqshany alyp berdi. Sol kezdegi mólshermen kóp qarjy qolǵa tıdi. Ujymshar bastyǵy Haırýllın Muhambetqalı aǵaı anamdy shaqyryp alyp: «Qaısha, ujymsharǵa qarjy kerek bolyp jatyr, sen anaý aqshańnyń bárin ujymsharǵa ber, ujymshar sonyń ótemine saǵan saýyn mal beredi, qoı-eshki beredi, taǵy ne kerek, qajetińdi al», depti. Anam sózge kelgen joq, aqshany ujymsharǵa berdi. Sóıtip, maldy bolyp shyǵa keldik. Aýzymyz aqqa tıdi. Sheshem maǵan táýir kıim alyp berdi», dep eske alady Násipqalı aqsaqal.
Jetimdik pen jetispeýshilik jas shaǵynda adymyn ashtyrmady. Oqýǵa alǵyr bolsa da, 8-synyptan keıin eńbekke aralasýǵa májbúr boldy. Qandaı jumystan da jaltarǵan joq. Qatarynyń aldy, aýyldyń ozat eńbekkerleriniń biri atandy. Keıin keńsharǵa aınalǵan Alǵabas ujymsharynyń ozat shopany, úzdik malshysy boldy. Mal bordaqylaý keshenine jetekshilik etti. Oblys aýmaǵyndaǵy eń úlken gıdrokeshen – Kırov sýqoımasynyń jaýapty bóligin de abyroımen basqardy. 2004 jyly nemeresiniń esimin qoıǵan «Nurtilek» jeke sharýa qojalyǵyn ashty. Dala tósinde tórt túlikti órbitti.
Qudaı bergen dáýletti Násipqalı aǵa ornymen jaratty. Kezinde jetimdik saldarynan oqı almaı qalsa, keıin keshki mektepten orta bilim aldy. Odan soń syrttaı oqyp áýeli zootehnık, sońynan gıdrotehnık mamandyǵyn ıgerdi. «Juldyz» jýrnaly men ádebı kitaptar – kúni búginge deıin ómirlik serigi.
Násipqalı aǵa 2012 jyly 104 jasynda ómirden ótken Qaısha anasyn kete-ketkenshe alaqanyna salyp ótti. Anasy ómirden óterinen bir kún buryn ulymen baquldasyp, úsh ósıet aıtqan eken. Jalǵyz ul ony da buljytpaı oryndady. Búginde 60 jyl otasqan jary, segiz balasynyń anasy Qońyrshanyń densaýlyǵyna alańdap, bar jaǵdaıyn jasap otyr.
Aǵanyń taǵy bir qasıeti – eski áńgime biletin, shejire shertetin adam týraly estise, alys jerde bolsa da arnaıy izdep baryp tanysyp alady. Kóńili jarassa, ómirlik dos bolyp ketedi. О́zi de aýzymen qus tistegen sheshen, batagóıler baıqaýynyń talaı márte júldegeri. Syrym batyr aıtpaqshy, «bı bolmasa da, bı túsetin úıdiń» ıesi. Aqjaıyq óńirine kelgen qandaı mártebeli meıman da Násipqalı aǵanyń qonaqjaı shańyraǵyna soqpaı ketpeıdi.
– Nákeńniń tóńiregine izgi jandar úıirilgish keledi. Uzaq jyl qatar júrgen soń kóp jaıtqa kýámin. Nákeń qudiretti kúıshi Qarshyǵa Ahmedııarovpen jaqsy dos boldy. Qarshyǵa – mýzyka mamany, Násipqalı – aýyl sharýashylyǵy mamany. Ekeýi kezdese qalǵanda, qaı taqyrypta da jeldeı esetin. Nákeń Naryn qumynda ótken kúıshilerdiń ómiri men shyǵarmashylyǵyn sóz etkende, Qarshyǵa dombyrasyn qolyna alatyn. Jınalǵan jurt Qarshyǵany biledi. Beıtanystar Násipqalıdy konservatorııa támamdaǵan maman dep oılap qalatyn, – deıdi bala kúnnen bergi dosy, belgili aqyn, halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty Aıtqalı Nárikov. Aıtqalı Nuryshqalıuly dosy jaıynda «Úlken úıdiń ıesi», «Dala darabozy» atty qos kitap jazǵan qalamger.
Taǵy bir tanymal tarlan, Qazaqstannyń Eńbek eri Ilııa Jaqanov Oral óńirine kelse, Násipqalı aǵanyń shańyraǵyna mindetti túrde soǵady. Dastarqan basyndaǵy áńgime mýzyka, ádebıet, keskindeme taqyrybyn qatar sholady. Násipqalı aqsaqaldy jerlesteri «Dala akademıgi» dep ataıdy.
– Osynyń bári – eńbektiń arqasy. Meni áýeli Aqjaıyq aýdanyna, keıin oblys kólemine tanymal qylǵan – tókken terim, adal eńbegim. Esterińde bolsyn, eńbek dáýletti shalqytady. Dáýleti shalqyǵan adam ómirge qushtar bolady. Joq-jitikti janǵa kómekteskisi kelip turady. О́mirge degen osyndaı qushtarlyq ǵumyr jasyńnyń da uzarýyna sebepshi bolady. Barlyq jan-tániń, alpys eki tamyryń ómirge qushtar bolsa, áý basta qudaı jaratqan seniń barlyq aǵzań uzaq jasaýǵa qalyptasady, umtylady. Bul – meniń ózimniń kózqarasym, ómirden túıgen pálsapam, – deıdi abyz aqsaqal Násipqalı Qaıyrqomov.
Batys Qazaqstan oblysy
