Sýretti túsirgen – Iýrıı Bekker
Ulttyq kitaphanada ótken mereıtoılyq jıynda Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Qanat Ysqaqov sóz alyp, Memlekettik keńesshi Erlan Qarınniń tórt basylymǵa arnalǵan quttyqtaý hattaryn saltanatty túrde tabys etti. Sol qatarda «Aq jelken» jýrnalynyń 100 jyldyq mereıtoıymen quttyqtap, basylymnyń tarıhyna toqtalǵan eken.
«1925 jyldyń naýryz aıynda Erǵalı Aldońǵarovtyń redaktorlyǵymen jaryq kórgen «Pıoner» jýrnaly – HH ǵasyr basynda aǵartýshylyq jolynda jasalǵan iri baǵyttyń alǵashqy qarlyǵashy dep baǵalaımyn. Sodan keıingi kezeńde de jýrnal qazaq balalarynyń aınymas serigine aınaldy. Bul dáýirde basylym ádebı-tanymdyq úrdisti nyq ustady. B.Soqpaqbaev, K.Toqaev, M.Imanjanov, Á.Nurshaıyqov sııaqty qalamgerler jýrnal mazmunyn baıyta tústi. Jýrnaldy F.Ońǵarsynova uzaq jyl basqaryp, 1989 jyly basylymnyń ataýyn «Aq jelken» dep ózgertýge bastama kóterdi. Sodan bergi dáýirinde «Aq jelken» jýrnaly ádebı, rýhanı baǵytty jalǵastyryp, jasóspirimderdiń ózindik kómekshi quralyna da aınaldy. Ádebıet pen mádenıet keńistiginde balalar men jasóspirimderge arnalǵan bir ǵasyrlyq tarıhy bar basylymdar kemde-kem. «Aq jelken» júz jyl burynǵy baǵytyna, amanatqa adaldyq tanytyp, bul kúnderi aǵa basylymdar qatarynan kórinip keledi», delingen Memleket keńesshiniń quttyqtaýynda.
Buǵan qosa Qanat Ysqaqov Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń quttyqtaýyn jetkizdi.
«О́z tarıhynda ataýyn birneshe ret ózgertse de, ulttyq basylym negizgi baǵytynan aınyǵan emes. Ol úlken qalamgerler shoǵyryn qalyptastyrdy. Beıimbet Maılın, Ilııas Jansúgirov, Sábıt Muqanovtardan bastap, soǵystan keıingi kezeńde Berdibek Soqpaqbaev, Muzafar Álimbaev, Márııam Hakimjanova syndy kórnekti qalamgerlerdiń sony týyndylaryn úzdiksiz jarııalap otyrdy. Jýrnal jýrnalıstıkanyń ozyq úlgilerin tıimdi paıdalanyp, barlyq kezeńde de oqyrman yqylasyna bólenip keledi. Táýelsizdiktiń eleń-alańynda «Aq jelken» degen ataýǵa ıe bolyp, qazaq jastarynyń ulttyq sanasy men tarıhı jadysyn jańǵyrtýǵa, ótken kezeńderdiń mańyzdy oqıǵalaryna halyq múddesi turǵysynan jańasha úńilýge kúsh saldy. «Aq jelken» jas oqyrmandardyń arman aıdyny bola bildi. Ol Táýelsiz Qazaqstannyń jýrnalıstıka salasyndaǵy tól atrıbýtynyń biri retinde jasap, alǵa qadam basyp keledi», delingen mınıstrdiń hatynda.
Jıynda Qanat Ysqaqov oqıtyn ult qalyptastyrýda balalar basylymdarynyń mańyzy zor ekenin atap ótip, Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi tarapynan bul baǵyttaǵy áleýmettik ári qarjylyq qoldaý aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tabatynyn jetkizdi. Sonymen qatar gazet-jýrnaldardyń búginde sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt dáýirine qadam basqanyn aıta kele, baspasózdiń jańa básekege beıimdelýi ýaqyt talaby ekenin atap kórsetti.
Budan soń basylym ujymdarynyń birqatar qyzmetkeri mınıstrlik atynan berilgen marapattarǵa ıe bolyp, mereıi tasydy. Atap aıtsaq, «Aqparat salasynyń úzdigi» tósbelgisin ıelengenderdiń qatarynda «Mysl» jýrnalynyń korrektory Sahıbam Imırova, «Ana tili» gazetiniń korrektory Móldir Bısenbaeva men tilshisi Eleonora Ybyraıqyzy, «Ulan» gazetiniń betteýshi-dızaıneri Darııa Talapova, sondaı-aq «Aq jelken» jýrnalynyń betteýshi-dızaıneri Jazıra Jaǵyparova men korrektory Úmit Jumadilova bar.
Mádenıet jáne aqparat mınıstriniń Alǵyshattary «Ana tili» gazetiniń SMM-mamany Aqgúl Aıdarbekovaǵa, tilshisi Baǵdat Sultan men korrektory Almagúl Ultanbekovaǵa tabystaldy. Sonymen qatar «Aq jelken» jýrnalynyń jaýapty hatshysy Doshan Jylqybaev, «Ulan» gazetiniń korrektorlary Jazıra Bekbolatova men Dilnaz Shaımuratova, «Ulan» gazetiniń tilshisi Nurlyhan Jumahan, «Mysl» jýrnalynyń betteýshi-dızaıneri Zýmrad Abdrımova mınıstrliktiń Qurmet gramotalarymen marapattaldy.
Sodan soń ǵasyrlyq belesine jetken jýrnaldyń bas redaktory Eseı Jeńisuly sóz kezegin «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń bas dırektory Dıhan Qamzabekulyna berdi. Medıaholdıng basshysy búgingi basylymdardyń tynys-tirshiligine keńinen toqtalyp, osy tarıhı tórt kún – keıde taralymy tómendegen, keıde órlegen basylymdardyń ómirsheńdigin aıǵaqtaıtynyn atap ótti. Sonymen qatar keshegi túnderdi tańǵa jalǵap, gazet-jýrnal shyǵarý jolynda aıanbaı ter tókken jas jýrnalısterdiń búginde aǵa býynǵa aınalǵanyn, al sol basylymdardy basqarǵan redaktorlar el zııalylarynyń qataryn tolyqtyrǵanyn erekshe atap ótti.
Dıhan Qamzabekuly seriktestik atynan áriptesterimiz – Baljan Muratqyzyn, Dáýren Dosbolulyn, Aınur Muratovany, Oljas Pavlıkti Alǵyshattarmen marapattap, mereıin tasytty.
О́z kezeginde Ulttyq kitaphananyń dırektory Ǵazıza Qudaıbergenqyzy búginde jýrnalıstıkada júrgen tanymal tulǵalardyń ómir jolyn keshegi balalar basylymdarynan bólip qaraýǵa bolmaıtynyn atap ótti. Ol ózi de bala kúninde gazet-jýrnal tasıtyn poshtashy apaıdy taǵatsyzdana kútip otyratynyn saǵynyshpen eske aldy. Mundaı sát talaı oqyrman úshin ystyq kórinis ekeni sózsiz.
Bala armanǵa qanat bitirgen keshegi «Baldyrǵan», «Pıoner» syndy basylymdardyń jarqyn dástúri men rýhanı murasy da áserli esteliktermen órbidi. Osy rette «Aq jelken» jýrnalyn 1996–2002 jyldary basqarǵan Qazaqstannyń qurmetti jazýshysy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Maǵıra Qojahmetova men 2002–2011 jyldar aralyǵyndaǵy bas redaktory, belgili qalamger, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty Nurǵalı Oraz ótken kúnderdiń esteligin búginmen sabaqtastyryp, salıqaly oı órbitti.
Osydan keıin jýrnaldyń 100 jyldyq mereıtoıyna arnaıy ázirlengen mereıtoılyq kitaptyń tusaýkeser rásimi jalǵasyn tapty. Baıandaýǵa jeńil kóringenimen, bul týyndy – ujymdyq eren eńbektiń jemisi. Kitapta basylymnyń bir ǵasyrlyq tarıhy tereńnen tarazylanyp, burmalanyp kelgen keıbir tustar ǵylymı turǵyda qaıta saralanǵan. Izdenisi mol, mazmuny baı eńbektiń basylym shejiresin shynaıy ári júıeli túrde qamtyǵany aıryqsha atap ótýge turarlyq.
Aıta ketken jón, osy kúni «Aq jelken» jýrnaly 2024 jyly uıymdastyrǵan «Qazaqtyń nar tulǵalary» atty tanymdyq vıktorınanyń jeńimpazdary da marapattaldy. Ataýly syılyqty demeýshi Ǵazız Qulahmet tabystady.
Saltanatty jıyn retimen jalǵasyp, «Aq jelken» jýrnalynyń 100 jyldyǵy men Ǵabıden Qulahmettiń 70 jyldyǵyna arnalǵan respýblıkalyq ádebı baıqaýdyń resmı túrde jarııalaný sáti de jetti. Jýrnaldyń ǵasyrlyq toıynan eń kishkentaı oqyrmandar da shet qalmady. Nurasyl Sahı, Aqjúnis Ilgerbaı jáne Gúlbaqyt Izdibaı esimdi búldirshinderge «Jas tilshi» kýálikteri tabystaldy. Osylaısha, elimizdegi balalar men jasóspirimderge arnalǵan tarıhı basylym – «Aq jelken» jýrnaly ǵasyrlyq belesin abyroımen atap ótti.
ALMATY
