Senat tóraǵasynyń orynbasary Olga Perepechına óz sózinde avtomobıl joldarynyń jaǵdaıy el ekonomıkasynyń damýyna ǵana emes, azamattardyń ómir sapasyna da tikeleı áser etetinin aıtap ótti. Soǵan sáıkes «bul saladaǵy baqylaýdy, prosesterdi sıfrlandyrý men resýrstardy óńirler arasynda ádil bólý kerek», dedi ol.
Senator Álibek Náýtıev saladaǵy qordalanǵan júıeli problemalarǵa toqtaldy. Onyń aıtýynsha óńirlerdegi jol sapasy birkelki emes, bilikti mamandar tapshy, tehnıkalyq qadaǵalaý jumystary álsiz, jumystar ýaqtyly oryndalmaıdy, bıtým jetispeıdi, joldar shamadan tys júkteme saldarynan jıi buzylady.
«Másele tek jol salý men ony qaıta-qaıta jóndeýde emes, eń bastysy ony durys paıdalanyp, kútip-ustaýda bolyp otyr. Qarjynyń negizgi bóligi qurylys pen qaıta jańǵyrtýǵa baǵyttalady, al joldardy kútip-ustaýǵa jetkilikti qarjy bólinbeıdi. Bul joldardyń mezgilinen buryn buzylýyna alyp keledi. Biz Senat depýtattary retinde óńirlerdiń múddesin bildire otyryp, bul problemalardy sheshýge belsendi atsalysyp, resýrstardyń ádil bólinýine qol jetkizýimiz qajet», dedi senator.
Onyń aıtýynsha joldardy jóndeýge barlyq óńirge biryńǵaı tásilder qoldanatynyna qaramastan, oblystar bólinisinde joldardyń jaı-kúıinde aıtarlyqtaı alshaqtyq baıqalady. Máselen, eger Jambyl oblysynda joldardyń 99 paıyzy normatıvtik jaǵdaıda bolsa, Batys Qazaqstan oblysynda bul kórsetkish eki ese tómen jáne tek 56 paıyzdy quraıdy.
Sondaı-aq avtomobıl joldarynyń, ásirese oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar joldardyń sapasy tómen. О́ıtkeni avtomobıl joldaryn salý jáne jóndeý obektilerindegi tehnıkalyq qadaǵalaý qyzmeti aqsap tur. Ulttyq sapa ortalyǵynyń teris qorytyndylaryn alǵan nysandar qabyldanyp jatqany jasyryn emes. Máselen, 2024 jyly jergilikti atqarýshy organdar ortalyq bergen teris qorytyndylarǵa qaramastan 479 nysandy paıdalanýǵa berdi. Buǵan qosa aýyr salmaqty kólikter jalpyǵa ortaq paıdalanylatyn joldarmen kúnde árli-berli qatynap jatyr. Ruqsat etilgen kórsetkishterdi elep jatqan olar joq, nátıjesinde joldar artyq salmaqqa shydas bermeı buzylyp jatyr.
«Normatıvterge sáıkes jol tósemine kólik quralynyń salmaǵy bir oske orta eseppen 8 tonnadan aspaýǵa tıis. Al qazir salmaǵy 40 tonnadan asatyn júk tasıtyn samosvaldardyń qatynap jatqanyn kórip otyrmyz. Bul máseleni jergilikti atqarýshy organdar udaıy kóterip keledi. Taǵy bir másele – jol-qurylys materıaldarynyń, ásirese, bıtýmnyń jetispeýshiligi. Bıtým naryǵy suranystyń maýsymdyq ózgerýimen sıpattalady. Máselen, qysta ony tutyný azaıady, al jazda suranys kúrt artyp, aıyna 150 myń tonnaǵa jetedi. Alaıda jumys isteıtin bıtým zaýyttarynyń jıyntyq qýaty aıyna shamamen 100 myń tonnany quraıdy. Sonyń saldarynan jaz aılarynda shıkizat tapshylyǵy baıqalady. Suranys ósse, baǵasy da artady», dedi Á.Náýtıev.
Senatordyń paıymdaýynsha, bıtýmdy suranys tómen jáne ónimniń baǵasy aıtarlyqtaı tómen bolǵan kezde, ıaǵnı qysta satyp alý qajet. Suranysqa baılanysty bıtým qoımalaryn salý qajettiligi de bar.
Al Kólik mınıstri Marat Qarabaev respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldar jelisi mınıstrliktiń quzyretinde, oblystyq jáne aýdandyq joldar, sondaı-aq eldi mekenderdiń kósheleri jergilikti atqarýshy organdardyń quzyretinde ekenin málimdedi.
«Jyl sońyna deıin 847 shaqyrym jol paıdalanýǵa beriledi. Onyń ishinde Qyzylorda-Jezqazǵan baǵyty boıynsha 192 shaqyrym jol kiredi. Sonymen qatar jalpy uzyndy 2000 shaqyrymdy quraıtyn jańa jobalardy iske asyrý jumystary júrgizilip jatyr. Aqtóbe-Ulǵaısyn jobasy boıynsha joldy tórt jolaqqa deıin qaıta jańartý kózdelgen. Odan keıin Dossor-Beıneý-Jetibaı-Aqtóbe men Oral jáne basqa da avtojoldardy ret-retimen birinshi tehnıkalyq sanatqa, ıaǵnı tórt jolaqty jolǵa aýystyramyz», dedi mınıstr.
M.Qarabaevtyń málimetine sáıkes, bıyl 6 myń shaqyrym jolǵa jóndeý júrgiziledi. Oǵan Qandyaǵash – Shalqar, Jezqazǵan – Petropavl, Atyraý – Dossor, Jańaózen – Kendirli, Túrikmenstan shekarasy, Qaraǵandy, Aıagóz joldarymen qatar, kópten beri jóndeý júrgizilmegen joldar kiredi.
«Ortasha jóndeý jumystary rekonstrýksııalaýmen salystyrǵanda 7 esege arzan jáne 2 ese jyldam júrgiziledi. Sondaı-aq qazirgi ýaqytta uzyndyǵy 3 200 shaqyrymdy quraıtyn 17 aqyly jol ýchaskesi jumys isteıdi. Byltyr aqyly joldardan 48 mlrd teńge mólsherinde tólem jınaldy. Bıyl jóndeý jumystary aıaqtalǵannan keıin jalpy uzyndyǵy 6 200 shaqyrym bolatyn 29 ýchaskede aqyly júıe engiziledi. Josparlanǵan kiris kólemi jylyna 100 mlrd teńgeden asady dep josparlap otyrmyz», dedi M.Qarabaev.
Sondaı-aq mınıstrlik bıtým tapshylyǵyn boldyrmaý maqsatynda merdigerlerge bıtým saqtaý qoımalary bolýy qajet dep shart qoıǵan. Bıyl elimizdegi bıtým zaýytynyń jóndeý jumystary aıaqtalyp, óndiris kólemi jylyna 750 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtylmaq. Jalpy kólemi 100 myń tonnadan asatyn bıtým qoımalaryn salý da josparda bar.
Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Narıman Tóreǵalıevtiń aıtýynsha, qazir óńirdegi jergilikti mańyzy bar joldardyń normatıvtik jaǵdaıdaǵy úlesi – 56 paıyz. Bul – respýblıka boıynsha eń tómen kórsetkish. Osy jyly jergilikti joldarǵa 44 mlrd teńgege 218 shaqyrym jol jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Al Memleket basshysy BQO ákimshiligine jergilikti joldardyń jaǵdaıyn osy jyldyń sońyna deıin 95 paıyzǵa jetkizý týraly tapsyrma bergen. Alaıda óńir basshysy qarjy tapshy ekenin aıtady.
«Sondyqtan osy máselege qatysty Kólik mınıstrligimen birlesip, tapsyrmanyń oryndalý merzimin 2029 jylǵa deıin uzartýǵa kelistik. Endigi kezekte Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaýǵa bizdiń oblysqa kem degende 600 shaqyrym jol jyl saıyn jóndelýi qajet. О́z kezeginde qıyrshyq tas beton sııaqty negizgi ınertti materıaldardy Aqtóbe, Aqtaý jáne Reseıden tasymaldaımyz. Osyǵan baılanysty jyl saıynǵy qaıtalanatyn problemalardy boldyrmaý maqsatynda bizderge qajetti 40 tonna beton qajettiligin eskere otyryp, keıingi eki jylda osy beton qoımalaryn saldyq», dedi BQO ákimi.
