Eýropanyń entigi basylmaı tur

Tumandy Albıonǵa kelýshiler kimder?

О́tken aptanyń ortasynda 1,5 myńǵa jýyq zańsyz mıgranttar La-Mansh buǵazy astyndaǵy Eýrotýnnel arqyly Fransııadan Ulybrıtanııaǵa ótpek bolǵan kezde bir adam qaza tapqan, dep habarlady fransýzdyń Monde gazeti.

Bizdiń komanda qaıtys bolǵan adamnyń múrdesin sársenbi kúni tańerteńgilik tapty, órt sóndirýshiler bir adamnyń mert bolǵanyn rastap otyr, dep jazady joǵaryda atalǵan basylym Eýrotýnnel ókiliniń sózine silteme jasaı otyryp. Gazettiń aqparatynsha, maýsym aıynyń basynan beri zańsyz ótýge talpynǵan toǵyz adam Eýro­­týnnelde qaza tapqan. Osy joly qaıtys bolǵan jigit 25-30 jas­­tar­daǵy Sýdannyń azamaty kórinedi. Pa-de-Kale prefektýrasynda turyp jatqan zańsyz mıgranttar La-Manshty kesip ótip, Ulybrıtanııaǵa jetý úshin qolda bar múmkindikterdiń bárin paıdalanýda. Búginde Kalede 1,5 myńǵa jýyq mıgrant bar. Sońǵy ýaqyttary olardyń qatary aıtarlyqtaı óse túsýde. Mıg­ranttardyń kópshiligi Fransııaǵa Erıtreıa, Sýdan jáne Somalı elderinen kelgen azamattar. Immıgrasııa Ulybrıtanııa úshin úlken problemaǵa aınalyp otyr. О́tken jyldyń mamyrynda bolǵan parlament saılaýynda mıgrasııaǵa qarsy Ulybrıtanııa táýelsizdigi partııasy jeńiske jetken Konservatıvtik partııa men óziniń negizgi básekelesi Leıborıstik partııadan keıingi úshinshi oryndy alǵany málim. Premer-mınıstr Devıd Keme­ron 2017 jyly Ulybrıtanııa Eýropalyq odaqta bola ma álde joq pa degen másele sheshiletin referendým qarsańynda ımmı­granttar úshin áleýmettik jeńildikterdi qysqartý úshin ju­mystar júr­gi­­zý­de. Onyń aıtýynsha, Ulybrı­tanııa halqy­­­­­­nyń jartysynan astamy elde ımmıgranttardyń azaı­ǵanyn qalaıdy.

Bosqyndarǵa degen kózqaras birkelki emes

Germanııada óz elderindegi soǵystar men zorlyq-zomby­lyqtardan qashyp kelgen sheteldik bosqyndardyń lager­lerine shabýyl jasaý ­barynsha asqynyp tur. 

Úkimet keltirgen málimetterge qaraǵanda, ústimizdegi jyldyń birinshi jartysynda Germanııaǵa keledi dep kútilip otyrǵan 450 000 adam úshin jańadan salynǵan qurylystardy órteýdiń nemese shabýyl jasaýdyń 150 jaǵdaıy tirkelgen. Bosqyndar úshin baspanalar salýǵa jergilikti turǵyndar qarsylyǵynyń kórinisi bolyp tabylatyn bul shabýyldar el bedeline eleýli nuqsan keltirýde. Kóptegen nemisterdiń bosqyndarǵa qoldaý kórsetýine baılanysty oryn alǵan oqıǵalar sonymen birge, áleýmettik shıelenis jaǵdaıyn da týyndatyp otyr. Men Germanııa kóshelerinde sheteldikterge degen jekkó­rýshiliktiń oryn alǵany úshin uıalamyn, dep atap kórsetken eldiń ádilet mınıstri Heıko Maas. 2014 jyly mundaı oqıǵalar sany 170 bolǵan edi. Germanııada bosqyndarǵa qarsylyq bildirýmen qatar, olardyń taǵdyrlaryna aıaýshylyqpen qaraý jaǵdaıy da bar, dep atap kórsetken ádilet mınıstri jergilikti basy­lymǵa bergen suhbatynda. Osy jyldyń sáýir aıynda júrgi­zilgen áleýmettik saýalnama nemis­terdiń teń jartysynyń eldiń bos­qyndardy budan da kóbirek qabyldaýyn qalaıtynyn kórsetken. Germanııa 1990 jyly Batys pen Shyǵys qosylǵannan keıingi jyldarda 186 adamnyń qaıtys bolýyna aparyp soqtyrǵan násilshildik negizdegi zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres júrgizýde. Biraq synshylar oryn alyp otyrǵan rasıstik baǵyttaǵy popýlısterdiń belsendiligi aıasynda úkimetti sylbyr jáne batyl qadamdarǵa bara almaı otyr dep aıyptaýda. Úkimettiń birizdi strategııa­sy joq, keıbir saıasatkerler, ásirese, ońshyldar ózderiniń ýshyqtyrǵysh sózderimen jáne is-áreketterimen ahýaldy kúrdelendire túsip otyr, deıdi Berlınniń Erkin ýnıversıtetiniń saıasattanýshysy Reıter Haıo Fýnke. Bavarııa premeri Horst Zeehofer jáne onyń kon­ser­vatıvtik Hrıstıandyq-áleý­mettik odaǵy ótken aptada Bal­kan elderindegi jaǵdaıdy bosqyn­dar úshin óte qaterli deı otyryp, Germanııadan baspana berý úshin olardy tezdetip kóshirýge shaqyrdy.

Grekııanyń qaryz alýy qıyndaı túsýde

Halyqaralyq valıýta qorynyń dırektorlar keńesi Grekııanyń borysh deńgeıiniń joǵarylyǵy jáne reformalardy júzege asyrý nátıjeleriniń nasharlyǵy Afınanyń HVQ-dan úshinshi qutqarý paketin alý múmkindigin kúrdelendire túsedi dep málimdedi. 

Osylaısha, qordyń Eýroodaq tarapynan bolatyn sońǵy qutqarý baǵdarlamasyna qosylý-qosylmasy belgisiz bolyp otyr. Halyqaralyq valıýta qorynyń sheneýnikteri Afına men kredıtorlar arasyndaǵy kelissózderge qatysatyn bolady, biraq qor jańa baǵdarlama boıynsha kelisimge tek birneshe aıdan keıin ǵana kelý jóninde sheshim qabyldap otyr. Aqshanyń bólinip qalýy da múmkin, biraq ol tek aldaǵy jyly ǵana oryn almaq. Germanııada saıasatkerlerdiń eger HVQ qoldaý kórsetpese, 85 mıllıard eýro turatyn qut­qarý baǵdarlamasyna qol­daý bil­dirilmeıtini týraly aıtqan­dyq­tan, mundaı keshigýdiń aıtar­lyq­taı zardaptarǵa soqtyrýy múmkin. О́tken aptada HVQ alǵa qoıǵan maqsattarǵa qol jetkizý múmkin emestikten qazirgi bar qutqarý baǵdarlamasy kúshin joıýy kerek degen sheshim qabyldady. Al ol Afınany jańa baǵdarlama úshin ótinish jasaýǵa májbúrlep otyr. Grekııanyń keıbir sheneý­nikteri HVQ men Germanııanyń bitimge kelmeıtin qarjy mınıstri Volfgang Shoıblege shilde aıyndaǵy kelisimge qaramastan eldi qutqarý isine nuqsan keltirip otyr degen kúmán bildirýde. Keıbir sybystarǵa qaraǵanda, Halyqaralyq valıýta qorynyń joǵary laýazymdy sheneýnikteri HVQ-nyń bedelin táýekelge salǵysy kelmeıdi, sondyqtan da aıtarlyqtaı bir ózgerister oryn almaıynsha, jańa baǵdarlamamen kelispek emes. Krıstın Lagardtyń qor óz abyroı-bedelin esten shyǵarmaýy tıis degen sózin jáne taratýshy-dırektordyń óziniń de joǵaryda aıtylǵan sheneýnikter jaǵynda ekenin eskergende, onyń ózi Gre­kııanyń kómekke aqsha alý múmkindigin is júzinde joqqa shyǵarady.

Jıhaz fabrıkasyndaǵy órt

Egıpettiń soltústigindegi El-Obýr qalasyndaǵy jıhaz fab­rıkasynda oryn alǵan kúshti órt saldarynan 25 adam mert bolyp, 22 adam zardap shekken. Zardap shekkenderdiń birnesheýiniń jaǵdaılary óte aýyr kúıde. 

О́rttiń týyndaýyna gaz ballo­ny­nyń jarylýy sebep bolǵan kórinedi. О́rt sóndirýshiler jetkenshe ot 1,5 myń sharshy metrdi qamtyp úlgergen. О́rt qaýipsizdigi sharalaryn saq­ta­maýǵa baılanysty qaıǵy-qasiretter ókinishke qaraı, Egıpette óte jıi oryn alatyn oqıǵa. Máselen, Aleksandrııa aýdanyndaǵy sýpermarkette tutanǵan órt saldarynan da 12 adam zardap shekken.

Jaýyn ákelgen zardaptar

Úndistannyń Gýdjarat shtatyndaǵy nóser jaýyn eki táýlik ishinde 27 adamnyń ómirin qurbandyqqa shalǵan. 

Nóserden qýatty sık­lonnyń epısentri ornalasqan Radjastan shtatymen shekaralas aýdan barynsha kóp zardap shegip, onda 8 adam qaza tapty, dep habarlady aýdandyq ákimshiliktiń ókili Dılıp Rana. Aýdanda 8 adam mert boldy, dep habarlaǵan aýdan ákim­shiliginiń ókili. Onyń aıtýyn­sha, taǵy 6 adam iz-túzsiz joǵalyp ketken. Myńǵa tarta adamnyń bas­qa jerlerge kóshirilip, 400-ge jýyq derevnıanyń elektr jary­ǵyn­syz qalǵany belgili bolyp otyr. Úndistannyń meteorologııa departamenti kúshti nóserdiń al­daǵy ýaqyttarda da oryn alýy múmkin ekendigin eskertýde.

Daıyndaǵan Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan».