«Jasybaı» jaǵasy júdep tur

Jaz maýsymy bastalysymen Jasybaı demalys aı­maǵyna jan-jaqtan týrıs­ter aǵylady. Taýly ólkeniń tabıǵatyna suqtanyp, taý-tasynan kúsh-qýat alyp qaıtýdy jón kóretin jurtshylyq kóp. Týrısterdi qabyldap alýǵa asyq demalys úıleriniń birazy bıyl erte bas­tan qamdanyp jatqany baıqalady. Saparlap kelýshiler sulý ólkeniń kóz toımas tabıǵatyn tamashalaıdy. Alaıda kól jaǵa­syna kelgen kópshilik Jasybaıdyń jaǵasy júdep turǵanyn birden ańǵarǵany anyq. Demalys aımaǵyna barýshylar eń áýeli ortalyq jaǵajaıdaǵy qoǵamdyq dárethananyń jumys istemeıtinine narazy. Qashan barsaq ta esigi qulyptalyp turady, qajetimizdi óteıtin jer tappaımyz dep qynjylady.

– Balalarymdy alyp, kól jaǵalap se­rýendedik. Kishkentaılarym dárethanaǵa barsa, esigi jabyq tur eken. Quryǵanda bireýi istep turǵan shyǵar dep, barlyq dárethananyń esikterin tartyp baıqadyq, kiltteýli tur. Amalsyzdan ózimiz toqtaǵan sonaý jerdegi demalys úıiniń bazasyna barýǵa týra keldi. Mundaı másele Jasy­baıda ǵana kezdesedi. Kókshetaýdaǵy Býra­baıǵa kún salqyn kezde de baryp kórdik. Kópshilik dárethana jóninde qı­yndyq joq. Baıanaýyl basshylyǵy ny­sandardyń jumysyn jyl on eki aı boıy toqtatpaýy kerek. Bolmaǵan jaǵdaıda adamdar qajetin kez kelgen jerge ótep, ár butanyń túbine saryp kete berse, kórikti ólkeniń nesi qalady? – dep kúıinedi Ekibastuzdan kelgen otaǵasy Kárken Ashýbaev.

Budan bes-alty jyl buryn da Jasy­baı kóliniń jaǵajaıynda qoǵamdyq dárethana degen úlken másele bolatyn. Aqyr sońynda kópshiliktiń talap-tilegi bar, kásipkerlerdiń ótinishi qosylyp, kól jaǵalaýynda dárethanalar turǵyzyldy. Bıýdjet qarajatyna salynǵan sanıtarlyq nysandar jeke kásipkerliktiń senimgerlik basqarýyna berildi. Keıingi jyldary ol jazǵy týrıstik maýsymda úzbeı jumys isteýge kóshkenimen, qysty aıtpaǵanda, kóktem men kúzde esigi jabyq turady.

– Jasybaıǵa jyl saıyn kelemiz. Bul jerdiń tabıǵaty asa kórkem, sýy móp-móldir aıdyn kól kóńilimizden shyǵady. Tek bizdi qynjyltatyny, zamanǵa saı ınfraqurylymdar, sáýlet nysandary, túrli músinder jetispeıdi. Jaǵajaı aına­lasynda qarapaıym trotýarlar da az. Bıylǵy taǵy bir kóńilsiz kórinis – jaǵa­jaıǵa jaqyn jerdegi jazǵy dám­hanany, balmuzdaq pen sýsyndar satatyn dúńgirshekterdi alyp tastapty. Endi jaǵajaıda tynyǵyp jatqandar ortalyqta ornalasqan dúkenderge barýǵa májbúr. Jaǵajaıǵa jaýaptylar kelýshilerge qolaıly jaǵdaı týdyrýdyń ornyna, odan saıyn qıyndata túsip otyr, – deıdi taǵy bir demalýshy, Astana qalasynyń turǵyny Sáýle Qanaǵatova.

Baıanaýyl aýdany ákiminiń orynbasary Erkin Arystanbekov Baıanaýyl ulttyq parkiniń basshylyǵy kásipkerlerdiń damýyna kedergi keltirip otyr degen pi­kirde. «Jasybaı kóliniń jaǵajaıyn aýdan ákimdigi jyl saıyn jalǵa alady. Tabıǵat qorǵaý zańnamalaryna súıengen ulttyq park basshylyǵy bıyl jaǵajaı mańyn erekshe retteýge kóshti. Negizi bul jerde birer jyl buryn qoǵamdyq dáret­hanalar ornatylǵan. Olardyń jumysy týrıstik maýsym ashylǵanda, ıaǵnı maýsym aıynyń orta sheninde bastala­tyn. Bıyl kópshiliktiń ótinishin eskerip, dárethanalar mamyr aıynan isteı bastady. Biraq nysandarǵa qyzmet kórsetýshi kásipker olardy adamdar kóbirek jınala bastaǵan ýaqytta, ıaǵnı kúndiz saǵat 11-lerde ashady. Keıbir adamdar múmkin erte ýaqytta barǵanda esigi jabyq turýy múmkin. Jazǵy ýaqytta ol burynǵy kestege kóshedi. Ulttyq park jaǵajaı mańynan alyp tastaǵan saýda dúńgirshekteri dárethanany ustap otyrǵan kásipkerge tıesili bolatyn. Kásip ıesi qur dárethanamen tabysqa kenelmeıtini anyq, ol álgi nysandar arqyly nápaqasyn aıyryp kelgen. 2017–2018 jyldary ázirlengen jaǵajaı jobasynda bul dúńgirshekter kórsetilgen edi», deıdi ol.

Ulttyq park demalys aımaǵyna kirgeni úshin ár týrısten ekologııalyq alym alady. Sonyń esebinen kúl-qoqys jınalatyn konteınerler ustalǵan. Aýdan ákimdigi bıyl bıýdjet qarajatyna qo­symsha konteınerler satyp alyp, jaǵajaı mańyna ornalastyrmaq. Buǵan qosa byltyr jaǵajaı mańynda kúnnen qorǵaıtyn qalqalar, shezlongtar, basqa da qural-jabdyqtardyń qurylysyna aýdan bıýdjetinen 17 mln teńge bólingen. Bıyl jaǵalaýdaǵy jaryq júıesiniń shamdaryn jańartyp shyǵýǵa qazynadan 19 mln teńge qarastyrylyp otyr. Byltyrǵy maýsymda tek bir ǵana Jasybaı demalys aımaǵyna 164 myńdaı adam kelgen.

«Baıanaýyldaǵy týrıstik maýsym tek maýsym aıynyń ortasyna qaraı bastalatynyn eskergen jón. Sebebi týrısterdiń kóbi sýǵa shomylýǵa keledi. Oǵan deıin kól sýy salqyn. Mamyr aıynda daıyndyq jumystary júrgiziledi. Ulttyq park bizben kelisimshartty uzartsa, onda jaqyn jyldary Sabyndykól jaǵasyndaǵydaı keń aýqymdy abattandyrý jumystary júrgiziledi dep josparlaǵanbyz. Ulttyq park basshylyǵy kedergi keltirmese, ol jerde týrıstik nysandar salýǵa suranyp otyrǵan iri ınvestorlar barshylyq. Biraq aıryqsha qorǵalatyn aýmaq bolǵandyqtan, shekteýler bar. Onyń ústine ár kásipkerlik nysanynan aýdannyń bıýdjetine az da bolsa salyq túsip turady. Bul ári-beriden soń óńir turǵyndarynyń ál-aýqa­tyn arttyrýǵa jumsalatyn qarajat», dedi E.Arystanbekov.

Anyqtaǵanymyzdaı, Jasybaı jaǵa­jaıynda memleket qarjysyna salynǵan 7 dúńgirshek bolǵan. Aýdan ákimdiginiń málimetinshe, nysandardyń qurylysyna 12,8 mln teńge qarajat jumsalypty. Alaı­da ulttyq park qyzmetkerleri olar­dy bıyl tolyǵymen ornynan alyp, demalys aımaǵynan Toraıǵyr aýylyna shyǵar joldyń boıyna tastaı salǵan. Mıllıondaǵan qazyna qarajatyna salyn­ǵan kásipkerlik nysandary osylaısha suraýsyz kúıde, kúresinde jatyr. Dúńgir­shekterdi, dárethanany kásipkerlik turǵysynan paıdalaný quqyǵyn 2023 jyldyń qyrkúıeginde «Súleımenova» jeke ká­sipkerligi tenderde utyp alyp, 3 jyl merzimge kelisimshart jasaǵan eken. Alaı­da arada bir jyl ótkende bıznesi oı­la­­maǵan jerden toqtap qalatyn túri bar.

– Park ákimshiligi zańsyzdyqqa baryp otyr. Qaraýymyzǵa alǵan bıznes nysandaryn eshbir eskertpesten buzyp, laqtyryp tastady. Kelisim boıynsha atalǵan 7 dúńgirshekti kásipkerlik maqsatta paıdalanyp, sodan túsken qarajattyń esebinen jaǵajaıdyń tazalyǵyn, dárethanalardyń turaqty qyzmetin qamtamasyz etýimiz kerek edi. Bir ǵana dárethanadan túsetin azyn-aýlaq aqsha onyń shyǵynyn jaba almaıdy. Byltyrǵy maýsymda 10 adamdy jumysta ustadyq. Olar jaǵajaı mańyn kúndelikti tazartyp, kúl-qoqysty shyǵardy. Tazalyqshylar dárethana ishin qalypqa keltirip otyrdy. Bıyl mundaı múmkindikten aıyrylǵan soń adam jaldaı almaı qaldyq, jaǵajaı mańyn balalarymmen shyǵyp ózim tazalap jatyrmyn. Osynyń saldarynan dárethana da durys jumys istemeı tur. Kúnara septıkten alynǵan sýdy tógetin arnaıy kóliktiń ár reısine 40 myń teńge, elektr jaryǵyna qyrýar aqsha tóleımiz. Onyń ústine aı saıyn osy nysandardy jalǵa alǵanymyz úshin bıýdjetke 200 myń teńge úzbeı tólep keldik. Tólem qysta da úzilgen joq. Týrısterdiń qarasy ulǵaıyp bara jatqany sebepti bıyl jaǵajaıdaǵy qyzmet kórsetý servısin arttyramyz dep josparlaǵan edik. О́kinishke qaraı, qazir kásibimizdi saqtap qalýdyń ózi máselege aınalyp tur, – deıdi kásip ıesi Aıgúl Súleımenova.

Baıanaýyl memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń basshysy Ajdar Júsipov kásipkerlik nysandaryn alyp tastaý tabı­ǵat qorǵaý zańnamasyna sáıkes júrgi­zilip jatqanyn aıtady. Buǵan deıin Ja­sybaıdaǵy kóptegen demalys úıleriniń aýmaqtary, qurylys nysandary zań­syzdyqpen jumys istep kelgen kórinedi.

– Ondaǵan kafe-pavılondar, dúkender, ózge de kásipkerlik nysandary jerdi zańsyz ıelenip alǵan. Olarmen sottasyp, bizdiń paıdamyzǵa oń sheshimder shyǵarylyp jatyr. Alaıda kóbi áli kúnge oryndaryn bosatpaı otyr. Sot oryndaýshylarynyń esebinshe, álgindeı alynyp tastalýǵa tıis nysandarǵa búginde 1,8 mln teńgeniń aıyppuly salynǵan. «Arqandy saıabaq» dep atalatyn orynnyń ózine sot úkimin oryndamaǵany úshin 1,2 mln teńgege aıyppul kesilgen. «Shater» dámhanasyna 360 myń teńge aıyppul salynǵan edi, olar jaqynda nysandy alyp úlgerdi. Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıteti tóraǵasynyń buıryǵyna sáıkes, qazirde demalys aımaǵyn zańsyz qurylystardan tazartyp jatyrmyz. Sonyń biri – «Súleımenova» JK ıelenip kelgen 7 dúńgirshek. Ákimdikpen jasaǵan kelisimshartta dúńgirshek týraly biraýyz sóz joq. Kásipker tek dárethanany ustaýǵa, jaǵajaıdy abattandyrýǵa, tazartýǵa jaýap berýge tıis. Buǵan deıin dárethanaǵa qyzmet kórsetken kásipker dúńgirsheksiz-aq jumys istegen, – deıdi A.Júsipov.

Demalys aımaǵynda taǵy 5 dúńgirshek, birneshe dúken, dámhana ornynan alynyp tastalǵan. Qazir birneshe kásipkerlik nysanyn syryp tastaýǵa qatysty sot isteri jalǵasyp jatyr.

«Jasybaı aýmaǵyna qurylys nysandarynan júkteme óte kóbeıip ketken. Olardyń arasynda zańsyz salynǵandaryn alǵyzyp tastaý – bizdiń mindet. Máselen, «Berezka» demalys úıi 0,77 gektardy zańsyz ıelense, «Zolotye peskı» kól aınalasyna óz betimen jaǵajaı salǵan. Olardy alyp tastaý jóninde sottyń oń sheshimi bar. О́kinishke qaraı, zańdy oryndaý tetikteri bizdiń quzyretimizde qarastyrylmaǵan, tek sot oryndaýshylary arqyly áreket etemiz. Qazir demalys aımaǵynda 54 demalys úıi, 12 dúken-dámhana ornalasqan. Demalys úılerine jalpy sany 2600-deı ǵana adam syıady. Jańadan demalys úılerin salýǵa jer jaǵdaıy kótermeıdi. Sondyqtan Sabyndykól men Toraıǵyr kóliniń aınalasyna ınvest jobalar tartýdy usynyp otyrmyz. Sabyndykólde 6 ga, Toraıǵyrda 40 ga jer qurylysqa arnalǵan», deıdi A.Júsipov.

Máseleniń izimen óńirlik dene shynyq­tyrý jáne sport basqarmasyna habarlastyq. Basqarma basshysynyń oryn­basary Dıas Jákenov:

– Baıanaýyldaǵy demalys aımaǵy – oblystaǵy eń tartymdy ári qysy-jazy kisi úzilmeıtin jer. Qazirgi másele bizge jaqsy tanys. Ony sheshý baǵytynda jumys istep jatyrmyz. Aýdanǵa baryp, birneshe jumys otyrystaryn ótkizdik. Negizgi túıtkil – aýdan ákimdigi men Ulttyq parktiń kelise almaýy. Sebebi ol jerlerdegi keıbir jer telimderiniń máselesi sheshilmegen, zańsyz qurylystar bolǵan. Qoǵamdyq dárethanalardyń jumysy da sol sebepti rettelmeı tur, – dep málimdedi.

Sóz sońynda aıtarymyz, Baıanaýyldy jyldyń tórt mezgilinde de jumys isteıtin týrıstik ortalyqqa aınaldyrý áli kúnge arman. Oblys, aýdan basshylarynyń bul ispen aınalyspaǵany joq. Ár jańa ákimniń bul máselege kelgende jumystary júrmeı qalatyny bar. Kóbine joba-jos­parlary taýdaı bolyp kelip, is aıaǵy qyldaı bolyp aıaqtalyp qalyp jatady. Kelý­shilerge qolaıly jaǵdaı týdyratyn jobalar ilgeri baspaǵan soń, munda sońǵy jyl­dary aýyz toltyryp aıtarlyq ja­ńalyq ta joq.

Pavlodar oblysy,

Baıanaýyl aýdany