Bilikti de isker basshy
Jurtshylyqqa esimi belgili, qoǵamda ózindik orny bar Shaǵangúl Janaeva búginde M.Áýezov atyndaǵy pedagogıkalyq kolledjdiń biliktiligi birinshi sanatty basshysy, qazaq tili jáne ádebıeti pánderiniń joǵary bilikti oqytýshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty. 1992 jyldan qazirge deıin 33 jyl taban aýdarmaı Alashtyń alǵashqy bilim ordasy – patsha zamanynda muǵalimder semınarııasy bolǵan ǵasyrdan astam tarıhy bar bilim oshaǵynda eńbek etip kele jatqan zııatker tulǵa. Eńbek adamynyń eń bir erekshe mysaly da osy Shaǵangúl apaı. Ol kolledjde áýeli dırektordyń tárbıe isi jónindegi orynbasary qyzmetin 18 jyl atqaryp, 2010 jyly dırektor laýazymyna taǵaıyndalǵannan keıin oqý ordasy zamanaýı talapqa saı jabdyqtalyp, jańa tıpti bilim mekemesine aınalýyna zor úles qosqanyn Semeı jurty jaqsy biledi.
Ol áýeli Áýezov kolledjiniń qazaq tarıhyndaǵy orny erekshe ekenin ǵylymı turǵyda dáleldep qana qoımaı, tarıhı ǵımarattyń ár kirpishine deıin kóziniń qarashyǵyndaı qorǵap, Alash amanatyn urpaqqa saf kúıinde jetkizdi. Shaǵangúl Aldamjarqyzy kolledjdi kórkeıtýde kásipker-mesenat azamattardy menedjerlikpen tarta bildi. Sonyń nátıjesinde oqý ornynyń materıaldyq bazasy jaqsardy. Byltyr «Qarajyra» AQ kompanııasynyń demeýshiligimen ekiqabatty záýlim saraı – rýhanı ortalyq ǵımaraty boı kóterdi. Bul «Es-Aımaq» dep atalady. Olaı atalýy da tegin emes, tarıhtan tamyr tartyp jatyr. Mine, munyń bári Shaǵangúl Aldamjarqyzy nyń isker basshy ǵana emes, qazaqtyń bilim-ǵylymyn qyzǵyshtaı qoryǵan janashyr jan ekenin kórsetedi. Qazir baryp kórseńiz, kóneden jetken kolledjdiń aınalasy quddy bir kınodaǵy Garvard qalashyǵy ispetti. Burynǵy men búginginiń ásem úılesimdiligin baıqaımyz.
2022 jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Semeı qalasynda bolyp, Alashtyń tuńǵysh bilim ordasy bolǵan oqý ornyna arnaıy bardy. Kolledjdi kórip, ujymynyń eńbegine joǵary baǵa bergeni bar.
«Semeı – Uly dalanyń ulaǵatty ólkesi. Bul – Alash arystarynyń izi qalǵan, zııalylarymyz eldiń bolashaǵy úshin kúresken qasıetti óńir. Semeı – ulttyq ǵylym men bilimniń, óner men mádenıettiń tarıhı ortalyǵy. Elimizdegi muǵalimder daıarlaıtyn alǵashqy oqý orny osy qalada ashylǵany belgili. Onda Muhtar Áýezov, Júsipbek Aımaýytov, Qanysh Sátbaev, Álkeı Marǵulan, Sháken Aımanov syndy ult zııalylary bilim alǵan. Sondyqtan bul jerdi halqymyz qazaq rýhanııatynyń qaınar jeri dep erekshe qadirleıdi», degen edi Prezıdent.
Oqyǵan jeter muratqa
Shaǵan ózeniniń boıynda týyp, Qundyzdy jerinde táı-táı basqan Shaǵangúl Aldamjarqyzynyń ǵumyrnamasyna az-kem sheginis jasaıyq. Ol qoı sharýashylyǵynyń joǵary bilikti bonıteri, zootehnık-seleksıoner, ekonomıst Aldamjar Janaev pen kitaphanashy Jumash Kenjalyqyzynyń otbasynda burynǵy Semeı oblysy Abaı aýdanynyń Qyzyl Tý aýlynda 1965 jyly 2 maýsymda dúnıege kelgen. Ákesi Aldekeń de Abaı eline syıly, mal sharýashylyǵynyń bilikti mamany, ekonomıst, úlgili áke bolǵany týraly basylym betterinde bádizdelipti. Aqyn Tóleýjan Ysmaılovpen dos-jarlyǵy – balalarynyń ádebıetke jaqyn bolýyna áser etti me eken, Gúljamal, Nurjamal, Shaǵangúl úsheýi de fılolog bolyp shyǵady. Kishkentaı Shaǵangúl besiginde jatyp-aq qalyń kitaptyń arasynda qundaqtalypty. Ol zamanda bala týdym eken dep qazirgideı jyldap dekrettik demalysta bolatyn zaman emes, anasy marqum Jumash apamyz eki aılyq Shaǵangúldi alyp, jumysqa shyǵyp ketedi eken. Áıgili Borhes jumaqqa balaıtyn, Ábish Kekilbaıuly adamdy adamzat etken deıtin, aqyn Talǵat Eshenuly «Júregi bar jalǵyz úı» deıtin kıeli oryn – kitaphanada qaraqulaqtanǵan Shaǵangúlge kitap ıisi erte sińedi.
1986 jyly Semeıdiń N.K.Krýpskaıa atyndaǵy pedınstıtýtyn (qazirgi Shákárim ýnıversıteti) qazaq tili men ádebıeti mamandyǵy boıynsha qyzyl dıplommen úzdik bitiredi. Sol jyly Abaı aýdany Qundyzdy orta mektebiniń muǵalimi bolyp eńbek jolyn bastaıdy.
Amanat arqalaǵan ustaz
1988 jyly Semeı qalasyna kelip Abaıdyń ádebı-memorıaldyq murajaıynda úlken eńbekke aralasady.
«Toqsanynshy toqyraý jyldar. Bir kúni kele jatsam, sákide otyrǵan áıgili akademık, ustazym Qaıym Muhamethanov aǵaıǵa jolyǵyp qaldym, – dep eske alady Shaǵangúl apaı. – Birden tanı ketti». «Sen Janaevasyń ǵoı?» deıdi. Sodan meni jetelep Abaı murajaıyn basqarǵan Tóken Ibragımov aǵaıǵa alyp bardy. «Myna qyzǵa qalaı da bir oryn taýyp ber» dedi. Áýeli hatshylyq jumystan bastap, bólim meńgerýshisine deıin kóterildim.
Osylaısha, Shaǵangúlge Abaıdyń nury sińip, bilikti maman bolyp qalyptasady. «Alash rýhyn jalǵaǵan Náýbat Qalıev, Abaı murajaıyn uzaq jyl basqarǵan Tóken Ibragımov, ǵylymı jetekshisi Arap Silámuly men ustazy Qınaıat Shaıahmetuly sııaqty zııaly tulǵalardan taǵylym alǵanymdy maqtan tutamyn. 1992 jyly Abaı murajaıynda eńbek etip júrgeninde, Muhtar Áýezov bilim alǵan qara shańyraqqa kelýine sebepker bolǵan – Náýbat aǵa», deıdi ol.
Osy aralyqta pedagogıka men mádenıet salasyna qatysty talaı taǵylymdy maqalalary oblystyq, respýblıkalyq merzimdi basylymdarda udaıy jarııalanyp turdy. Qalamgerligimen qabat, Shaǵangúl Aldamjarqyzynyń ǵylymı eńbekteri de jeterlik. О́ziniń basshylyǵymen 2013 jyly oqý ornynyń tarıhyna arnalǵan «Alashtyń bilim ordasy» atty tarıhı-tanymdyq kitaptyń I tomdyǵy, 2018 jyly II tomdyǵy, 2024 jyly III tomdyǵy «Atamura» baspasynan jaryq kórdi. Buǵan qosa «Qubalań zamandaǵy qupııa óleńder» monografııasy, «Qońyraýly jyldar kúmbiri» («Folıant» baspasy) atty kitaby shyqty.
Búginde Shaǵangúl Aldamjarqyzy – kolledjdegi dırektorlyq qyzmetin abyroımen atqara júrip, óńirdiń qoǵamdyq ómirine belsene aralasyp júrgen isker azamattyń biri. Aımaqtaǵy qazaq mádenı-áleýmettik ortalyǵynyń tóraǵasy, Abaı oblysy ákimi janyndaǵy Áıelder isi jáne otbasylyq demografııalyq saıasat jónindegi komıssııanyń, oblystyq onomastıka komıssııasynyń múshesi, Abaı oblystyq máslıhatynyń VIII shaqyrylymynyń depýtaty, oblystyq máslıhattaǵy «Amanat» partııasy depýtattyq fraksııasynyń tóraǵasy.
Aqynnyń jary
Álem ádebıetindegi Pýshkına, Tolstaıalardy aıtpaǵanda, qaıratker Názıpa Quljanova, keshegi Ábish Kekilbaıulynyń zaıyby – Klara, M.Maǵaýınniń jary – Baqytjamal apalarymyz taǵy basqa áıgili aqyn-jazýshylardyń qosaǵy týraly nebir jyly estelikter aıtylyp jatady. Osy qatarda Shaǵangúl apaıymyz da bar.
Tyńnan túren salyp, aımaqta jatyp-aq Memlekettik syılyqtynyń laýreaty atanǵan, ózindik mektebi qalyptasqan belgili aqyn Tynyshtyqbek Ábdikákimuly – qazaq ádebıetinde orny erekshe, máneri bólekshe tulǵa. Úlken qalalardan jyraq, ádebı orta deıtin shý-shurqannan saıaq júretin, Ábishshe aıtsaq, «birtúrli aqynnyń» adal jary, adal dosy, máńgilik mýzasy, birinshi oqyrmany da osy – Shaǵangúl. Kezinde «Aqsham hattary» degen pyshaqtyń qyryndaı jyr jınaq pyshaq ústinde taralyp, ádebıetsúıer qaýym jata-jastana oqyǵany esimizde. Sol bir «dúrbeleń» týdyrǵan dúnıe Shaǵangúl apaıymyzǵa arnalǵanyn aıta ketý ábestik bolmas.
Aqynnyń jary bolý qıyn deıtinderge ol bylaı jaýap qaıtarady: «Tynyshtyqbek – oıdyń aqyny. Minez-bitimi erekshe adam. О́leń jazǵannan keıin keıde maǵan oqytady. Qandaı jaǵdaıda bolsam da, meıli, sharshap otyrsam da oqımyn. Oqyp otyrǵanymda qabaǵyma qarap, pikir aıtýymdy kútip otyrady. Keıde óleń joldary túsinikti bolsa da, túısikpen taldap aıta almaıtyn jaıttar kezdesedi. Ondaı jaǵdaıda ózimniń jeke pikirimdi aıtýdy jón kóremin, sonda «Osyny ózim de kútip otyrǵan edim» dep qýanyp qalady», deıdi Shaǵangúl Aldamjarqyzy.
Abaı oblysy
