Alash qaıratkerleri arasynan óziniń zerdeli oı-pikirimen, halyq aǵartý isi men qazaq baspasózi salasynda sińirgen eńbegimen erekshelengen tulǵanyń biri – kórnekti qoǵam qaıratkeri Haıretdın Bolǵanbaı.
Halyq taǵdyrymen tamyrlas bolǵan «Qazaq» gazetinen qanattanǵan H.Bolǵanbaı keıin 1917–1918 jyldary Tashkent qalasynda «Birlik týy» gazetin shyǵarýǵa belsendi atsalysady. «Birlik týy» gazeti – alǵashqy qazaq basylymdarynyń biri. Negizin qalaýshy ári alǵashqy redaktory – Mustafa Shoqaı. Gazetti shyǵarýǵa Haıretdın Ábdirahmanuly da qatysqan. Onyń 7-14 nómirleri jýrnalıst Haıretdınniń basshylyǵymen shyǵypty. Gazet 1917 jyly Aqpan tóńkerisinen keıin qalyptasqan qoǵamdyq-saıası jaǵdaı, sonymen qosa, el ishindegi áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal týraly habarlar jarııalap, eldi birlikke shaqyryp, azattyq úshin kúrestiń jarshysy bola bilgen.
Raqymjan Qoshqarbaev Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta Berlın operasııasy kezinde asqan erlik kórsetken. 30 sáýir kúni ol jaýynger Grıgorıı Býlatov ekeýi keńes áskerleri arasynan Reıhstagqa jetip, jeńis týyn tikti. О́kinishtisi, bul erligi egemendik alǵannan keıin ǵana moıyndaldy. Halyq qaharmany ataǵy berildi. Onyń ózinde alǵashqy bolyp batyr Baýyrjan Momyshuly joǵary jaqqa hat jazyp, Raqańnyń erligi týraly málimet berdi. «Men de soǵysqa qatystym. Dıvızııaǵa deıin basqardym. Tórt jyl boıǵy surapyldyń nebir sumdyqtary kóz aldymda. Biraq Berlındi alardaǵy, Reıhstagqa tý tigerdegi qyrǵyn – ol naǵyz aqyrzamannyń ózi. Jańaǵy jigit sol tozaq otynyń ishinde bolǵan. Sol alapattan arýaq qoldap, aman shyqqan. Jeńis týyn tikken! Taǵdyr onyń tarıhı adam retindegi ómirbaıanyn sol sátte jazǵan! Senderdiń mindetteriń – endi sony elge aıtyp, jalpaq jurtqa jetkizý» dep keıingi urpaqqa umytylmastaı aıtyp ketýi óshpes ónege ekeni aıqyn.
Qazaq anımasııasynyń atasy atanǵan Ámen Qaıdarov Nura aýdany Jińishke aýylynda ómirge kelgen. Tuńǵysh televızııa anımatory, sýretshi, kınorejısser, professor. Qazaq KSR-ne eńbek sińirgen óner qaıratkeri.
«Qojanasyr – qurylysshy», «Qarlyǵashtyń quıryǵy nege aıyr?», «Aqsaq qulan», «40 ótirik», «Sıqyrly kilem», «Quıyrshyq», «Taǵdyr», «Janar», «Kún sáýlesinen paıda bolǵan kúshik», «Ańǵarý», «Kún shaǵylysy», «Danalyq pen baılyq», «Laýla» sekildi kásibı sheberlikpen salynǵan mýltıplıkasııalyq fılmderi – sheber sýretshi, ańyz anımatordyń atap aıtar eńbekteri. Mine, endi osyndaı tulǵalardyń esimi Nura kentinde jańǵyryp turatyn bolady.
Jańa ataý alǵan kóshelerdiń saltanatty ashylý rásiminde aýdandyq máslıhat tóraǵasy Qýanysh Júnisbekov, ardager jýrnalıst Aqbeket Saǵymbaev, aýdannyń qadirli aqsaqaly Aıtbaı Júnisov jáne ult zııalylarynyń urpaqtary aqjarma lebizderin bildirdi.
«Úsh birdeı zańǵar tulǵaǵa kóshe ataýyn berý – aýdanymyz úshin zor mártebe. Úsheýi de Alashqa ortaq tulǵa. Al Haıretdın Bolǵanbaı men Ámen Qaıdarovtyń osy óńirde týǵany – biz úshin maqtanysh. Mine, endi el esimine qanyq bolady. О́skeleń urpaqtyń jadynda qalatyn osyndaı ıgi isterimiz kóp bolsyn!», deıdi máslıhat tóraǵasy Qýanysh Júnisbekov.
Mádenı is-sharaǵa Haıretdın Ábdirahmanulynyń týǵan jıeni Dostyq Kámelov te qatysyp, qaıratkerge kóshe berý usynysyn qup alǵan aýdan basshylyǵyna alǵys aıtty.
– 2009 jyly Astanada Haıretdın Bolǵanbaevtyń atyna kóshe berildi. Alashtanýshy ǵalym Dıhan Qamzabekuly qurastyrǵan «Haıretdın Bolǵanbaev. Shyǵarmalary. Taǵylymy» atty kitap jaryq kórdi. «Iman kúshi» dep atalǵan taǵy bir kitap basylyp shyqty. Men atamyz týraly 250 betten asatyn derekterdi jınap, kitap etip shyǵardym. Alash arystary týraly kóptegen fılm jaryqqa shyǵyp jatyr, Haıretdın Bolǵanbaev ta osyndaı qurmetke ábden laıyq dep sanaımyn. Qudaıǵa shúkir, atamyz ataýsyz qaldy dep ókpeleıtin jónimiz joq. Eń bastysy, artynda urpaǵy qaldy, shóbereleri ósip keledi. Haıretdın Bolǵanbaev týraly eń úlken estelik – eńbegin eliniń umytpaǵany, urpaǵynyń ósip jatqany dep oılaımyn», dedi Dostyq Kámelov.
Saltanatty rásimnen soń aýdannyń sport alańynda kúres, qolkúres, qoshqar kóterý syndy ulttyq sport túrlerinen jarystar uıymdastyryldy. Voleıbol týrnıri de tartysty boldy. Ortalyq alańda konserttik baǵdarlama uıymdastyrylyp, sońynan aıtys ótti. Odan soń as berilip, Alash ardaqtylarynyń rýhyna quran baǵyshtaldy.
Qaraǵandy oblysy,
Nura aýdany
