Oblys prokýratýrasy QAJK-niń Shymkent qalasy men Túrkistan oblysy boıynsha departamentimen birlesip jáne jergilikti atqarýshy organdardyń qoldaýymen sottalǵandardyń jazasyn óteýine tıisti jaǵdaıdy qamtamasyz etý, sondaı-aq olardyń qaıta durys jolǵa túsý tárbıesine járdemdesý jóninde keshendi sharalar qabyldap keledi. Oblys ákimdiginiń qoldaýymen barlyq qajetti medısınalyq qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen medısınalyq bólimshege tolyq jóndeý jumysy júrgizildi. Sondaı-aq juqpaly aýrýlarmen, tis dárigeriniń, terapevtiń kabınetteri, flıýorografııa, FGDS, ýltradybystyq dıagnostıka, prosedýralyq, tańý bólmeleri qyzmet kórsetip otyr. Kórsetiletin medısınalyq qyzmetterdiń sapasy men tıimdiligin arttyrý maqsatynda telemedısına belgilenip, tıisti baǵdarlamalar júrgizildi. Sottalǵandardy tolyq medısınalyq qarap-tekserýden ótkizý turaqty negizde júrgiziledi, al aýyr aýrýlar anyqtalǵan kezde, adamdar dıspanserlik esepke qoıylady, bilikti dárigerlerdi tarta otyryp, olardy neǵurlym tereńdetip zerttep-qarap, emdeý júrgiziledi.
Sottalǵandardy qaıta qalypty ómirge tárbıeleýde olardyń eńbekpen qamtylýy erekshe ról atqarady. Qazirgi tańda mekemede jumys atqaryp jatqan 4 jeke kásipker 320 sottalýshyny jumyspen qamtydy. Jýyrda iske qosylǵan tigin sheberhanasynda 50 jumys ornyn ashý josparlanyp otyr. Sottalǵandardyń bos ýaqytyn durys uıymdastyrý negizinde oblys prokýratýrasynyń bastamasymen sport alańynyń qurylysy bastalyp, búginde fýtbol, voleıbol, basketbol seksııalary uıymdastyrylyp jatyr. Sondaı-aq oblys ákimdiginiń qoldaýymen 500 kitaptan turatyn kitaphana qory jańartylyp, beıneleý óneri men mýzyka seksııalaryn ashý qolǵa alyndy. Mekeme aýmaǵynda Túrkistan joǵary kópsalaly agrarlyq №8 kolledji (jylyjaı sharýashylyǵy jáne agronomııa, elektrık, tokar, aǵash ustasy, gaz-elektr dánekerleýshi, avtomehanık) jumys isteıdi.
Sonymen qatar bizdiń bastamamyzben ótken probasııalyq qyzmettiń problemalyq máseleleri boıynsha vedomstvoaralyq keńeste «Jol kartasy» bekitildi. Onda barlyq aýdannyń probasııalyq qyzmetterin avtokólikpen, keńse tehnıkasymen qamtamasyz etý, kásipkerlikke esep beretin adamdardy tartý, sottalǵandardy áleýmettendirýge jan-jaqty kómek kórsetý sekildi birqatar negizgi mindet bekitildi. Múddeli tulǵalar men olardyń otbasylaryna áleýmettik-quqyqtyq kómek kórsetý jóninde ózara is-qımyl týraly qabyldanǵan memorandýmdy iske asyrý sheńberinde barlyq múddeli organnyń, otbasyn qoldaý ortalyqtary, jergilikti ózin-ózi basqarý organdary, probasııa, polısııa, mansap ortalyqtary, jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar bólimderi qyzmetkerlerinen turatyn mobıldi top quryldy. Jalpy, mobıldi top 9 aýdanda bolyp, 642 sottalǵan otbasynyń turmys jaǵdaıyn tekserý barysynda azamattardyń óte qıyn ómirlik jaǵdaıǵa tap bolǵany týraly kóptegen derekti anyqtady. Atap aıtqanda, órtten keıin sharýashylyq qurylystarynda ýaqytsha turý, baspananyń jáne tıisti ómir súrý jaǵdaılarynyń bolmaýy, ataýly áleýmettik kómek alý qajettiligi jáne tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi jaıly máseleler. Qazirgi ýaqytta olarǵa turǵyn úı kezegine turýǵa kómektesý, jaldaý aqysy men kommýnaldyq qyzmetterdi óteý boıynsha birlesken sharalar qabyldanyp jatyr. Sonymen qatar 152 kómekshi tulǵa bıznes ashýǵa memlekettik qoldaý sharalaryn alýǵa nıet bildirdi, sonyń ishinde 73-i – jeńildetilgen nesıe, 79-y – qaıtarymsyz granttar. Atqarylǵan jumystar nátıjesinde osy jyldyń 1-toqsanynyń qorytyndysynda boıynsha oblysta qylmystyń qaıtalaný kórsetkishi 30%-ǵa nemese 20-dan 14-ke deıin tómendedi.
Kórip otyrǵanymyzdaı, sottalǵandardyń barlyǵy birdeı memlekettiń olardy durys jolǵa túsýge, qaıtadan qylmystyq jolǵa túspeýine jasaǵan múmkindikterin túsine bermeıdi. Sottalǵandardyń bul sanatyna tıisti keri sharalar qoldanylady, atap aıtqanda, qoıylǵan shekteýlerdi birneshe ret buzǵan jaǵdaıda olardy jaza merzimin odan ári óteý úshin bas bostandyǵynan aıyrý oryndaryna jiberý máselesi kóteriledi. Máselen, byltyr jáne osy jyldyń ótken merziminde prokýratýranyń qoldaýymen probasııa qyzmetiniń usynýymen bas bostandyǵynan aıyrýǵa baılanysty emes jazalardy óteý tártibin buzǵany úshin 212 adam túzeý mekemelerine qaıtaryldy. Sonymen qatar profılaktıkalyq yqpal etý maqsatynda sottalǵandardyń da, olardyń otbasy músheleriniń de qatysýymen ashyq sot prosesteri júıeli túrde júrgiziledi.
Bul jerde memlekettik organdardyń ǵana emes, sottalǵandardyń otbasy men qorshaǵan ortasynyń, jalpy qoǵamnyń olarǵa áser etetin mańyzdy rólin atap ótkim keledi. Sottalǵandardyń qoǵamnan tys qalǵanyna jol bermeı, kerisinshe óz memleketiniń tolyqqandy azamaty degen sezimge ıe bolýy óte mańyzdy.
Danııar SYZDYQOV,
Túrkistan oblysy prokýrorynyń birinshi orynbasary
