Foto: Ashyq derekkóz
Dáris uıymdastyrýshy mamandar eń áýeli bul kún – qazaq tarıhynyń qaraly beti ekenine toqtalyp, aqtańdaq oqıǵalardy zertteýshi Halyq jazýshysy Smaǵul Elýbaıdyń jýyqta baspasóz betinde jarııalanǵan deregin keltirdi. Ol qujatta: «Reseı ımperııasynda 1897 jyly ótken halyq sanaǵynda qazaqtardyń sany 4 mln 84 myń kisi dep kórsetilgen. Sol sanaq boıynsha ózbek, qyrǵyz, tájik, túrikpen tárizdi kórshilerimizdiń bárin qosqanda qazaqtyń jartysyndaı ǵana bolypty. Endeshe, 1897 jylǵy 4 mln 84 myń qazaqty 30-ǵa kóbeıtseńiz 100 mıllıonnan asyp túsip, álemdegi alyp elderdiń biri bolyp otyrady eken. Tek ǵana jer kólemimen ǵana emes, halqynyń sanymen de qazaqtar álemdegi alyp elderdiń qatarynda, 9-shy ne 12-shi orynda turaqtaýy zańdylyq edi» deıdi.
-Elimiz táýelsizdik alýymen birge, - deıdi uıymdastyrýshylar. – Halqymyzdyń basynan ótken zulmattar ashyq aıtylyp, nátıjesinde 1993 jyly «Jappaı saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý týraly» Zań qabyldandy. Sondaı-aq bul máselege Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevta nazar aýdaryp: «Biz jyl saıyn 31 mamyr kúni ótken ǵasyrdaǵy saıası qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alamyz. Biz ótken zamandaǵy qasiretti oqıǵalardan taǵylym alyp, ony ult jadynda saqtaı bilýimiz kerek. Sonda ǵana kez kelgen synaqtan súrinbeı ótip, ádiletti memleket jáne órkenıetti qoǵam qurý jolyndaǵy bıik belesterdi baǵyndyra alamyz» deýi quptarlyq.
Dáris barysynda, stýdentterge otyzynshy jyldardaǵy asharshylyq
zardaptary jáne saıası qýǵyn-súrginniń aýqymy, náýbetke ushyraǵan ǵalymdar, mádenıet qaıratkerleri, jazýshylar taǵdyry jaıly aıtyldy. Sondaı-aq, osy jyldary elimizge deportasııalanǵan túrli etnostardyń qıyndyǵy da sóz boldy.
Dáris muraǵattyq materıaldarmen tolyqtyrylyp, oǵan qatysýshylar tarıhı shyndyqtyń mańyzdylyǵy týraly suraqtar qoıyp, óz oılarymen bólisýge múmkindik aldy.
