«Maqsatymyz – ár qazaqtan nar qazaq tárbıeleý»

Qazaqta «er jigit elge bolsyn deıdi» degen jaqsy támsil bar. О́zinde bardy ózgemen bólisip, keıindep qalǵandy ilgeri súı­reıtin kókiregi oıaý kópshil jandarǵa arnap berilgen baǵa. Osyndaı «birdi ekeý etsem, ekini elmen bólissem» dep júrgen azamattardyń biri – Qusman Shalabaev. Ol Táýelsizdik alǵan kezeńnen bastap jeke kásippen aınalysyp, bızneste tapqan tabysyn eldikti, birlikti nasıhattaıtyn jobalarǵa jumsaýdy jolǵa qoıa bilgen jan. Qusman Kárimulynyń patrıottyq rýhty tárbıeleýge qosyp kele jatqan úlesi – bir tóbe, ardagerler men kópbalaly otbasylarǵa demeý bolyp, qaıyrymdylyq sharalaryn turaqty ótkizip júrgen isi – bir álem. Atajurtyn ańsap kelgen qandastarymyzdyń basyn qosyp, qazaqtyń ortaq mádenı qazynasyna perzenttik úlesin qosýǵa múmkindik beretin sondaı bir ıgi sharalardyń biri – patrıottyq ánder shyrqalatyn rýhanı konsert. Mine, 14 naýryzda О́mirbek Joldasbekov atyndaǵy stýdentter saraıynda ótkiziletin mádenı shara qarsańynda Qusman ShALABAEVTY áńgimege tartqan edik. – Qusman aǵa, jat jurttan týǵan Otanyna oralǵan qan­das­tardyń basyn qosyp, patrıot­tyq ánder shyrqalatyn rýhanı keshti uıymdastyrý ıdeıasy qalaı paıda bolyp edi? – Qazaqtyń ataly sózi bar «О́zge elde sultan bolǵansha, óz elińde ultan bol» degen. Qaı memleketke barmańyz, qazaq basqa eldiń mádenıeti men ónerin, ómir súrý daǵdysyn jetik meńgerip alsa da, onyń tabıǵaty, minezi men rýhanı bolmysy qashanda qazaq bolyp qala beredi. Eńbek etýdegi tásili, adammen qatynastaǵy máneri men tildi qoldaný mashyǵy ózgerýi múmkin, alaıda, onyń ishki jan dúnıesi men tabıǵı bolmysy, tektik ózgesheligi men rýhanı jady áıteýir týǵan topyraqtyń qunaryna, ata-babasy tý tigip, kindik qany tamǵan jerdiń qasıetine uqsap turady. Elimiz Táýelsizdik alyp, Elbasy Nursultan Nazarbaev bastaǵan dara jolyna túskeli beri álemniń ár pushpaǵyna tarydaı shashylǵan qanshama qandastarymyz týǵan topyraqqa kelip, tamyryn tereń jaıa bastady. Egemendiktiń alǵashqy jyldarynda atbasyn atajurtqa burǵan baýyrlarymyz sol kezeńniń qıynshylyǵy men qanaǵatyn birge bólisip, osynaý «qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan» zamanǵa jeter joldy birge qatar júrip ótti. El qatarly eldiktiń týy bıik jelbirese eken degen nıetpen qam-qareket qyldy. Shúkir, qazir sol kezde syrttan kelgen qazaqtar óz ishimizge sińip, óz Otanynda ómir esigin ashqan jańa býyn ókilderin tárbıelep otyr. Mine, «О́z eliń – ózekke teppes» degen támsildi ustana otyryp, keshegi kelgen qandastar men keleshekte týǵan topyraqqa aıaq basar óz týmalarymyz Qazaq eli deıtin óz Otanyna erkin sińip, eldiktiń keregesin keńeıtý men Qazaqstan deıtin jas memlekettiń dańqyn birge asyrýǵa, ultymyzdyń keleshegi úshin «bir jeńnen – qol, bir jaǵadan – bas shyǵaratyndaı» baýyrmaldyqqa shaqyrý jáne birlik pen yntymaqty nasıhattaý maqsatynda osyndaı patrıottyq jobany qolǵa ala bas­­taǵan edik. Aıaqalysy jaman emes, jyldan-jylǵa kórermender sany da, qatysýshylar quramy da ul­ǵaıyp, kóptegen ıgi jaqsylardyń jyly lebizine qanyǵyp kelemiz. – Osy joba aıasynda «Máńgilik el», «Elime kelip eleýli boldym», t.b. sekildi ózińiz jazǵan birqatar ánderdiń shyrqalyp júrgenine kýá boldyq. Osy «Máńgilik el» ánińiz týraly aıta ketseńiz? – Tuńǵysh Prezıdentimiz Nur­sultan Nazarbaevtyń 2014 jyldyń 17 qańtarynda Qazaqstan halqyna jasaǵan Joldaýynda: «Máńgilik El – ata-babamyzdyń san myń jyldan bergi asyl armany ekendigin barlyǵymyz bilemiz. Biz bul armandy aqıqatqa aınaldyrdyq. Máńgilik eldiń irgesin qaladyq. Men qoǵamda: «Qazaq eliniń ulttyq ıdeıasy qandaı bolýy kerek?» degen saýaldyń jıi talqyǵa túsip júrgenin estip júrmin, bilip júrmin. Biz úshin bolashaǵymyzǵa baǵdar etip ultty uıystyratyn, uly maqsattarǵa jeteleıtin ıdeıa bar. Ol – Máńgilik El ıdeıasy!» degen bolatyn. Bul kezdeısoq týǵan oı emes. Qashanda tynyshtyǵy turaqtylyqqa jalǵasyp, berekesi merekege ulasqan eldiń, sondaı baraqat kúı keshken qoǵamnyń nıeti, oıtúrtkisi bul. Mine, bul osy tirligimizge táýbe etip, keler urpaqqa búgingi arman-tilek pen baǵa jetpes baılyqty amanat etý, ata-babanyń rýhynan nár alyp, qazirgi tańda qaıta jandanǵan qasıetti «Máńgi el» uǵymyn bolashaqqa tabystaý nıetinen týǵan án edi. Árıne, Prezıdentimizdiń bastamasy men baǵdary úlken shabytpen qolǵa qalam alýǵa májbúrlegenin basa aıtqym keledi. Shırek ǵasyrǵa jeteqabyl ýaqyt aralyǵynda, damý zańdylyǵymen qarasaq tym qysqa merzim ishinde osyndaı ekonomıkasy turaqty, ilgeri damýy naqty qalyptasqan, ózi quralpy respýblıkalardan oq boıy alǵa ozǵan memleketti álemge pash etip, damyǵan elderdiń ózi moıyndaıtyn myǵym elge aınaldyrǵan Elbasynyń eren eńbegi men sarabdal saıasatkerligi, keń kólemde qaraǵanda álem kartasynda alysqa aıbar, jaqynǵa ses bolarlyq keleshegi kemel eldiń búgingi qadamy men erteńgi baǵdary meni shynaıy qýantty ári tánti etti. Sondaı tebirenistiń jetegimen osy «Máńgilik El» áni dú­nıege keldi. Ony qazirde hal­qymyzǵa belgili opera ánshisi Talǵat Kúzembaev oryndap júr. «Elime kelip eleýli boldym» degen án de osy búgingi ómirdi, onyń qa­zaqqa bergen jaqsylyǵy men qaı­talanbas múmkindigine táýbe etýden týyndaǵan. Onyń syrtynda jýyrda jazǵan «Ulylardy ulyqtaý» deıtin tolǵaý da túp tamyrymyzdy týra taýyp, ulttyq ustynymyzǵa qaıta oralǵan tarıhı kezeńniń bolmysyn sıpattaıtyn dúnıe. – Ol qandaı tolǵaý? Taqy­rybyn asha túsý úshin shamaly taratyp aıtsańyz? – Sonaý saq dáýirinen bastap, ǵundardyń erlik isi, Deshti Qypshaq dalasyndaǵy derbestikti tizbeleı kelip, beridegi Altyn Orda dáýiri, Shyńǵys hannan bastap, Kereı-Jánibek, Ábilqaıyr men Abylaı han, olardan keıingi bodandyqtyń noqtasyna basy syımaǵan Kenesary handardy tizbeleı kelip, sol han babalarymyzdyń «qasqa jol», «eski jol», «esti jol» dep ustanǵan táleıli de taǵdyrly joldary men ıgi baǵdarynyń búgingi jal­ǵasy ispetti «Nurly Jolmen» jal­ǵa­satyn tolǵaý. Bul tolǵaýdy qa­zir Qa­­zaq­stannyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri, belgili ánshi-jyraý Aqan Ábdýáli baýyrymyzǵa tapsyrdyq. Buıyrtsa, jýyrda qalyń tyńdarman qaýymǵa jol tartpaq. Ras, V ǵasyrdan asa tarıhy bar dep búgingi ǵalymdar aıtyp otyr­ǵan Qazaq handyǵynda talaı qolbasshy, talaı suńǵyla han ótken, biz sonyń ishinen qadaý-qadaý dara tulǵalaryn ǵana atap aıttyq. Eger bárin tolǵaýǵa arqaý eter bolsańyz, onda «Qyrymnyń qyryq batyry» sekildi tańdy-tańǵa uryp, qona jatyp aıtatyn óte kólemdi dastan bolar edi. – Bıylǵy patrıottyq jo­banyń taǵy bir ereksheligi bar kórinedi. Atap aıtsaq, dástúrli sharaǵa aınalyp kele jatqan bul konserttik baǵdarlama aıasyn­da bıyldan bastap músháıra ótki­ziledi eken... – Iá, ol ras. Bıylǵy jyl elimiz úshin mańyzy salmaqty mereıtoılyq jyl bolǵaly tur. Ústimizdegi jyly Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy, Uly Jeńistiń 70 jyldyǵy, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyǵy, Ata zańymyzdyń 20 jyldyǵy sekildi tarıhı meıramdar ret-retimen atap ótiledi. Osyǵan oraı biz de ózimizdiń jalpyulttyq jobamyzdyń baǵdarlamasyna qazaqtyń kıeli óneri – poezııany qosyp otyrmyz. Músháıranyń bir ereksheligi, oǵan tek 40 jasqa deıingi aqyndarymyz qatysa alady. Jáne talapqa saı – olar shetten kelgen qandas aqyndar bolýy kerek. Oıymyz – Táýelsizdik alǵannan bastap atajurtyn ańsap kelgen baýyrlarymyzdyń rýhanı bula kúshin anyqtaý, Otanyna degen súıispenshiligi men mahabbatyn salmaqtaý, jas urpaq boıynda patrıottyq rýhty qalyptastyrý edi. Júzden júırik shyqqan talant­tarymyzǵa marapat kórsetip, el aldynda abyroıyn asqaqtatsaq pa deımiz. Budan ózge de qazaqpen qazaqty jaqyndastyratyn erekshe joralǵylar men ulttyq sanany bekemdeı túsetin kádeli sharalardy atqarmaqpyz. Áńgimelesken Qanat ESKENDIR, «Egemen Qazaqstan».