Qalalardy damytýdyń alýan máselesi

Máýlen Áshimbaev Ornyqty damý ındeksiniń 2024 jylǵy derekterine sáıkes qalalar men eldi mekenderdiń ornyqtylyǵyna qol jetkizý elimizdiń aldynda turǵan mańyzdy mindetterdiń biri bolyp qalyp otyrǵanyn atap ótti. Jalpy, qazirgi tańda Memleket basshysynyń tapsyrmasymen azamattardyń qala­larda, shalǵaıda ornalasqan jáne aýyldyq eldi mekenderde ómir súrýi­ne qolaıly jaǵdaılar jasaý úshin júıeli jumys júrgizilip keledi.

– Byltyr Memleket basshy­sy-­nyń bastamasymen 2029 jylǵa de­­­ıin­­­gi Ulttyq ınfraqurylymdyq jos­­­par bekitildi. Bul strategııalyq qu­­jat energetıka, sýmen jabdyq­taý, kó­lik jáne sıfrlyq baı­lanys sııaqty mańyzdy sektor­lardy qamtı­tyn eldiń ornyq­ty ınfra­qury­lymdyq negizin qalyptas­tyrý­dy kózdeıdi. Halyqaralyq uıym­dardyń málimet­terine sáıkes ınfraqury­lym­ǵa salynǵan ınvestısııalar ornyqty damý salasyndaǵy mindetterdiń 90 paıyz­dan astamyna qol jetkizýdiń negizgi faktory sa­na­­lady. Bul  talqy­­lanǵan máse­le men basqa da ornyq­ty damý maq­sat­­­tary­na qol jetkizý jolyn­daǵy ju­­mys­tyń tyǵyz baılany­sty ekenin aıqyn kórsetedi, – dedi Senat tóraǵasy.

Osyǵan baılanysty kezdesýge qatysýshylar negizgi baǵyttar boıynsha jobalardy birlesip iske asyrýǵa qatysty pikirlerin bildirip, usynys­taryn aıtty. Sondaı-aq is-sharada oblystardyń, respýblıka­lyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń jergilikti atqarýshy organdarynyń qala qurylysy, kólik ınfraqurylymyn jos­parlaý, sáýlet-qurylys qyzmeti salasyn­daǵy ókilettikterin keńeıte­tin «Aglomerasııalardy damytý týraly» zańnyń normalary jáne elimizdiń 2025–2030 jyldar­ǵa arnal­ǵan óńirlik saıasat tujyrym­dama­synyń basymdyqtary talqylandy.

Qazir qalalardaǵy ınfraqury­lymdyq problemalar uqsas jáne olar­dyń júıeli sıpatymen qatar, óńir­lerde bazalyq ınfraqu­ry­lym­men birkelki qamtamasyz etilmeı­di. Máýlen Áshimbaev bul túıtkil­derdi sheshý kom­mýnaldyq, energetıkalyq, jol jáne sıfrlyq ınfraqurylymdy jańǵyr­týdy, áleýmettik ınfra­qu­rylym­nyń, eń aldymen, erekshe qajettilik­teri bar azamattarǵa qoljetimdiligin qamtama­syz etýdi, sondaı-aq óńir­lerdiń ekologııalyq ornyqtylyǵyn arttyrýdy talap etetinin aıtty.

– Kommýnaldyq jáne energetı­kalyq ınfra­qurylymdy jańǵyr­typ, damytý birinshi kezektegi mindet ekeni sózsiz. Elektrmen jabdyqtaý, sý burý jáne jylýmen qamtamasyz etý jelileriniń ábden tozý kórsetkishiniń 50 paıyzdan asýy problemanyń qanshalyqty kúrdeli ekenin kórsetedi. Jol ınfraqurylymy da dabyl qaǵarlyq jaǵdaıda. Qala­lyq joldardyń úshten biriniń jáne aýyl­dyq joldardyń shamamen 40 paıyzynyń jaǵdaıy kóńil kón­shitpeıdi. Sonymen qatar qalalar men eldi mekenderdi damytý jolyn­daǵy mańyzdy máselelerdiń biri sıfr­lyq ınfraqurylymǵa qolje­tim­dilikti qamtamasyz etý jáne óńirlerdiń ekologııalyq ál-aýqatyn arttyrý ekeni anyq, – dedi M.Áshimbaev.

Senat tóraǵasynyń aıtýynsha, jalpy qalalar men eldi mekenderdiń ınfraqurylymyn damytý úshin ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdardyń, sondaı-aq qoǵamdyq ınstıtýttardyń júıeli nazary men úılesimdi jumysy qajet.

Sondaı-aq komıssııa otyrysynda monoqa­lalardy áleýmettik-ekono­mıkalyq damý deńgeıine, halyq sanyna jáne basqa da faktorlarǵa baı­lanys­ty jańǵyrtýdyń saralanǵan sha­ra­laryna erekshe mán berildi. Ult­tyq ekonomıka mınıstri Serik Juman­ǵarın atap ótkendeı, Saran qalasy ındýstrııalyq aımaqtardy qurýdyń ozyq úlgisin kórsetip berdi. Qalada atalǵan aımaq qurylǵan sátten bas­tap ónerkásip óndirisiniń kólemi 4,6 esege, salyq aýdarymdary 5 esege artyp, 2 myńnan asa jumys orny ashyl­ǵan. Buǵan qosa ol jańa áleýmettik jáne ınjenerlik ın­f­raqurylym nysandaryn salý qajet­tiligi salalyq memlekettik organdar belgilegen jeli normatıvteri men standarttar negizinde esepteletinin aıtty.

Parlamenttik komıssııanyń otyrysyna ákimdikterdiń basshylyǵy, óńirlerdegi máslıhat­tardyń depýtattary, Senat janyndaǵy Sarap­shylar klýbynyń músheleri, sondaı-aq qo­ǵamdyq jáne halyqaralyq uıym­dardyń ókilderi qatysty.