Jýsan ıisi

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń janynan qurylǵan qoldanbaly hımııa ınstıtýtynyń ǵalymdary «Qazaqstannyń jupar ıisi» jobasy aıasynda birqatar tabystarǵa qol jetkizip otyr.  Ásirese, olardyń jýsannan ıissý óndirýge bolatynyn  dáleldep shyqqany kóńil qýantady. Bul ilkimdi is elimizde osy sala boıynsha zaýyt salýǵa jol ashýy múmkin. Qazaq dalasynda jýsannyń kóp­tegen túri bar. Bulardyń ár­­qaısysy ózindik erekshe qa­sıet­ke ıe ekenin eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Qazirgi tańda otan­dyq ǵalymdarymyz osy ósim­dikti zertteý isin júıeli túrde jalǵastyryp, odan túrli ónimder alýdy jolǵa qoıýda. Máselen, qoldanbaly hımııa ınstıtýtynyń mamandary buǵan deıin jýsannan efır maıyn óndirgen. Osyǵan baılanysty qurylym dırektory ári joba avtory, osy baǵytta 13 jyl boıy tynymsyz eńbektenip kele jat­qan ǵalym Erlan Súleı­men: «Efır maılary elimizde óse­tin ósimdikten alynady. Birin­shiden, jasandy qospa emes, ol – tabıǵı. Keıbir pnevmonııa, tumaý, allergııa aýrýlaryna qar­sy dári-dármek jasaýǵa bolady. Ekin­shiden, efır maılary aromaterapııa retinde qoldanylady», deıdi. Onyń sózine qaraǵanda, ósim­dikterden alynǵan efır maıynyń quny shet memle­ket­terde 8 myń AQSh dollaryna baǵa­l­anady eken. Eger osy óndi­risti elimizde damytar bolsaq, bul naǵyz tabys kózine aınalar edi. Ǵalymnyń aıtýynsha, dala­myzdaǵy 400-ge jýyq ósim­dik túrinen efır maıyn ón­dirý­ge bolady. Ol úshin arnaıy qon­dyr­ǵylar qajet. Ony daıyn­daý úshin ydysqa tańdap alynǵan ósimdik túrine az mólsherde sý qo­sylyp, ol 100⁰S-ta qaına­tylady. Sodan keıin álgi maı túziledi. Jýsannan tek efır maıyn alyp qana qoımaı, odan ıissý ázirleý máselesi de ınstıtýt mamandarynyń basty nazarynda tur. Mamandar jýsandy ıissý óndirisine taptyrmas shıkizat dep esepteýde. Bul ósimdiktiń ótkir ıisti qasıetin negizge ala otyryp, 3 jyl kóleminde ter tókken hımıkter osy aralyqta túrli ónim daıyndap shyǵardy. Qazirgi tańda atal­ǵan ósimdikten jasalǵan ıis­tendirgishterdi medısınalyq mekemeler qoldana bastaǵan. Ony jaǵymsyz ıisti joıýǵa, bakterııalardyń taraýyna jol bermeýge paıdalanýda. Taǵy bir aıta keter jaıt, ınstıtýt qyzmetkerleri – 40 gra­dýsta qatpaıtyn suıyqtyq jasaǵan. Onyń quramynda da jý­san qospasy bar. Muny ar­naıy qutyǵa quıyp,  avtokó­lik­terdiń ishine qoısa, jaǵymdy ıis shyǵaryp turady. Búginde ınstıtýt ǵalymdary atalmysh jobalardy zerthanadan óndi­riske baǵyttaý qajettigin aıta­dy. Sondaı-aq, olar AQSh, Fransııa jáne bas­qa da elderdiń ónertapqysh-ǵalym­darymen tyǵyz baılanysta. Aıta keteıik, qoldanbaly hı­mııa ınstıtýty L.N.Gýmılev atyn­daǵy EUÝ-de ǵylymı keńes­tiń 2011 jylǵy 31 naýryzyndaǵy №8 sheshimi negizinde qurylyp, óz qyzmetin jaratylystaný ǵylymdary fakýlteti janynda júrgizip keledi. Ol 2013-2014 jyldary atalmysh oqý ornynyń ǵylymı ortalyqtary arasynda joǵary sanatqa ıe bolǵan. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan».