Aýmaqtyq qorǵanys máseleleri týraly zań maquldandy

«Erikti» qyzmet etedi

Otyrysta «Qazaqstan Respýblı­kasynyń aýmaqtyq qorǵanysy týraly» zańymen qatar oǵan ilespe «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine aýmaqtyq qorǵanys máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań qaralyp, maquldandy.

Atalǵan zańdar aýmaqtyq qorǵanys júıesiniń jumysyna arnalǵan normatıv­tik baza qalyptastyrýdy kózdeıdi. Olar Prezıdenttiń, Úkimettiń jáne Qorǵanys mınıstrliginiń ókilettikterin bekitedi jáne menshik túrine qaramastan basqa memlekettik organdar men uıymdardyń rólin anyqtaıdy. Zańda qamtylǵan negizgi «erikti» jáne «ózin-ózi qorǵaýdy qalyptastyrý» uǵymdary – elimizdiń qorǵanys júıesindegi jańashyldyqtyń biri. Atap aıtqanda, alǵash ret azamat­tardyń arasynan erikti ózin-ózi qorǵaý jasaqtaryn qura alady, aýmaqtyq qorǵanys quramyna aýmaqtyq áskerler, quqyq qorǵaý kúshteri, arnaıy jasaqtar jáne eriktiler kiredi. Qaýip-qater kezinde memleket azamattar men uıymdardyń ǵımarattaryn, jabdyqtaryn jáne basqa da múlkin naryqtyq quny boıynsha óteýmen tartýǵa quqyly. Zańda laýazymdy tulǵalardyń ókilettikteri de aıqyndalǵan. Máselen, alymdar týraly sheshimdi Prezıdent qabyldaıdy, Úkimet pen Bas shtab úılestiredi, jergilikti jerde qorǵanysty ákimder basqarady.

Sonymen qatar zań iri kásiporyn­dardy tótenshe jaǵdaı kezinde ınfra­qurylymdy nyǵaıtý men nysandardy qorǵaýdy qamtamasyz etýge mindetteıdi. Bekitilgen standarttar qaýip-qaterlerge jedel áreket etýge, aýmaqtardy qorǵaýǵa jergilikti halyqty tartýǵa jáne yqtımal táýekelderge óńirlerdiń turaqtylyǵyn kúsheıtýge múmkindik beredi.

– Maquldanǵan zańdar memlekettiń aýmaqtyq qorǵanys júıesin jetil­dirý jáne osy saladaǵy qoǵamdyq qatynastardy zańnamalyq deńgeıde retteý maqsatymen ázirlengen. Jańa zańda aýmaqtyq qorǵanystyń maqsaty men mindetteri jáne qaǵıdattary men is-sharalary aıqyndaldy. Aýmaqtyq qorǵanys júıesin uıymdastyrýǵa jaýapty barlyq taraptyń mindetteri men quzyretteri de belgilendi, – dedi M.Áshimbaev.

Sondaı-aq Senat tóraǵasynyń aıtýynsha, salany memlekettik baqylaý júıesi jan-jaqty rettelip otyr. Aldaǵy ýaqytta bul zańdar aýmaqtyq qorǵanys júıesiniń áleýetin kúsheıtýge jáne elimizdiń qorǵanys qabiletin arttyrýǵa oń septigin tıgizbek.

Pallıatıvtik kómek aqsap tur

Budan soń depýtattyq saýaldarǵa kezek berilip, senator Aınur Arǵynbekova adam­dar pallıatıvtik kómek ala almaı otyr­ǵanyn, al munymen naýqastardy qamtý deńgeıi jetkiliksiz ekenin málimdedi.

Elimizdiń pallıatıvtik kómek qaýym­­das­tyǵynyń derekterine sáıkes, jyl sa­­ıyn bul kómekke shamamen 128 myń adam, sonyń ishinde 9 myńǵa jýyq bala muqtaj. Alaıda olardyń nebári 25 paıyzy ǵana qajetti kómek alady. Onyń ishinde aıtarlyqtaı bóligi – onkologııalyq emes dertke shaldyqqandar.

A.Arǵynbekovanyń aıtýynsha, elde hospıster tapshy, kóshpeli brıgadalar jetispeıdi jáne bilikti mamandar joq. Qazir elimizde bar bolǵany 9 hos­pıs jumys isteıdi. Sonymen qatar pal­lıatıvtik baǵyttaǵy dárigerdiń kásibı laýazymy mamandyqtar klassıfıkatorynda bekitilmegen, al mamandardy daıarlaý standarttary belgilenbegen. Sozylmaly aýrýlar kóbeıip, qoǵamnyń izgilikti, etıkalyq medısınalyq kómekke degen suranysy artqan. Osy sebepti pallıatıvtik qyzmetti júıeli jańǵyrtý qajet.

– 2030 jylǵa deıin pallıatıvtik kómekti damytý jónindegi Ulttyq strategııany ázirleý oryndy bolar edi. Bul strategııa halyqaralyq usynym­dardy, óńirlik erekshelikterdi jáne salaaralyq tásildi eskerýge tıis. Sonymen qatar kadrlar daıarlaý standarttaryn qalyptastyrý, mobıldi brıgadalardyń sapasyn arttyrý jáne turaqty qarjylandyrýdy qamtamasyz etý boıynsha naqty sharalar qajet. Buǵan qosa pallıatıvtik kómekti damytý máseleleri boıynsha Úkimet janynan vedomstvoaralyq jumys tobyn qurý kerek. Oǵan múddeli memlekettik organdar men azamattyq sektor ókilderi qatysýǵa tıis. Pallıatıvtik kómek – jaı ǵana medısınalyq qyzmet emes, qoǵamnyń kemeldigi, adamgershiligi men ádilettiliginiń kórinisi, – dedi depýtat.

Baý-baqsha sharýashylyǵynda olqylyq kóp

Al Sultan Dúısembınov baý-baqsha sharýashylyǵyndaǵy ózekti máselelerge toqtaldy. Senatordyń aıtýynsha, otandyq jemis-jıdek ónimderin óndirýshilerdi qoldaý qajet. Qazir ónim ótkizý júıesiniń álsiz­digi, arzan ımporttyq ónimniń qysy­my, usaq sharýashylyqtardyń saýda jeli­lerine shyǵýdaǵy qıyndyqtary, kóshetter tapshylyǵy, óńdeý men saqtaý ınfraqurylymynyń jetkiliksizdigi, kadr tapshylyǵy men sý resýrstarynyń shekteýligi kedergi bolyp otyr.

– Agrarlyq nesıe korporasııasy 2015 jyldan beri qarqyndy baqtar boıynsha 48,7 mlrd teńgege 46 jobany qarjylandyrdy. Almaty oblysynda 18 joba josparlanǵan. Onyń 12-si iske asyrylyp jatyr. Qalǵan 6 joba bo­ıynsha oblystyq basqarmada aqparat joq. Jambyl oblysynda 14 joba bar. Otyrǵyzylǵan jemis aǵashtary qýrap, paıdalanýǵa jaramsyz kúıde tur. Túrkistan oblysynda 13 joba tirkelen, alaıda Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynan 3 joba týraly ǵana aqparat alyndy. Qalǵan 10 joba týraly málimetteri joq, – dedi depýtat.

S.Dúısembınov aıtýynsha, Jetisý oblysynda bir ǵana joba júzege asyp jatyr. Nesıelendirilgen jobalar­dyń 65 paıyzy oryndalmaǵan, ıaǵnı jos­par oryndalmaǵan, nátıje joq. Agrar­lyq nesıe korporasııasynan aqparat berý jóninde suraý salyn­ǵanymen, málimetterdi banktik jáne kommer­sııalyq qupııaǵa jatatynyn alǵa tartyp, tolyq aqparat berýden bas tartqan.

Osyǵan baılanysty senator Úkimetke maýsymdyq kedendik baj salyǵyn engizý múmkindigin qarastyrýdy, óńdeý jáne ónim ótkizý salalarynda kúsh biriktirý arqyly fermerlik kooperasııany damytýdy, sondaı-aq kóshet óndirýdi sýbsıdııalaý mólsherin 70 paıyzǵa deıin arttyra otyryp, kóshet sharýashylyqtarynyń jelisin keńeıtýdi usyndy. Sonymen qatar ol ónimdi saqtaý men óńdeý ınfraqurylymyn nyǵaıtyp, aýyldyq jerlerdegi kadr saıasatyn qaıta qaraýdy, ǵylymı zertteýlerdi, seleksııa­ny jáne brendtik suryptardy damytýdy qoldaýǵa shaqyrdy.

BQO temirjol bólimshesin qaıtarý qajet

Lázzat Rysbekova bolsa, QTJ-nyń Oral bólimshesin taratýdyń saldary týraly aıtyp, osy máselege Úkimettiń nazaryn aýdardy. Depýtattyń sózine qaraǵanda, bul sheshim logıstıka, bıznes jáne óńirlik ekonomıkaǵa keri áserin tıgizgen.

Atalǵan bólimshe buǵan deıin Batys Qazaqstan oblysyndaǵy temirjol júk tasymalyn úılestirip otyrǵan. Alaıda onyń jabylýy saldarynan bas­qarý ortalyqtandyrylyp, óńirden tys aýmaqqa kóshirilgen.

– BQO – mańyzdy logıstıkalyq torap. Alaıda jergilikti deńgeıde jedel ákimshilik ortalyqtyń bolmaýy júk tasymalyn úılestirýdi qıyndatady. Maýsym­dyq kezeńderde ınertti jáne energe­tıkalyq materıaldarǵa sura­nys kúrt artyp, bul vagon tapshyly­ǵyna jáne jumys kestesiniń buzylýy­na ákelip soǵady. Kásipkerler men turǵyn­dar Aqtóbe fılıalyna júginedi, al ol tehnıkalyq jáne tasymaldaý qujat­tamasyn kelisý kezinde qıyndyqtar týǵyzyp, qaraý merzimin uzartady jáne sharýashylyq qyzmetti júrgizýdi qıyndatyp jatyr, – dedi L.Rysbekova.

Senator Batys Qazaqstan oblysynda temirjol logıstıkasyn jergilikti deńgeıde basqarýdyń bolmaýy máselesi birneshe ret kóterilgenin atap ótti. О́ńirde áli kúnge deıin qıyrshyq tas pen bıtým jetkizýge qatysty qıyndyqtar bar. Bul júıeli jergilikti basqarýdyń qajettigin kórsetedi. Sonymen qatar Oral ýchaskesiniń halyqaralyq mańyz­dylyǵyn eskergen jón, ol arqyly Reseı temirjoldary ótedi. Alaıda basqarýdyń ortalyqtandyrylýy qazirgi júktemege saı kelmeıdi jáne óńirdiń damýyn tejeıdi. Jergilikti qurylymdy qalpyna keltirý tasymaldardy tıimdi baqylaýǵa jáne aımaq ekonomıkasyn qoldaýǵa múmkindik beredi.

Osyǵan baılanysty, Lázzat Rysbekova Premer-mınıstrge buryn Batys Qazaqstan oblysyndaǵy júk tasymalyn úılestirgen QTJ-nyń Oral fılıalyn qalpyna keltirý múmkindigin qarastyrýdy usyndy.

Arhıv toly...

Ásem Rahmetova elimizdegi arhıv isiniń daǵdarystyq jaǵdaıyna alańdaýshylyq bildirdi. Onyń aıtýynsha, arhıvter búginde áreń jan saqtap otyr. Olardyń kópshiligi qujattardy saqtaý, órtke qarsy qaýipsizdik sekildi talaptarǵa sáıkes kelmeıtin ǵımarattarda ornalasqan. Sonymen qatar qujattardyń kópshiligi áli kúnge deıin tek qaǵaz túrinde saqtalady, al olardy sıfrlandyrý jumystary baıaý júrip jatyr. Bul tarıhı muranyń saqtalýyna qaýip tóndirip, bolashaq urpaqtyń memleket, onyń tarıhy, ekonomıkasy men saıasaty týraly mańyzdy derekterge qol jetkizýin shekteıdi.

– Elimizde 230-dan asa memlekettik arhıv jumys isteıdi. Qazirgi ýaqytta memlekettik arhıvterdiń 92,4 paıyzy tolyq. Oǵan qosa memlekettik arhıvterdiń 81,4 paıyzy qujattardyń saqtalýyn, órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne múgedekterge jaǵdaı jasaý turǵysynan zań talaptaryna sáıkes kelmeıtin beıimdelmegen ǵımarattarda ornalasqan. Máselen, Soltústik Qazaq­stan oblysynyń memlekettik arhıvi­niń ǵımaraty 1973 jyly salynǵan, aýdan­dardaǵy arhıvterdiń 14 fılıalynyń altaýy jalǵa alynǵan ǵımarattarda orna­lasqan. Oblystyq fılıaldyń arhıv qoı­malary tolyp tur, – dedi Á.Rahmetova.

Arhıv mamandarynyń jalaqysy az, jumysy aýyr. Mamandar jetispeýshiligi salanyń damýyna keri áser etip otyr. Sonymen qatar, Ulttyq muraǵat jáne Ortalyq memlekettik muraǵat sııaqty mańyzdy mekemelerdiń áli kúnge deıin resmı «ulttyq» mártebesi joq.