Ádettegideı otyrystyń kún tártibi bekitilgen soń, Májiliste aldymen qylmystyq saıasatty izgilendirýge baǵyttalǵan «Konstıtýsııanyń 30 jyldyǵyna baılanysty raqymshylyq jasaý týraly» zań jobasy talqylandy. Qujatty Parlament depýtattary Memleket basshysynyń Ulttyq quryltaı otyrysynda bergen tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda ázirlegen.
Zańda azamattar men memlekettiń qaýipsizdigine eleýli qater tóndirmeıtin qylmystar úshin sottalǵandardy bosatý usynylǵan. Baıandamashy Abzal Quspannyń aıtýynsha, olarǵa qylmystyq quqyq buzýshylyqtar men onsha aýyr emes qylmystar, zalal keltirýge alyp kelmegen ne ony tolyq ótegen aýyrlyǵy ortasha qylmystar, sondaı-aq zalaldyń nemese azamattyq talap qoıýdyń bar-joǵyna qaramastan, aýyrlyǵy ortasha qylmys jasaǵan áleýmettik jaǵynan osal adamdar toby jatady.
– Qujatqa sáıkes qylmystyq teris qylyq pen onsha aýyr emes qylmystar jasaǵandar, zııan keltirýge ákep soqpaǵan, aýyrlyǵy ortasha qylmys jasaǵan, ne ony tolyq ótegen adamdar, zalaldyń nemese azamattyq talaptyń bolýyna qaramastan, aýyrlyǵy ortasha qylmys jasaǵan áleýmettik jaǵynan osal adamdardy bosatý qarastyrylyp otyr. Bul – qatelikter jasaǵan, biraq ókinip, óziniń minez-qulqymen túzelý jolyna túskenin dáleldegen adamdarǵa qatysty memleket tarapynan jasalǵan izgilik aktisiniń kezekti kórinisi, – dedi depýtat.
Sonymen qatar zań jobasynda birqatar novella bar. Atap aıtqanda, aýyr jáne asa aýyr qylmystar úshin ótelmegen jaza merzimi qysqartylady. Al senip tapsyrylǵan bóten múlikti ıemdenip alǵany nemese ysyrap etkeni nemese asa iri mólsherde alaıaqtyq jasaǵany úshin sottalǵan adamdar úshin qylmystyq quqyq buzýshylyqpen keltirilgen zalal men olarǵa qoıylǵan talap-aryzdar tolyq ótelgen jaǵdaıda negizgi jazanyń ótelmegen nemese oryndalmaǵan bóliginiń merzimderi nemese mólsheri besten bir bólikke qysqartý qoldanylady.
Aıta keterligi, qylmysqa qarsy kúresti kúsheıtý sheńberinde qylmystyq quqyq buzýshylyqtardyń krımınaldandyrylǵan jańa quramdaryna, memlekettik qupııalardy zańsyz jarııa etýge baılanysty qylmystar, sondaı-aq sybaılas jemqorlyq qylmysyn jasaǵan adamdarǵa raqymshylyq qoldanylmaıdy. Jalpy raqymshylyq qoldaný týraly túpkilikti sheshimdi sot árbir sottalýshyǵa jeke qabyldaıdy. Negizi amnıstııa jasaý arqyly jylyna shamamen 5 mlrd teńge únemdeledi.
– Qazirgi ýaqytta bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi jazalardy oryndaý jónindegi QAJ-dyń 63 mekemesinde jáne 16 tergeý ızolıatorynda 40 myńnan asa adam ustalady, olardyń ishinde 33 myńy – sottalǵan jáne 7 myńy – tergeý qamaýyndaǵy adamdar. Buǵan qosa bas bostandyǵynan aıyrýmen baılanysty emes jazalarǵa sottalǵan 27 myńnan asa adam probasııa qyzmetiniń esebinde tur. Aldyn ala esepteýlerge sáıkes, raqymshylyq jasaýǵa bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynda ustalatyn 6 myń sottalǵan jáne probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan 9 myń adam, barlyǵy 15 myń adam qamtylady. QAJ mekemelerinen shamamen 632 adam, sondaı-aq probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan 3,5 myń sottalǵan, barlyǵy 4,1 myń adam bostandyqqa shyǵady, – dedi A.Quspan.
Al bas bostandyǵynan aıyrý oryndaryndaǵy 5,4 myń sottalǵan adamǵa jáne probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan 5,5 myń adamǵa jazanyń ótelmegen merzimi saralap shegeriledi. Sondaı-aq áleýmettik jaǵynan osal sanattaǵy 629 adam raqymshylyqqa ilinip, onyń 57-si bosatylady, 572 adamnyń merzimi qysqartylady.
Taǵy bir jańashyldyq – jumys tobynyń músheleri – depýtattardyń usynysymen raqymshylyq aktisin júzege asyrý barysynda qylmystyq jazasyn óteýge sońǵy 1 jyl qalǵan, oń minezdemesi bar 1 700-den asa sottalǵan azamat bosap shyǵady.
Jalpy raqymshylyqqa 833 áıel iligedi. Buǵan qosa qazirgi ýaqytta kámeletke tolmaǵandardy ustaý oryndarynda jazasyn ótep jatqan 75 balanyń ishindegi 4 jasóspirimge raqymshylyq qoldanylady. Zań jobasymen jergilikti atqarýshy organdarǵa bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosatylatyn adamdardy áleýmettik beıimdeý jáne qaıta áleýmettendirý jónindegi mindetter júkteledi.
Talqylaý kezinde depýtat Danabek Isabekov esirtki kómip, taratqany úshin sottalǵan jastar nege raqymshylyqqa ilinbeı qalǵanyn surady. Zań jobasyn qorǵaǵan Abzal Quspan bul másele jumys tobynda qyzý talqylanǵanyn, depýtattardyń basym kópshiligi bıyl Qylmystyq kodekske ózgertýler men tolyqtyrýlar berý arqyly esirtki kómgishterdiń jazasy edáýir jeńildetilgenin aıtyp, buǵan qarsy pikiri bildirgenin jetkizdi.
– Qazirgi tańda bul azamattardyń kópshiligi merziminen shartty túrde bosap shyǵý nemese neǵurlym jeńil jazaǵa aýystyrý arqyly bosap shyǵý múmkindigi qarastyrylǵan. Búginge deıin esirtki kómgeni úshin 415 adam qamaýdan bosap shyqty. Taǵy 2 myńnan asa adamnyń zańdaǵy ózgeristerdi paıdalanýyna múmkindigi bar. Onyń ústine esirtki kómgishterdiń kesirinen zardap shekken jábirlenýshilerdiń jaǵdaıyn da oılaýymyz kerek. Olardyń otbasy, densaýlyǵy, quqyqtary buzyldy. Elde esirtkimen baılanysty qylmys sany azaımaı otyr. Onyń óristeýine osy esirtki kómgishterdiń tikeleı áseri bar ekenin joqqa shyǵara almaımyz. Sondyqtan bul sanattaǵy azamattar raqymshylyq aksııasyna ilikken joq, – dep jaýap qaıyrdy depýtat.
Otyrysta Bas prokýrordyń orynbasary Áset Shyndalıev te osy ustanymdy qoldaıtynyn aıtty. Odan keıin Májilis Senattyń «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qarjy naryǵyn damytý, qarjylyq kórsetiletin qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý, baılanys jáne artyq zańnamalyq reglamentteýdi bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa engizgen túzetýlerimen kelisti. Senat uıaly baılanys operatorlaryna alaıaqtyqqa qarsy ishki júıeler qurýdy jáne ruqsat etilmegen trafıkti buǵattaýdy, sondaı-aq jalǵan qońyraýlar shalynǵan abonenttik nómirlerdi buǵattaýdy jáne olar týraly aqparatty Ulttyq banktiń Alaıaqtyqpen kúres ortalyǵyna berýdi talap etýdi usyndy.
Endi ýákiletti memlekettik organdardyń aqparattyq júıeleri men kredıttik bıýro arasynda áskerı qyzmetshilerdi mindetti áskerı qyzmetke shaqyrý týraly aqparat almasý tártibiniń qaǵıdalary kúsheıtiledi. Áskerı qyzmetshilerge nesıe berýge tyıym salý olardyń mindetti áskerı qyzmetke shaqyrylýy týraly aqparat kredıttik esepte kórsetilgennen keıin kúshine enedi.
Osylaısha, kún tártibindegi eki másele qaralǵan soń, Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov depýtattyq saýaldarǵa kezek berdi. Depýtattar azamattardy aýyldyq jerlerge kóshirýge yntalandyrý, qaýiptiligi joǵary obektilerde (janarmaı quıý stansalarynda) óndiristik jáne órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý, kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý, sozylmaly búırek aýrýlaryna strategııalyq kózqaras jáne tek medısınalyq turǵydan emes, júıeli aldyn alý sharalaryn qarastyrý, shekaralas aımaqtarda ornalasqan mektepterdiń máseleleri týraly birqatar másele kóterdi.
О́z kezeginde depýtat Ádil Jubanov Premer-mınıstrdiń atyna saýal joldap, «Samuryq-Qazyna» qoryn ınstıtýsıonaldyq turǵydan tolyqtaı qaıta júıeleý qajet ekenin, sonda ǵana bul qurylym básekege qabiletti ekonomıkalyq damý platformasyna aınalatynyn málimdedi.
Al «Aýyl» partııasy fraksııasynyń depýtattary gıdrometeorologııa qyzmetindegi problemalardy tizbekteldi.
