Prezıdent janyndaǵy Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń (QZSI) derekterine súıensek, elimizdegi saılaýlarǵa jastardyń (18-29 jas) qatysý deńgeıi - tómen, al egde jastaǵy azamattardyń belsendiligi aıtarlyqtaı joǵary. QZSI sarapshylarynyń pikirinshe, saılaý prosesin uıymdastyrǵan kezde saılaýshylar arasyndaǵy aımaqtyq erekshelikterge mán bergen jón. Máselen, ońtústik, batys aımaqtar men megapolısterde turatyn jas turǵyndary saılaý kezinde shyǵys jáne soltústik oblystardyń egde turǵyndaryna qaraǵanda saılaý komıssııalary men kandıdattarynyń basqa tásilderin talap etedi.
Statıstıkalyq derekterge súıensek, 18-29 jas aralyǵyndaǵy halyqtyń eń joǵary úlesi Mańǵystaý (26,3%), Túrkistan (28,1%) oblystarynda jáne Shymkent qalasynda (29%) turady. Al 61 jastan asqan azamattar eń az shoǵyrlanǵan óńirler qatarynda - Mańǵystaý oblysy men Shymkent qalasy (13,4%), sondaı-aq Astana (12,9%) bar. El boıynsha bul sanattaǵy ortasha kórsetkish – 18,6%.
Al eń belsendi saılaýshylar toby – 30-45 jas aralyǵyndaǵy azamattar. Bul sanattyń úlesi el boıynsha orta eseppen 34,8%-dy quraıdy.
Sarapshylar jastardyń saıası belsendiliginiń tómendigin quqyqtyq aqparattyń jetkiliksizdigimen baılanystyrady. Olar saıasat týraly málimettiń negizgi bóligin áleýmettik jeliler arqyly (78,8%) alady. Bul bir jaǵynan, aqparatty jedel jetkizýdiń tıimdi quraly bolǵanymen, ekinshi jaǵynan, adamdardyń senimdi ári tereń aqparatqa qol jetkizý múmkindigin shekteıdi. Osyǵan baılanysty, jastardyń azamattyq belsendiligin arttyrý jáne olardyń saıasatqa qatysýyna qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan Memlekettik jastar saıasatynyń tujyrymdamasy qabyldandy. Bul qujat jastardyń ómir sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan 12 negizgi ındıkatordy qamtı otyryp, olardyń qundylyqtyń baǵdarlaryna da oń áser etýdi kózdeıdi.
Sonymen qatar ótken jyly Ortalyq saılaý komıssııasy TikTok pen Telegram platformalarynda jastarǵa arnalǵan resmı aqparattyq paraqshalar ashyp, olardyń qyzyǵýshylyǵy men qabyldaý erekshelikterine saı kontent usynýdy qolǵa aldy. Bul qadam jastarmen tikeleı jáne tıimdi dıalog ornatýǵa múmkindik berip otyr.
«Buryn saıasat degen tek úlken kisilerdiń isi sııaqty kórinetin. Biraq qazir qoǵamda bolyp jatqan ózgerister men reformalar bizge de tikeleı áser etetinin uǵyndyq. Saılaýǵa qatysý óz daýysyńdy bildirý ǵana emes, el taǵdyryna aralasýdyń zańdy joly. Ýnıversıtette bizge quqyqtyq saýattylyqty arttyrýǵa baǵyttalǵan semınar, pikirtalastar jıi ótedi. Bul ózimizdi erkin ári sanaly azamat retinde qalyptastyrýǵa septigin tıgizip jatyr», deıdi E.A. Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ýnıversıtetiniń stýdenti Juldyz Kamalova.
Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń stýdenti Arýjan Qadyrova da jastardyń saıasatqa aralasýy óte mańyzdy dep sanaıdy.
«Eldiń saıası ómirine belsendi aralasqym keledi. Áleýmettik jelilerden ǵana emes, senimdi derekkózderden aqparat izdep, pikirtalastarǵa qatysýǵa talpynyp júrmin. Saıasatty syrttan baqylamaı, onyń bir bólshegi bolýǵa daıynmyn», deıdi ol.
Jalpy jastarǵa saıası daǵdylardy úıretý, quqyqtyq bilim berý, olardyń saıası ómirge qatysýyna jan-jaqty qoldaý kórsetý mańyzdy. О́ıtkeni jastar – naqty ózgeristerdiń qozǵaýshy kúshi.
Kámshat TО́LEGENOVA,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń 2-kýrs stýdenti
