«Jer telimderin qaıtarý jónindegi arnaıy komıssııa ákimdikterdiń aýyl sharýashylyǵy alqaptaryn konkýrs ótkizbeı-aq berý týraly 2 myńnan asa zańsyz sheshim qabyldanǵanyn anyqtady. Bul máselege qatysty ekiushty ustanym bolmaýy qajet. Zańsyz alynyp, paıdalanylmaı jatqan jer ońtaılandyrylǵan rásim boıynsha memleketke qaıtarylýǵa tıis. Al jerdi paıdalanýshy oǵan ınvestısııa salyp, adal eńbek etip jatsa, jumysqa bóget jasamaý kerek. Sondaı-aq onyń aýyldy kórkeıtip, turaqty jumys berip otyrǵanyn da eskergen jón», degen edi Prezıdent.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn júıeli túrde júzege asyrý maqsatynda keıingi jyldary óńirde aýqymdy jumys atqarylyp jatyr. Oblys ákimdigi jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Danııar О́tepovtiń aıtýynsha, osy jyldyń alǵashqy toqsanynda 11,7 myń gektar paıdalanylmaǵan jáne zańsyz berilgen aýyl sharýashylyǵy jerleri memleket menshigine qaıtarylǵan. Endi bul jerler eldi meken turǵyndarynyń mal jaıýy úshin aýyldyq okrýgterge bólinip berilmek. Al jaıylym sanatyna jatpaıtyn jerler konkýrs arqyly tapsyrylady.
«2025 jyldyń birinshi toqsanynda bes konkýrs uıymdastyryldy. Sonyń qorytyndysy boıynsha aınalymǵa 12 myń gektar aýyl sharýashylyǵy jerleri tartyldy. Eldi mekenderdiń aýmaqtaryna qosylǵan bosalqy jerdiń jalpy qory 378 myń gektardy qurady. Osylaısha, eldi mekenderdiń jer kólemi 363 myń gektardan 741 myń gektarǵa deıin ósti. Aldaǵy ýaqytta taǵy 20 myń gektarǵa ulǵaıtý josparlanǵan», deıdi jaýapty basqarma basshysy.
Tabysyn tórt túlikten aıyryp otyrǵan aýyldaǵy aǵaıyn jaıylym jer tappaı júıkesi tozǵanyn Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2021 jyldyń 26 qańtarynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda qadap aıtty. Jaıylymdyq jerdiń 36 paıyzy ǵana mal sharýashylyǵy úshin paıdalanylyp jatqanyna nazar aýdarǵan Memleket basshysy jaýapty tulǵalarǵa máseleni sheshý qajettigin tapsyrǵan.
Resmı derekke júginsek, sol jyldyń ózinde Úkimet Bas prokýratýramen birlesip jumys istedi. Bul jumysqa «Amanat» partııasynyń «Jer amanaty» komıssııasy da úles qosty. Sol jyly aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy zańsyz bólingen 140 myń gektar jer keri qaıtarylǵan edi. Odan keıin de aýqymdy jumys atqaryldy. Al óńirde jaıylym máselesi tolyq sheshimin tapty ma?
Birneshe jyl buryn óńirde jaıylym jerdi durys paıdalanýdy uıymdastyra almaý saldarynan aýyldyq okrýgterde 683 myń gektar jaıylym jetispeıtini anyqtalǵan edi. Keıingi úsh jyldyń bederinde osy olqylyqty joıý maqsatynda birshama jumys atqaryldy. Áıtkenmen, aýyldaǵy aǵaıyndy tolǵandyrǵan másele tolyq sheshildi deýge kelmeıtin sekildi.
Oblys ákimdigi jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Danııar О́tepov keltirgen málimetke súıensek, óńirdiń aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer kólemi 3,6 mln gektardy quraıdy eken. Onyń ishinde eldi mekenderdegi jaıylym jerdiń úlesi 740,7 myń gektarǵa teń.
Jaıylym máselesi elimizdiń qaı óńirinde bolsyn ózekti ekeni anyq. Derekke sensek, jaıylym jerdiń tapshylyǵy saldarynan tórt túlik bitken áldeneshe jyl boıy aýyl mańynda jaıylyp kelgen eken. Saldarynan jaıylym toza bastaǵan. Tipti ýaqytynda ǵalymdar birneshe shaqyrym radıýstaǵy jerdiń jaz shyqpaı jatyp taqyrlanyp ketetinin de dáleldepti.
2021 jylǵy derekte el boıynsha jalpy jer ataýlynyń 27 mln gektary tozǵan. BUU sarapshylary osyndaı olqylyq saldarynan Qazaqstan 1 mlrd dollarǵa deıin shyǵynǵa batýy yqtımal ekenin boljaǵan edi. Al Jambyl óńirinde jurtty tolǵandyrǵan sharýa qalaı sheshilip jatyr?
– Jalpy alǵanda, óńir boıynsha 41 eldi mekenniń 17-sinde jaıylym jetispeýshiligi máselesi sheshimin tapty. Sondaı-aq qalǵan 9 aýyl boıynsha ózekti problemanyń túıinin osy jyly tarqatpaqpyz. Sonymen qatar 15 eldi mekende jaıylym jetispeýshiligi máselesin tolyǵymen sheshý múmkindigi joq. Birqatar aýdanda halyqtyń tyǵyz jáne qala mańy aımaǵyna jaqyn ornalasýy saldarynan jáne jalpy jerdiń basym bóligi egistik jer sanatyna jatatyndyqtan bul problemany tolyq sheshý ázirge qıyn bolyp tur. «Jaıylymdar týraly» Zań talaptaryn júzege asyrý maqsatynda oblystyń barlyq aýdanynda jergilikti ókiletti jáne atqarýshy organdardyń birlesken sheshimderimen jaıylymdardy paıdalaný jospary men júıesi qaıtadan 5 jyl merzimge bekitiledi. Búgingi kúnge deıin Talas, Jambyl, Merki, Sarysý aýdandarynda jaıylym jospary bekitildi. 2025–2027 jyldary jahandyq ekologııalyq qor esebinen Talas jáne Sarysý aýdandarynan qanatqaqty joba negizinde 5 myń gektar jaıylym jerler jaqsartylady, – dedi oblys ákimdigi jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Danııar О́tepov.
Jaıylym máselesi qaı kezde de sharýanyń shamyna tıetini anyq. Sodan da bolsa kerek, ótken jyldyń shilde aıynda óńir basshysy Erbol Qarashókeevtiń tóraǵalyǵymen ótken keńeste bul problema jan-jaqty zerdelendi. Jyl burynǵy derekke sensek, ıgerilmegen 433,3 myń gektar jer memleket menshigine qaıtarylǵan. Onyń 378 myń gektary eldi mekenderge jaıylym jer retinde berilgen. Árıne, bul kórsetkishti eseleý úshin jyl saıyn aýqymdy jumys atqarylyp jatqany anyq.
Qalaı desek te, tórt túlikke telmirgen aýyl halqy úshin jaıylym problemasy ózekti bolyp qalatyny anyq. Jyl ótken saıyn aýyl halqy baqqan mal sany artpasa, kemimek emes. Al ózekti máseleniń tolyqqandy qashan sheshiletini ázirge belgisiz.
Jambyl oblysy
