Charlz Ýıtmor,
«Logictics Middle East»
sarapshysy
Tabysqa bastaıtyn strategııalyq qadam
Jalpy turaqty ekonomıkalyq ósý men jahandyq seriktestikterdiń keńeıýine súıene otyryp, Qazaqstan óńirlik jáne halyqaralyq logıstıkanyń bolashaǵyn qalyptastyryp keledi.
О́nerkásip, qurylys, saýda jáne kólik qyzmetteri oń nátıje kórsetip, Qazaqstan ekonomıkasy osy jyldyń alǵashqy aılarynda 6 paıyzǵa ósti. Bul – onyń keıingi 12 jyldaǵy eń jyldam qarqyny. Úkimet halyqaralyq saýda men logıstıkaǵa basymdyq berdi.
2024 jyly Qazaqstan arqyly ótken júk tranzıtiniń kórsetkishi 7,1 paıyzǵa ósip, 34,6 mln tonnaǵa jetti. 2030 jylǵa qaraı bul kórsetkish 100 mln tonnaǵa jetedi dep kútilip otyr. О́ıtkeni el Qytaımen 2029 jylǵa qaraı jyl saıynǵy konteınerlik blok poıyzdaryn 600-den 3 000-ǵa deıin arttyrý týraly kelisimge keldi.
Bul Qazaqstannyń Qytaı, Eýropa, Reseı, Kaspıı aımaǵy, Parsy shyǵanaǵy men Ońtústik Azııany baılanystyratyn 13 halyqaralyq kólik dálizindegi strategııalyq ornyn kórsetedi. Negizgi dálizderge TRACECA, «Soltústik-Ońtústik» halyqaralyq kólik dálizi jáne jyldam damyp kele jatqan Orta dáliz (Transkaspıı halyqaralyq kólik joly) kiredi. Atalǵan baǵyt Azııa men Eýropa arasyndaǵy turaqty balamaly saýda joly retinde jahandyq bedelge ıe bolyp otyr.
Infraqurylymdy ózgertý – basty nazarda
Bıyldyń ózinde Qazaqstanda 13 myń shaqyrym avtomobıl jáne 6 100 shaqyrym temirjol jóndelip jatyr. Alty áýejaı jańartylyp, eki iri teńiz jobasy júzege asyrylyp otyr.
Temirjol salasynda Qytaımen jáne Ortalyq Azııamen baılanysty nyǵaıtý maqsatynda quny 2,3 trln teńgeni quraıtyn bes aýqymdy joba iske qosylady. 2029 jylǵa qaraı Qazaqstannyń damý strategııasyna sáıkes, el
11 myń shaqyrym temirjoldy jańartýdy kózdep otyr. Bul jobalar Qorǵas, Almaty jáne Astana sııaqty negizgi toraptardan Aqtaý portyna deıingi tranzıttik qashyqtyqty qamtyp, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» dálizin tolyqtyrý úshin jańa «Soltústik» jáne «Orta» baǵyttardy qurýǵa múmkindik beredi.
Qazirgi ýaqytta avtomobıl joldarynyń 9 000 shaqyrymy jańǵyrtylyp, 1 083 shaqyrymynda qaıta jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Onyń 847 shaqyrymyn jyl sońyna deıin aıaqtaý josparlanǵan. Ataýly jańa jobanyń biri – «Ortalyq – Batys» tasjoly. Bul Astana men Aqtaý arasyndaǵy qashyqtyqty 889 shaqyrymǵa qysqartyp, batys eksporttyq baǵyttardaǵy tıimdilikti arttyrady.
Qazaqstan azamattyq avıasııa jelisin de keńeıtip jatyr. Úsh jańa áýejaı salynyp, birneshe qoldanystaǵy habtar jańartyldy. 2024 jyldyń kórsetkishin alyp qarasaq, alty otandyq avıakompanııa 57 baǵyt boıynsha aptasyna 669 reıs jasaıdy. Halyqaralyq áýe qatynasy qazir Qazaqstandy 119 baǵyt boıynsha 31 elmen baılanystyrady. 2025 jyly Rım, Mıýnhen, Býdapesht, Shanhaı, Gýanchjoý jáne Pýsan baǵyttary josparlanǵan. Al Amerıka Qurama Shtattaryna tikeleı reıster 2026 jyly bastalady dep josparlanyp otyr.
Osylaısha, el 2029 jylǵa qaraı 65 mln jolaýshyǵa qyzmet kórsetýdi jáne jyl saıyn 500 myń tonna áýe júkterin óńdeýdi kózdeıdi. Jańa jeke júk avıakompanııasy da úsh ushaqtan turatyn bastapqy flotpen jumysyn bastady.
Teńiz qatynasy salasynda jýyq arada Aqtaý portynyń akvatorııasyn tereńdetý jumystary bastalady. Saýda flotyn keńeıtýdi josparlap otyrǵan Qazaqstan 17 jańa keme, onyń ishinde 4 parom satyp almaq. Qazir Quryq portyndaǵy syıymdylyǵy 1 mln tonna astyq termınalynyń qurylysy aıaqtalyp, jylyna 11 mln tonnaǵa deıin júk ótkizetin kóp fýnksıonaldy Sarja termınalyn damytý jobasy iske qosyldy.
Sondaı-aq osy jyldyń maýsymynda Aqtaý portynda konteınerlik torap iske qosylyp, onyń konteınerlik óńdeý qýaty 240 myń TEU (standartty 20-fýttyq konteıner) deıin artty. Sonymen qatar Grýzııanyń Potı portynda qazaqstandyq jańa termınal ashyldy. Qazaqstan Qytaıdaǵy Sıan jáne Lıanıýngan, Máskeý mańyndaǵy Seletıno, Tashkent, Ázerbaıjandaǵy Alıat jáne Majarstan sııaqty negizgi jahandyq logıstıkalyq ortalyqtardaǵy termınaldyq jelisin keńeıtip, Shyǵys-Batys saýda osi boıynsha óz aýqymyn nyǵaıtyp otyr.
Memleket Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy (AHQO) sııaqty platformalar arqyly da transshekaralyq seriktestikti damytyp jatyr. AHQO Middle Corridor Multimodal Ltd. (Qazaqstan, Ázerbaıjan, Grýzııa), Caspian Integrated Maritime Solutions (Qazaqstan, BAÁ), KPMC Ltd. (Qazaqstan, Sıngapýr), SK-AIH Investment Fund Ltd. (Qazaqstan, Ázerbaıjan) sııaqty birlesken strategııalyq kásiporyndardy iske qosýǵa yqpal etti.
Bul yntymaqtastyq mýltımodaldy logıstıkany arttyrý, sheteldik ınvestısııalardy tartý jáne Orta dáliz boıyndaǵy baılanysty nyǵaıtý boıynsha úılestirilgen aımaqtyq kúsh-jigerdi kórsetedi.
Jahandyq kózqarasy bar aımaqtyq kóshbasshy
Osynaý bastamalar ınvestısııalar saýda-sattyqty jedeldetip, aımaq boıynsha tranzıttik áleýetti arttyrý arqyly aıtarlyqtaı tabys ákeledi dep kútilip otyr. Qazir ishki jalpy ónimi 400 mlrd dollardan jáne halqy 80 mln-nan asatyn Ortalyq Azııa barǵan saıyn ózekti ekonomıkalyq blokqa aınalyp keledi. Qazaqstannyń kólik, sıfrlandyrý jáne ınfraqurylymdy modernızasııalaýdaǵy kóshbasshylyǵy ony osy transformasııanyń irgetasy retinde kórsetedi.
Qazir Qazaqstan – 2022 jyldan keıingi jetkizilim tizbeginiń jahandyq teńgeriminen keıin eleýli transformasııany bastan keshirip jatqan Eýrazııadaǵy negizgi kólik toraby. Azııa men Eýropanyń toǵysqan jerindegi strategııalyq orny bar el mýltımodaldy logıstıka, ınfraqurylymdy damytý jáne halyqaralyq baılanys salasyndaǵy aımaqtyq kóshbasshy retinde kóterilýin jedeldetip otyr. Osylaısha, el Eýrazııanyń jetekshi kóliktik habyna aınalý maqsatyn qoıǵan.
Jahandyq jetkizý tizbegi damyp kele jatqanda, Eýrazııa arqyly qurlyq, teńiz jáne áýe joldaryn baılanystyratyn Qazaqstannyń ıntegrasııalanǵan kólik jelisi eldiń erteńgi logıstıkany qalyptastyrýdaǵy mańyzdylyǵyn kórsetedi.
Daıyndaǵan –
Gúlnar JOLJAN,
«Egemen Qazaqstan»
