– Qalıjan Jeńisbekuly, IIM-ge qarasty birneshe akademııa jumys isteıtinin bilemiz. Siz basqaryp otyrǵan oqý ornynyń ereksheligi men bilim berý baǵyty qandaı?
– Aldymen bizdiń akademııanyń nelikten IIM oqý oryndarynyń ishinde qarashańyraq dep atalatynyna toqtala keteıin. Mekemeniń irgetasy 1956 jyly qalanǵan. Sodan bergi tarıhqa tereńdemeı-aq, táýelsizdik alǵan jyldardaǵy ózgeristerdi aıtsam, 1996 jyly Almaty Memlekettik tergeý komıteti qurylǵan kezde Tergeý mektebi, keıin 1998 jyly IIM Almaty zań ınstıtýty bolyp qaıta qurylyp, akademııa dárejesine deıin jetti. 2017 jyly oqý ornyna mılısııa general-maıory Maqan Esbolatovtyń esimi berildi.
Al suraqqa keletin bolsaq, bizdiń akademııa – «Kıberqylmysqa qarsy is-qımyl», «Sıfrlyq krımınalıstıka», «Jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý» atty jańa mamandyqtar boıynsha polısııa kadrlaryn daıarlaıtyn eldegi jalǵyz vedomstvolyq joǵary oqý orny. Sonymen qatar quqyq qorǵaý qyzmeti, kıberqylmysqa qarsy is-qımyl, ishki ister organdarynyń qyzmetin IT-krımınalıstıkalyq qamtamasyz etý jáne aqparattyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý, ákimshilik-quqyqtyq mamandaný (jol qaýipsizdigi), sotqa deıingi tergep-tekserý mamandyqtary boıynsha bilim beredi.
Sondaı-aq esirtki qylmysyna, uıymdasqan qylmysqa, kıberqylmysqa, ekstremızmge qarsy kúres, ıdeologııa men ımıdj boıynsha qyzmetkerlerge arnalǵan biliktilikti arttyrý kýrstaryn da oqytamyz. Buǵan qosa akademııada Kıberqylmysqa qarsy is-qımyl jónindegi maman daıarlaý ortalyǵy bar. Bul ortalyq kıberqylmystardy ashý men anyqtaý jumystaryn júrgizetin mamandardyń biliktiligin arttyrady. Túrli halyqaralyq uıymdarmen, shet memleketterdiń elshilikterimen jáne ózimizdiń jetekshi joǵary oqý oryndarymen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, respýblıkalyq jáne halyqaralyq deńgeıde semınar, vebınar jáne dóńgelek ústel ótkizýmen qatar ǵylymı tájirıbeler de jasap jatyr.
– Bilim berý úderisinde qandaı erekshelik bar?
– Basty erekshelik – teorııa men tájirıbeniń úılesimdiligi. Biz bilim alýshylarǵa naqty ómirde kezdesetin jaǵdaılarǵa daıyn bolýdy úıretemiz. Jaýyngerlik ázirlik, arnaıy polıgondardaǵy sabaqtar, oqý baǵdarlamalaryndaǵy ınteraktıvti ádister – barlyǵy kýrsanttar men tyńdaýshylardyń kásibı daǵdylaryn shyńdaýǵa baǵyttalǵan. Sabaqtardy ishki ister salasynda kóp jyldyq tájirıbesi bar bilikti mamandar júrgizedi.
2023 jyldan bastap seriktes joǵary oqý orny – Almaty menedjment ýnıversıtetimen (AlmaU) birlesip qos dıplomdy bilim berý baǵdarlamasyn iske asyryp kelemiz. Bizdiń kýrsanttarymyz «Ishki ister organdarynyń qyzmetin IT-krımınalıstıkalyq qamtamasyz etý» jáne «Baǵdarlamalyq qamtamasyz etý ınjenerııasy», «Kıberqaýipsizdikti qamtamasyz etý» baǵdarlamalary boıynsha oqyp, qos dıplom alady.
Biz tek bilim berý emes, sonymen qatar qoǵamda zań men tártipti nyǵaıtý jáne jastardy tárbıeleýde aýqymdy jumys atqaryp kelemiz. «Polısııadaǵy bir kún», «Mobıldi akademııa», «TilEK», «Jest tili» sııaqty iri jobalarymyz bar. Máselen, «Mobıldi akademııa» jobasy aıasynda akademııanyń tájirıbeli mamandary respýblıkanyń barlyq aýmaǵyn aralap, óńirlik Polısııa bólinisteriniń qyzmetkerleri úshin arnaıy trenıngter ótkizedi.
Al «Polısııadaǵy bir kún» jobasy – halyqpen, onyń ishinde jastarmen tikeleı baılanysýdyń tıimdi úlgisi. Mysaly, akademııa qyzmetkerleri jastarmen kezdesý ótkizip, polısııa qyzmetiniń erekshelikterimen tanystyrady. Joba talaptarynyń biri – oqýshylar men stýdentter bir kún ózin polısııanyń obrazynda synap kóre alady. Osy jumystardyń bári kýrsanttar men polıseılerdiń halyqpen, jastarmen tikeleı baılanysyn nyǵaıtýǵa, olarǵa moraldyq-etıkalyq turǵydan tárbıe berýge yqpal etedi.
– Qazir ómirdiń qaı salasynda bolsyn ushqyshsyz ushatyn apparattardyń bási joǵary bolyp tur. Sondyqtan áskerı drondy meńgerý – zaman talaby. Sizderde bul mamandyq oqytyla ma?
– Árıne, oqytamyz. Jalpy ushqyshsyz avıasııa quraldary qazir maıdan dalasynda ǵana emes, beıbit ómirde de, atap aıtqanda, aýyl sharýashylyǵynda, logıstıkada, ınfraqurylym monıtorınginde, qutqarý jumystarynda belsendi qoldanylyp jatyr. Ishki ister organdarynda ushqyshsyz basqarylatyn drondar respýblıkalyq mańyzy bar trassalardaǵy kólik qozǵalysyn baqylaıdy. Sondaı-aq áýeden patrýldeý kólik keptelisi bolatyn iri qalalardaǵy joldardyń ahýalyna baqylaý júrgizý jáne jalpy taldaý jasaý, megapolıstiń negizgi magıstraldaryn zertteý, jol keptelisiniń týyndaý sebepterin anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Jýyrda Almaty akademııasy men «DroneTech» kompanııasy arasynda ózara yntymaqtastyq jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy. «DroneTech» – ushqyshsyz ushý apparattary salasynda jetekshi oryn alatyn, bul baǵytta oqytý jáne drondardy bilim berý salasyna engizýde tájirıbesi mol kompanııa. Akademııa aldaǵy ýaqytta kompanııamen birlese otyryp ishki ister organdaryna arnalǵan oqý kýrstaryn ótkizýdi josparlap otyr. О́ıtkeni polısııa qyzmetkerleriniń drondardy kásibı qyzmette paıdalana bilýi – asa mańyzdy talaptyń biri. Bul oraıda da biraz jetistigimiz bar. Mysaly, jýyrda Almaty akademııasynyń komandasy «Capture The Flag» formaty boıynsha Qytaı men Reseı sekildi álemdik reıtıngke engen elderdiń komandalary qatysqan kıberqaýipsizdik jónindegi halyqaralyq týrnırde úzdik ondyqqa kirdi.
– Qazirgi jastardyń polısııa bolýǵa degen umtylysy qandaı? Olarmen qandaı da bir jumys júrgizesizder me?
– Bul oraıda aýyz toltyryp aıtýǵa bolatyn jańalyq barshylyq. Sonyń biri – búginde Ishki ister mınıstrliginiń bastamasymen elimizdiń mektepterinde «Jas saqshy» synyptary ashylyp, polısııa bolýdy armandaıtyn balalarǵa baǵyt-baǵdar beriledi. Almaty akademııasy tarapynan da jýyrda qaladaǵy №99 jalpy bilim beretin mektepte «Jas saqshy» kadet synyby ashyldy. Sondaı-aq akademııa V.G.Belınskıı atyndaǵy mekteptiń «Jas saqshy» polısııa synybyn sheftik kómekke alyp, bolashaq quqyq qorǵaýshylardy tárbıeleýge, oqýshylardyń patrıottyq rýhyn kóterýge jáne olardyń quqyqtyq bilimin arttyrýǵa atsalysyp keledi. Akademııa men joǵaryda atalǵan «Jas saqshy» synyptary arasyndaǵy yntymaqtastyq aıasynda birlesken is-sharalar, tanymdyq sabaqtar men tájirıbelik kezdesýler uıymdastyrylady. Jas saqshylarǵa akademııa arnaıy ekskýrsııa uıymdastyryp, olarǵa oqý ordasynyń tarıhy, oqý úderisi jáne bolashaq polısııa qyzmetkerlerin daıarlaý erekshelikterin tanystyrady. Bul joba jas býynnyń quqyqtyq saýatyn arttyryp, polısııa qyzmetine degen qyzyǵýshylyǵyn oıatatyny sózsiz.
El polısııasynyń bedelin arttyrý men ishki ister organdaryna talantty jastardy tartý úshin kásiptik baǵdar berý jumystaryn júrgizý maqsatynda «Kazdream special systems» kompanııasymen birlesip, jyl saıyn 11-synyp oqýshylary arasynda «Jas iz kesýshi» jáne «Jas IT-daryn» konkýrstaryn uıymdastyramyz. Baıqaý barysynda jastar polısııa jumysynda qoldanylatyn sıfrlyq quraldarmen, kıberqylmysqa qarsy jumys tásilderimen tanysady. О́ıtkeni kıberqylmysqa qarsy kúres zamanaýı tehnologııalar ǵana emes, mamandardyń kásibı biliktiligin únemi arttyrýymen ǵana óz nátıjesin beredi.
– Áńgimeńizge rahmet!
Áńgimelesken –
Eskendir ZULQARNAI,
«Egemen Qazaqstan»
