Otyrysqa sondaı-aq Qoǵamdyq palata músheleri, Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattardyń depýtattary, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova, Aqmola oblysynyń ákimi Marat Ahmetjanov, múddeli mınıstrlikterdiń jaýapty ókilderi men oblys ákimderiniń orynbasarlary, otbasyn qoldaý ortalyqtarynyń basshylary men sarapshylary qatysty.
Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov Parlament sessııasynyń basynda Qoǵamdyq palata múshelerimen birge áıelderdiń quqyqtary men balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan túzetýlerdi júzege asyrýǵa qatysty kezdesý josparlanǵanyn eske saldy. Qabyldanǵan zańdardyń jumysyn baqylaý jáne palata sarapshylary arqyly qoǵamnan keri baılanys alý úshin mundaı kezdesýler aldaǵy ýaqytta turaqty túrde ótkiziledi.
Turmystaǵy zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres týraly zań Memleket basshysynyń tapsyrmasymen osydan týra bir jyl buryn qabyldanǵan edi.
– Turmystaǵy zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres – Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń berik ustanymy. Turmystaǵy zorlyq-zombylyq týraly zań «Zań men tártip» qaǵıdatyn júzege asyrýdyń jarqyn mysaly boldy. Oǵan halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan joǵary baǵa berildi. Qazirdiń ózinde mundaı qylmystardy azaıtýda oń ózgerister baıqalyp otyr. Búgingi kezdesý ony ári qaraı kúsheıtý qajettiligi bar ma, joq pa, sony túsinýge múmkindik beredi, – dedi E.Qoshanov.
Qoǵamdyq palata tóraǵasy Aıdos Sarymnyń aıtýynsha, májilismender zań jobasyna bastamashy bolǵanǵa deıin bul taqyrypty palata músheleri talqylap, óz usynystaryn bergen. Olardyń bir bóligi zańǵa engizilgen.
– Búgingi kóshpeli jıyn qabyldanǵan zań normalarynyń tikeleı jergilikti jerde júzege asyrylý barysymen tanysý úshin ótkizilip otyr. Bizge nátıje mańyzdy. Ol is júzinde qalaı júzege asyrylyp jatyr? Áıelder men balalarǵa qatysty qylmys azaıdy ma? Memleket olarǵa qandaı kómek kórsetedi? Otbasyn qoldaý men daǵdarys ortalyqtary qalaı jumys isteıdi? – dedi A.Sarym.
Ishki ister mınıstriniń orynbasary Igor Lepehanyń aıtýynsha, jyl basynan beri 46 myń otbasyndaǵy ozbyr adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, onyń ishinde 14 myń adam qamaýǵa alynǵan. Iаǵnı árbir úshinshi adam qamaýǵa alý túrindegi jazasyn ótegen. Sondaı-aq 42 myń qurbandy qorǵaý nusqamasy shyǵarylǵan.
– Turmystyq kisi óltirý men jaraqat alý sanynyń úshten biri azaıdy. Otbasy-turmystyq qatynasqa baılanysty qylmystar da qysqardy. Onyń ishinde kámeletke tolmaǵandardy urlaý – 83 paıyzǵa, tárbıelik mindetterin oryndamaý jaǵdaılary 22 paıyzǵa tómendedi, – dedi I.Lepeha.
Sonymen qatar IIM vıse-mınıstri daǵdarys ortalyqtarymen tyǵyz baılanys ornatylyp, olarǵa 3 myńǵa jýyq áıel jiberilgenin atap ótti. Zorlyq-zombylyq kórgen 6 myńǵa jýyq otbasymen saýalnama júrgizilgen. 148 agressor anyqtalyp, onyń 41-i minez-qulyqty psıhologııalyq túzeýge óz erkimen kelisken.
Bul rette I.Lepeha áli de sheshimin tappaǵan máseleler baryn aıtty. Birinshiden, bul – qylmystyq quqyq buzýshylyqty tergeýdiń kúrdeliligi. Zorlyq-zombylyq kýágerlersiz oryn alǵandyqtan kúdikti óz kinásin moıyndamaǵan jaǵdaıda kinásin dáleldeý áldeqaıda qıyndaı túsedi. Psıhologııalyq kómek kórsetý de kúrdelenedi. Birqatar óńirde tıisti densaýlyq saqtaý uıymdary anyqtalmaǵandyqtan, sottar ony taǵaıyndamaıdy.
Balalar quqyǵyn qorǵaý júıesin kúsheıtý máselesi týraly Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Edil Ospan baıandap berdi. Onyń aıtýynsha, bıyl balalardyń jynystyq qol suǵylmaýshylyǵyn buzý faktileri 21,3 paıyzǵa tómendegen. Balalarǵa qarsy jasalǵan aýyr qylmys 8 paıyzǵa, asa aýyr qylmys 19 paıyzǵa azaıǵan. Jyl basynan beri 111 shaqyrtý boıynsha qatygezdik pen zorlyq-zombylyq kórgen 537 balaǵa kómek kórsetildi.
О́ńir ákimi Marat Ahmetjanov Aqmola oblysynyń ózinde aýyr jáne asa aýyr qylmystyń statıstıkasy úsh ese azaıǵany jóninde aıtty. Munyń ózi zańnyń nátıjeli jumys istep jatqanyn kórsetedi. Onyń aıtýynsha, bul jaǵdaıǵa 2023 jylǵy 1 shildeden bastap ákimshilik quqyq buzýshylyqty tirkeýdiń ótinish berý tártibinen anyqtaý tártibine kóshýi sebep bolǵan. Taldaý nátıjesinde mundaı qylmystyń 60 paıyzdan astamy jábirlenýshilerdiń polısııaǵa habarlasýdan qorqýynan kóleńkede qalyp, keıin asa aýyr zardapqa ákelgeni anyqtaldy. Sondaı-aq oblys ákimi turmystaǵy zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jáne boldyrmaý boıynsha sharalardyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Májilis depýtaty Juldyz Súleımenova áleýmettik qyzmet júıesin jańǵyrtý jáne áleýmettik qyzmetkerlerdi daıarlaý baǵdarlamalaryn jetildirý qajettigine nazar aýdardy. Qazirgi tańda áleýmettik qyzmet joǵary oqý oryndarynda oqytylyp keledi. Alaıda bul mamandyqtyń oqý baǵdarlamalary kóbine zeınetkerlermen nemese áleýmettik jaǵynan osal toptarmen jumys isteýge beıimdelgen. Depýtattyń aıtýynsha, zamanaýı talaptarǵa saı áleýmettik qyzmetkerlerdiń jumys aýqymyn keńeıtip, olardy ishki ister organdarynda, prokýratýrada, quqyq qorǵaý jáne sot júıesinde jumys isteýge beıimdeý mańyzdy.
Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Jastar jáne otbasy isteri komıtetiniń tóraǵasy Qaırat Qambarov otbasy jáne neke ınstıtýtyn saqtaý sharalaryna toqtalsa, shaqyrylǵan otbasyn qoldaý ortalyqtarynyń basshylary óńirlerdegi jaǵdaı týraly aqparat berdi. Qoldanystaǵy tetikterdi jetildirý boıynsha pikirler men usynystar aıtyldy.
Jıyndy qorytyndylaǵan A.Sarym qatysýshylar kótergen máselelerdi sıfrlandyrý quraldary arqyly sheshýge bolatynyn atap ótti. Ol sıfrlyq tehnologııalardy otbasylar men halyqty qoldaý úshin belsendi túrde paıdalaný kerektigine nazar aýdardy. Bul baǵytta ýákiletti organdar jumys istep jatyr. Qoǵamdyq palata otyrysynyń qorytyndysy boıynsha tıisti usynymdar daıyndalyp, Úkimetke joldanady.
Sondaı-aq kóshpeli otyrysta muqtaj otbasylardyń jaǵdaıyn baqylaýǵa jáne jergilikti atqarýshy organdar tarapynan qajetti kómekti boljaýǵa múmkindik beretin Biryńǵaı sıfrlyq áleýmettik qyzmet kórsetý platformasynyń jobasy tanystyryldy. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova Shymkent pen Qaraǵandy oblysyndaǵy eki qanatqaqty jobanyń nátıjeleri týraly aıtty.
