Foto: Ashyq derekkóz
Madlen Olbraıt bul tásildi bir sátte oılap tapqan joq. Basynda túıreýishterdi qarapaıym sándik buıym retinde taqqan. Alaıda 1994 jyly Irak prezıdenti Saddam Hýseın Olbraıtty «jylan» dep ataǵannan keıin, kelesi kúni BUU otyrysyna sol ataý beınelengen túıreýish taǵyp kelýi jańa dıplomatııalyq tildiń bastaýy boldy. Bul áreket álemdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazaryn aýdaryp, dıplomattar men sarapshylar bul sımvoldyń maǵynasyn taldap, onyń astaryn ashýǵa tyrysty. Keıin ol: «Bul meniń oıymdy jetkizýdiń joly boldy. Sodan keıin ózime: maǵan budan da kóp túıreýish kerek degen oı keldi», dep jazǵan.
Sol sátten bastap túıreýishter Olbraıttyń beıresmı dıplomatııalyq qarýyna aınalǵan. Olbraıttyń aıtýynsha, bul tásil oǵan oıdy astarmen jetkizýge, kelissóz ústelindegi ahýaldy jumsartýǵa nemese kerisinshe qatań pozısııasyn únsiz bildirýge múmkindik bergen. Onyń «Read My Pins» (Túıreýishterimdi oqy) atty kitaby men kórmesi osy tájirıbeniń kórinisi retinde jahanǵa tanyldy. Onda júzdegen túıreýishter qoıylyp, árqaısysynyń artynda qandaı saıası oqıǵa jatqandyǵy baıandaldy. Bul sán men saıasattyń, sımvol men strategııanyń bir arnaǵa toǵysqan mysaly bolatyn.
Keıinirek, 1996 jyly AQSh pen Kýba arasynda shıelenis kúsheıgen sátte, Olbraıt túıreýish arqyly taǵy bir maǵynaly málimdeme jasaıdy. Kýbalyq ushqyshtar beıbit maqsattaǵy ushaqtardy atyp túsirip, saldarynan birneshe beıbit turǵyn qaza tabady. Sol kúni Olbraıt tómen quldılap bara jatqan kók qus beınelengen túıreýish taǵady. Bul bir jaǵynan – qaıǵynyń belgisi, ekinshi jaǵynan – beıbit aspannyń qulaǵanyn bildiretin únsiz narazylyq bolatyn.
Olbraıt árbir halyqaralyq saparynda túıreýish tańdaýǵa úlken mán bergen. Máselen, memlekettik hatshy retinde ant berý rásiminde ol AQSh-tyń ulttyq nyshany – aqbas qyran beınelengen kóne túıreýishpen shyqty. Bul eldiń egemendigin, erkindigin jáne sergek saıasatyn meńzeıtin belgi bolatyn. Degenmen, rásimnen keıin ol túıreýishtiń durys ilinbegenin baıqap, bul jaǵdaıdy árkez ázilmen eske alyp júrgen.
Taıaý Shyǵys máselesine baılanysty ár saparynda Olbraıt kógershin beınelengen metall túıreýish taqqan. Bul oǵan Izraıldiń burynǵy premer-mınıstri Ishak Rabınniń jesiri Leıa Rabınnen syıǵa berilgen. Keıin Leıa oǵan dál sondaı beınedegi birneshe kógershinmen kómkerilgen alqa syılap turyp: «Bir qarlyǵash kóktem ákelmeıdi deıdi. Múmkin, bir kógershin beıbitshilikti ornata almaıtyn shyǵar. Biraq kóp kógershin – úmittiń bastaýy», degen eken.
2000 jyly Máskeýge jasaǵan saparynda Olbraıttyń túıreýish tańdaýyna erekshe nazar aýdaryldy. Bul joly ol álemge áıgili «úsh maımyl» beınelengen túıreýish taǵyp bardy: «eshteńe kórmeımin, eshteńe estimeımin, eshteńe aıtpaımyn» degen ısharany bildiretin sımvol. Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın bul túıreýishtiń mánin suraǵanda, Olbraıt: «Meniń oıymsha, sizdiń Cheshenstandaǵy saıasatyńyz – zulymdyq», dep jaýap bergen. Keıin bul áreketin eń úlken qatem dep moıyndasa da, sol pikirinen bas tartpaǵanyn aıtqan.
Sol sııaqty, AQSh Memlekettik departamentinde Reseı arnaıy qyzmetiniń tyńshylyq áreketteri áshkere bolǵannan keıin, Olbraıt orys áriptesimen kezdesý kezinde qońyz beınelengen túıreýish taǵady. Bul únsiz, biraq naqty eskertý bolatyn. Olbraıttyń aıtýynsha, qarsy tarap bul belgini birden túsingen, ári ol jaǵdaı ýshyǵýynsyz sheshilgen.
Biraq Olbraıt úshin eń qymbat túıreýishterdiń biri eshqandaı halyqaralyq saıasatpen baılanyssyz edi. Bul – júrek beınelengen qarapaıym túıreýish. Ony oǵan bes jasar qyz óz qolymen jasap bergen. Olbraıt bul túıreýishti árbir Valentın kúni taǵyp júrgen. Keıin ol búkil toptamasymen birge mýzeıge tapsyrylǵanda, nemeresi dál sondaı jańasyn jasap: «Bul – júrek emes, júrek ornyna júretin belgi», dep syıǵa tartqan.
Búgingi dıplomatııada Olbraıttyń tásilin tikeleı qoldanýshylar az bolǵanymen, onyń rámizdik tilge mán berý dástúri jalǵasyp keledi. Bul úrdistiń negizinde Madlen Olbraıt engizgen vızýaldy dıplomatııa mádenıeti jatyr deýge negiz bar. Onyń túıreýishteri – tek sán emes, strategııanyń quraly boldy. Syrtqy saıasattaǵy tulǵalardyń kórinisi, kıgen kıimi, tańdaǵan túsi men aksessýarlary – búginde jıi taldanatyn taqyrypqa aınaldy. Muny Olbraıttyń dıplomatııalyq murasynyń bir bóligi desek te bolady.
