Jumyspen qamtý – eldi damytý
Jamıǵat taǵy da bir jańalyqqa kýá bolýda. Osy jylǵy 11 aqpanda elordada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen Úkimettiń keńeıtilgen otyrysy ótip, onda osy jylǵa jáne orta merzimdi perspektıvaǵa arnalǵan ekonomıkalyq saıasattyń naqty sharalary aıqyndaldy. Memleket basshysy óziniń sózinde qazirgi ýaqytta elge jańa jaǵdaıǵa beıimdelý kerek bolatynyn, ol úshin ekonomıkalyq ári zańnamalyq sıpattaǵy jedel sharalar qajet ekenin atap aıtty jáne osyǵan baılanysty Úkimettiń, Ulttyq banktiń jáne ákimderdiń aldyna birqatar mindetter qoıdy. Osy rette Elbasy: «Oqtyn-oqtyn aınalyp soǵatyn ár deńgeıdegi daǵdarystarǵa biz buǵan deıin de tótep berip kelgenbiz», dep atap ótti. Rasynda, ózgeni aıtpaǵanda, sońǵy 2007-2009 jyldary oryn alǵan álemdik daǵdarystan Qazaq eliniń abyroıly shyqqany jáne álemdik sarapshylar tarapynan úlken baǵaǵa ıe bolǵany barshaǵa málim.
Qazirgi ýaqytta, túptep kelgende, Qazaqstanda daǵdarystyń nyshany joq ekenin eskerte otyra, Nursultan Nazarbaev elimizdiń álemdik ekonomıkanyń bir bólshegi retinde syrttaǵy ahýalmen eseptesýi qajet ekendigine toqtaldy. Bul oraıda, Prezıdent ınvestısııa tartyp, jańa jumys oryndaryn quratyn «Nurly Jol» baǵdarlamasy daǵdarysqa qarsy tıimdi qural bola alatynyn eskertti. О́ıtkeni, bul baǵdarlama Astanadan «shuǵyla qaǵıdaty boıynsha» tıimdi kólik-logıstıkalyq ınfraqurylym qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Sol úshin Ulttyq qordan 2015-2017 jyldary 500 mıllıard teńge bólinedi, al sonyń 180 mıllıard teńgesi bıyl paıdalanylady. Sondyqtan, Memleket basshysy bul qarajat óńirlerde ýaqtyly ıgerilýi tıistigin jáne de árbir teńgeniń qatań suranymy bolatynyn aıtty. Elbasy, sondaı-aq, memlekettik qyzmetshiler men ulttyq kompanııalardyń qyzmetkerleri qarapaıymdylyq pen únemshildiktiń úlgisin kórsetýi qajettigine, eshqandaı ysyrapshyldyqqa jol berilmeýine, túrli mereıtoılardy jáne oǵan ketetin bıýdjet qarajatyn qysqartý kerektigine erekshe nazar aýdardy.
Nursultan Nazarbaev qazirgi ekonomıkalyq ahýaldy eskerip, «Nurly Jol» baǵdarlamasyn daǵdarysqa qarsy jańa sharalarmen tolyqtyrý kerek ekendigin atap ótti. Áńgime shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndary úshin ınfraqurylymdar júrgizýge, ishki naryqty qorǵaýǵa, otandyq mashına jasaý salasy men eksporttaýshylardy naqty qoldaýǵa, agroónerkásip sharýashylyǵyn memlekettik qoldaýdy ulǵaıtýǵa qatysty bolyp otyr. Osynaý jáne basqa da shuǵyl sharalar qabyldaý úshin Úkimet bir aı merzim ishinde 250 mıllıard teńge kóleminde rezerv jasaqtaýǵa mindetteldi.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti bıýdjet shyǵystaryn ońtaılandyrýdy daǵdarysqa qarsy sharalardyń negizgi elementteriniń biri retinde atady. Osy rette, Nursultan Nazarbaev barlyq memlekettik organdardy, ákimdikterdi, ulttyq holdıngterdi, ulttyq kompanııalar men memlekettik kásiporyndardy bastalǵan jobalardy aıaǵyna deıin jetkizýge, al jańa bastamalardy jaǵdaı jaqsarǵanǵa deıin shegere turýǵa shaqyrdy. Úkimetke 2015 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti 700 mıllıard teńgege nemese shyǵystardyń jalpy kóleminiń 10 paıyzyna deıin qysqartýdy tapsyra otyryp, Ult kóshbasshysy memlekettiń halyq aldyndaǵy áleýmettik mindettemeleri esh ózgerissiz qalýy kerek degen pármen berdi. Memleket óziniń azamattaryna kórsetip otyrǵan osyndaı qamqorlyǵynyń naqty belgisi retinde 2015 jyldyń 1 qańtarynan zeınetkerlerdiń zeınetaqylarynyń 9 paıyzǵa ulǵaıǵanyn, aǵymdaǵy jylǵy 1 shildeden azamattyq qyzmetkerlerdiń eńbekaqylaryn tóleýdiń jańa úlgisi negizinde densaýlyq salasynyń jumyskerleriniń aılyq jalaqysy kólemin 28 paıyzǵa deıin, bilim salasynda eńbek etýshilerdiń aılyǵyn 29 paıyzǵa deıin, áleýmettik qorǵaý salasy qyzmetkerleriniń aılyq mólsheri 40 paıyz shamasyna deıin kóteriletinin atap ótken jón. Jaqyn jáne alys shetelderde áleýmettik jeńildikterden jappaı bas tartyp jatqan búgingideı shıelenisken zamanda bizdiń qarapaıym azamattarǵa kórsetilip jatqan munshama qurmetti Elbasynyń sarabdal saıasatynyń jemisi deýge tolyq negiz bar.
Keńeste kóterilgen basty máselelerdiń biri adamdardy eńbekke tartýǵa qatysty bolǵandyqtan Prezıdent ár óńirde jumyspen qamtylýǵa yqpal etý baǵdarlamalary ázirlenýi tıistigin aıtty jáne eńbek daýlaryn der kezinde sheshý isiniń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Osyǵan baılanysty ákimderge iri-iri kásiporyndarmen memorandým jasaý jáne bosaǵan jumysshylardy jumysqa ornalastyrý máselesin sheshý tapsyryldy. Sondaı-aq, tıimdiligin dáleldegen jumyspen qamtýdyń 2020 jylǵa deıingi jol kartasyn saqtaýdyń qajettigi atap ótildi. О́ıtkeni, osy baǵdarlama aıasynda 2011-2014 jyldar aralyǵynda 260 myń adam jumysqa ornalastyryldy, 120 myń adam oqýǵa tartyldy. Munyń syrtynda, Elbasy 2015 jyly Indýstrııalandyrý kartasy jobalaryn júzege asyrýdyń jalǵasatynyn aıtty, onyń aıasynda somasy 600 mıllıard teńgeden asatyn 7,5 myńnan astam turaqty jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beretin 75-teı jobany iske qosý josparlanǵan. Memleket basshysy sonymen birge búkil saýda jelilerinde otandyq taýarlar seksııasy paıda bolý úshin «Qazaqstanda jasalǵan» aksııasy bastalatynyn, ony oblys ákimderi qadaǵalap, barsha azamattardy osyndaı kúrdeli jaǵdaıda óz eliniń patrıoty bolyp, qazaqstandyq ónimdi satyp alýǵa jumyldyrýy kerektigin atap ótti.
Memleket basshysy bilim berýdi jáne densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý jumystaryn jalǵastyrý qajettigine de toqtaldy. Osy rette Elbasy «Bul – bolashaq ekonomıkalyq ósimge negiz qalaýǵa múmkindik beretin adam kapıtalyna salynatyn uzaq merzimdi ınvestısııa. Bilim berý salasynda «Balapan» baǵdarlamasyn júzege asyrýdy, orta bilim boıynsha jan basyna qarjylandyrý tártibine kóshýdi jáne 12 jyldyq bilim berý modeline birtindep ótýdi jalǵastyrý qajet», dep erekshe toqtala ketti.
Keńes barysynda N.Á.Nazarbaev búginde Reseı rýbliniń álsireýi men reseılik taýarlar qysymynyń artýy jaǵdaıynda otandyq óndirýshilerge onyń zııany tıip jatqanyna, biraq onyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqpen esh baılanysy joqtyǵyna nazar aýdardy. Biz bir bólshegi bolyp sanalatyn álemdik naryqtyq ekonomıkada mundaı aýytqýlardyń bolyp turatynyn eskertti. «Bul ýaqytsha jaǵdaı, onyń sheshimi tabylady. Reseıde suranystyń azaıýy – Qazaqstan eksportyn ártaraptandyrý jumysyn kúsheıtýge yntalandyrady. Sonymen qatar, arzandaǵan energııa resýrstary, quramdas jáne qosalqy bólshekter – ózge sektorlar úshin ıgilik bolyp sanalady. О́ńdeý ónerkásibin damytý úshin osy múmkindikti paıdalaný kerek, dedi Elbasy.
Sondaı-aq, Memleket basshysy munaıǵa tómen baǵanyń qalyptasýy men ekonomıkalyq ósimniń baıaýlaýy jaǵdaıyndaǵy qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etý Ulttyq banktiń basym mindeti ekenin jetkizdi. Atap aıtqanda, ınflıasııa deńgeıiniń joǵarylaýyna, valıýta baǵamynyń kúrt aýytqýyna jol bermeý, sondaı-aq, ekonomıkanyń naqty sektoryn qarjy resýrstarymen qamtamasyz etý kerektigine nazar aýdaryldy. Sonymen birge, Ulttyq bankke teńge ótimdiliginiń qosymsha kólemin usyný jóninde shara qabyldaý jáne el ekonomıkasyn dollarsyzdandyrý jumysy úrdisin jandandyrý tapsyryldy. Problemaly nesıelerdiń aýyrtpalyǵynan qutylyp, bankterdiń nesıelik jumys qabiletin qalpyna keltirý jáne shyn muqtajdar úshin ıpotekalyq nesıeler boıynsha qaryzdardy qaıta qurylymdaý máselesin sheshý qajettigi aıtyldy.
Prezıdent jıyn sońynda dúıim jurtshylyqty bıýdjetke ózgeris engizý jónindegi memlekettik sheshimniń mánisin durys túsinýge shaqyryp, mundaı ahýaldyń májbúrlikten týǵan, ýaqytsha shara ekendigine nazar aýdardy ári elimizde qazirgi qıyndyqtardy túbegeıli jeńip shyǵýǵa múmkindik beretin barlyq qajetti resýrstardyń bar ekenin atap ótti. Olaı bolsa, Elbasymyz N.Nazarbaevtyń aınalysyna toptasa otyryp, ýaqytsha qıynshylyqtardy eńseretinimizge, sóıtip, ekonomıkalyq áleýetimizdi burynǵydan da bekemdep shyǵatynymyzǵa senim mol.
Kenjebolat MAHMUTULY,
saıasattanýshy.
Ákim bol, halyqqa jaqyn bol
Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sóılegen sózinde Elbasy atap kórsetkendeı, ekonomıkasynyń tamyry tereńde jatqan, irgesi myǵym, qory jetkilikti el ekenimizge eshkim talas týdyrmaıdy. Qarjylyq, saıası daǵdarystar men teketiresterge qaramastan Qazaqstan óziniń durys damý jolymen keledi. Keń aýqymdy reformalardyń tıimdi júrgizilip, naqty is-sharalardyń keshendi atqarylýy nátıjesinde respýblıka turǵyndarynyń ómir sapasy aıtarlyqtaı jaqsardy. Alda halyq aldyndaǵy áleýmettik mindettemelerdi múltiksiz oryndaý sekildi zor mindetter tur. Ol degenimiz – jańa jumys oryndaryn ashý, orynsyz qysqartýlarǵa jol bermeý, óńirlik baǵdarlamalardy dáıektilikpen júzege asyrý, azyq-túlik ónerkásibin, shaǵyn jáne orta bıznes salasyn órkendetý, otandyq ónimderdiń túrlerin kóbeıtý, básekelestik qarymyn arttyrý degen sóz. Bul rette barlyq býyndaǵy ákimderge aıryqsha jaýapkershilik júkteletini, erekshe talap qoıylatyny Prezıdenttiń «biz baıaǵydaı jınap alamyz da, sóılep-sóılep, qoıa beremiz. Eshkim eshqandaı usynys jasamaıdy, olaı bolmaýy kerek. Bir-birimizdi tyńdaýymyz kerek. Unaı ma, unamaı ma, ol basqa másele. Sonyń bári elge qyzmet isteıtin bolsa, tyńdaýy kerek» degen sózderinen aıqyn ańǵaryldy.
Árıne, ákimdik júıesinde qyzmet etip júrgen úlkendi-kishili laýazym ıelerin túgeldeı kinálaýdan aýlaqpyn. Aralarynda bilimdi, bilikti, isimen de, sózimen de ótimdi, jumysyn jaqsy biletin, tıimdi uıymdastyra alatyn ákimder az emes. Desek te, óz mindetterine júrdim-bardym qarap, áıteýir, jumys atqarsam boldy degen nemketti kózqaraspen júrgenderi de kezdespeı qoımaıdy. Basqarý qurylymyna kezdeısoq kirip ketken adamdar da bar. Meniń bir baıqaǵanym, ákimdik qyzmetke kelgen sheneýnikterdiń bir bóliginde tezirek mansapqa jetsem, baıysam degen pıǵyl basym. «Jaman ádet – tez juqqysh» demekshi, bılik tutqasyn dóńgeletip ustap otyrǵan keı iri laýazymdy tulǵalar» túıeni túgimen, bıeni búgimen» talǵamaı jutyp jatqannan keıin halyqqa jaqyn bolýdyń ornyna esebin taýyp, qara basynyń upaıyn túgendeýge umtylatyndary jasyryn emes. Tártiptik keńes otyrystarynda talqyǵa salynyp, jumystan qýylǵandardyń, qatań sógis alǵandardyń basym kópshiligi ákimder bolyp keletini oılandyrmaı qoımaıdy.
Partııa, keńes organdarynda qyzmet etken tájirıbemnen jaqsy bilemin: buryndary memlekettik qyzmetten úmitkerler túrli synaqtardan ótetin. Halyqtyń múddesin dáıektilikpen qorǵaı alatyn dárejege jetkende ǵana memlekettik qyzmetshi sanatyna iligetin. Onyń ózinde irikteý barynsha qatań tártippen júrgiziletin. Kásibı, iskerlik, moraldyq sapasyna qatty kóńil bólinetin. Búgingi ákimderde memleketshil qasıet jetise bermeıdi. Qasıetti bul uǵymdy kóbine mansappen, jaqsy qyzmetpen, oryntaqpen shatystyryp alyp júr. Sondyqtan, shyńdalýdan ótken, jaqsy jumys nátıjelerimen kóringen kásibı kadrlardy ǵana qyzmettiń bıik baspaldaǵyna ósirý kerek.
Aýdandyq, aýyldyq ákimderge qatysty aryz-shaǵymdar bizge de jıi túsip jatady. Hat ıeleri olardyń qaǵazbastylyqqa salynýshylyǵyn, jumystyń kabınettik stıline úıirligin, halyq arasyna sırek baratynyn, jergilikti máselelerdi, adamdardyń naqty problemalaryn az biletinin, shynaıy aqparattardan habarsyzdyǵyn jıi synaıdy. Elbasynyń aýyl ákimderinen bastap barlyq deńgeıdegi memlekettik qyzmet júıesi ókilderine halyqqa jaqyn bolýyn talap etýi, óńirlerdegi máselelerdi bilek sybana kirisýge tapsyrma berýi osy pikirimizdi qýattasa kerek.
Elge de, jerge de záredeı paıdasy tımese de ornynan tapjylmaı otyrǵan ákimdermen pármendi kúrestiń bir joly – komandalyq sapyrylysty toqtatý. Mańaıyna, apparatqa jaqyndaryn, tanystaryn jınastyrǵannan is eshqashan órge baspaıdy. Kerisinshe, aqsap, bereke-birlik ketedi. Málimetterdi qosyp jazý sekildi kózboıaýshylyq, jeń ushynan jalǵasqan sybaılas jemqorlyqqa jol beriledi. Bıýdjettiń qarjysy talan-tarajǵa salynady. Oǵan oblystyń úsh ákimine qatysty tergeý amaldarynyń júrgizilip jatqany, birqatar mınıstrlikter men vedomostvolar basshylarynyń qylmystyq jaýapkershilikke tartylýy dálel.
«Nur Otan» partııasy tarapynan barlyq deńgeıdegi ákimder men memlekettik qyzmetkerlerge degen qatań baqylaýdy kúsheıtý jónindegi usynys óte oryndy.
Búginde halyq atqarýshy bılikten naqty da pármendi ister kútedi. Osyǵan oraı Elbasy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda álemdegi eń joǵary damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýdyń qandaılyq qıyn mindet ekenin, bul maqsat údesinen kóriný úshin ákimderge bólekshe jaýaptylyq júkteletinin taǵy bir eske saldy.
Ádııa AHMETOVA,
oblystyq ardagerler keńesi tóraǵasynyń orynbasary.
Soltústik Qazaqstan oblysy.
