– Erkebulan aǵa, el sizdi aıtysker aqyn retinde jaqsy tanıdy. Keıingi jyldar bederinde sóz ónerimen qatar ustalyq ónermen aınalysyp júrgenińizdi jıi baıqaımyz. Aıtyńyzshy, «Altyn dombyra» ıesi aǵash dombyra jasaýǵa nege qumartty?
– Adam keıde ózi kútpegen baǵytqa burylyp, taǵdyr joly basqa arnaǵa buryp ketetini bar. Bul sheberlik te meniń aldyn ala josparlaǵan, ańsaǵan armanym emes edi. Múlde oılamaǵan tusta ózińe unaıtyn, janyńa jaıly bir iske kezigedi ekensiń. Men bul ónerge tabys kózi retinde qaraǵan joqpyn, shebermin dep kúpingen de emespin. Bul is – ishki jan dúnıeme tynyshtyq syılaǵan tynys.
Bári Nurjannan bastaldy. Astananyń irgesindegi Qosshy qalasynda sheberhana ustap otyrǵan Nurjan Dilmanov degen azamat bar. О́nerge jan-dilimen berilgen jan. Birde aıtystan keıin kelip: «Dombyrań shyryldap qalypty. Alyp kel, jóndep bereıin. Kerek bolsa, tolyq restavrasııa jasap berem», dedi. Biraq áne-mine dep júrgende bir jyl óte shyǵypty. О́zim de ańdamaı qalyppyn. Alyp baraıyn desem, kúndelikti kúıbeńmen umytylyp ketip júre bergenmin.Sol jyly taǵy bir aıtys boldy. Oraza maýsymy júrip jatqan shaq. Bir kúni qolym bosap qalyp, esime túsip, dombyramdy alyp sheberhanaǵa bardym. Barsam, Nurjan jalǵyz ózi jumys istep otyr eken. Aınalasyn túgel aspaptar basyp qalǵan. Jańqanyń ıisi úıdiń ishin toltyryp tur. Sheberhanadaǵy únsizdik te bir túrli tereń tynyshtyq syılaıdy eken.
Sol kúni men jaı ǵana qarap otyrdym. Keıin ol: «Tek áńgime aıtyp otyrshy. Jumys jaqsy ónedi», dedi. Sodan keıin kúnde baryp otyratyn boldym. Bir kúni ózimnen-ózim: «Men de birdeńe isteıinshi», dedim. Ol da qarsy bolmady. «Onda Jetigennen bastashy», dedi. Solaı bastaldy meniń qolymdaǵy aǵashpen alǵash sóılesýim. Ańdasam, aǵashtyń ısi – janǵa, al ózi – qolǵa jaǵady eken. «Eńbek etkenniń eti aýyrǵanmen, jany saýyǵady» demeı me? Búginde men úshin bul óner – jaı ǵana kásip emes, ishki jan dúnıeniń emdelý joly. Aıtysta qarsylasyńmen kúresesiń, al aǵashpen jumys istegende ózińmen kúresesiń. Biraq ekinshi kúres kóńilińe kóldeı tynyshtyq syılaıdy.
– Keıingi aıtystarǵa úsh ishekti dombyramen shyǵyp júrsiz. Shákirtterińiz aǵaıdyń óz qolynan shyqqan aspaby deıdi.
– Iá, sońǵy ýaqytta aıtys sahnasyna kádimgi qos ishekti dombyra emes, sırek tartylatyn úsh ishekti dombyrany alyp shyǵýǵa den qoıyp júrmin. Bul – bir jaǵynan, izdenis, ekinshi jaǵynan, ulttyq aspap jasaýǵa degen qurmet. Biz kóbine dombyranyń syrtqy sulýlyǵyna mán beremiz, al ishki dybystyq erekshelikteri men tarıhı tamyryna tereń úńile bermeımiz. Abaı atamyz da úsh ishekti dombyrany tartqan. Ol zamanda mundaı aspaptar keń qoldanylǵan.
Úsh ishekti dombyranyń dybystyq aýqymy keń, ásirese tómengi regıstrde qońyr ún berip turady. Ol sazdyń salmaǵyn arttyryp, mýzykalyq mazmunyn tereńdete túsedi. Ásirese, astarly oı, pálsapalyq ıirimder osyndaı qońyr únmen jaqsy úılesedi. Sol ún arqyly qarsylasyńa da, tyńdarmanǵa da basqa bir keńistikten sóılegiń keledi.
Sheberhanada júrgende «nege osy úsh ishekti dombyrany jasap kórmeske?» degen oı mazalady. Sondaǵy jigitterge oıymdy aıttym. Olar quptap, «Jasap beremiz» desti. Biraq men: «Joq, bul aspapty óz qolymmen jasaǵym keledi. О́ıtkeni men ony tek tartý úshin emes, janymmen túısiný úshin qajet etip turmyn», dedim. Ustalyqqa endi-endi qadam basyp júrgen men úshin bul úlken synaq edi. Degenmen, janymda júrgen kánigi sheberler baǵyt-baǵdar berip, qoldap otyrdy. Solardyń arqasynda aspapty sheberhanada birlese otyryp jasadyq. Bul jumys – tek materıal jınaý, joný, jelimdeý emes, úlken rýhanı tájirıbe boldy.
– Aspapty jasaý barysynda ne oılandyrdy?
– Qobyz shaýyp, dombyrany qurastyryp-aq júrmiz ǵoı. Biraq qolymyzdaǵy materıal, ıaǵnı aǵash qaıdan kelip jatyr bizge? Osy suraq mazalaı bastady. Sóıtsem, sheberlerdiń kóbi aǵashty Reseıden, Qytaıdan aldyrady eken. Qarajaty barlar Afrıkadan arnaýly tapsyryspen ákeledi. Biraq eń alańdatarlyq nárse – biz ózimizdi ózimiz qamtamasyz ete almaı otyrǵanymyz. Iаǵnı syrtqy táýeldilik tek ekonomıkada nemese saıasatta emes, shyǵarmashylyqtyń dál osy alańynda da seziledi. Men dombyra jasap otyryp, osyny tereń sezindim. «Biz ulttyq aspapty óz qolymyzben jasaı alamyz ba?» degen suraqqa «ıá» dep jaýap bergenimizben, oǵan qajet aǵashty, terini, ishekti syrttan tasıtyn bolsaq, bul jaı ǵana ustalyqtyń máselesi emes, bul – mádenı derbestik máselesi.
– Aıtysta bul taqyrypty bir kisideı kóterdińiz de. «Erkin eldiń urpaǵy erkin óssin, Eshkimge jáýteńdemeı qas qabaǵy» degen shýmaǵyńyz esimizde. Biraq bul taqyrypty máselemen betpe-bet kelgende jaqsyraq túısingen sııaqtysyz.
– Minberde synaý – jeńil. Kózben kórip, qolmen ustap, máseleniń mán-jaıyn bilgennen keıin pikirińdi bildirý – azamattyq. Qolyna dombyra ustaǵan ár aıtysker sózine syndarly kózben qaraý kerek dep esepteımin. Baıybyna barmaı baıbalam salmaý qajet. Shákirtterime únemi osy dúnıeniń sińirip otyramyn. Hosh, aıtqan shýmaǵyń halyqtyń qoshemetine ıe bola bersin. Alaıda sahnadan sen túskenmen, sózdiń jaýapkershiligi moınyńnan túspeıdi.
- Áńgimeńizge, rahmet!
