Dollar nege ósti?
Sarapshynyń aıtýynsha, dollar baǵamynyń kóterilýine bir ǵana sebep emes, birneshe ishki jáne syrtqy faktorlar qatar áser etken.
«Eń áýeli, bul AQSh-tyń aqsha-nesıe saıasatyna, dálirek aıtsaq, AQSh Federaldy rezerv júıesiniń (FRS) bazalyq mólsherlemege qatysty sheshimderine baılanysty. Qazir naryq FRS-tiń mólsherlemeni kóterýi múmkin degen kúdikpen júr. Mundaı jaǵdaıda dollar halyqaralyq arenada nyǵaıa túsedi», deıdi ol Digital Business-ke bergen suhbatynda.
Sonymen qatar Ulttyq bank ustanyp otyrǵan erkin aıyrbas baǵamy saıasaty da óz áserin tıgizip otyr. Búginde teńge baǵamy naryqtyq jolmen qalyptasyp keledi. Iаǵnı, memleket jasandy túrde ustap otyrǵan joq. Buǵan qosa rýbl men ıýan baǵamdary da mańyzdy ról atqarady. О́ıtkeni elimiz Reseımen de, Qytaımen de tyǵyz saýda jasaıdy.
«Jaz mezgili maýsymdyq ózgerister kezeńi. Demalys, shetelge sapar, ımporttyq taýarlarǵa suranys sııaqty sebepterge baılanysty shetel valıýtasyna degen suranys artady. Budan bólek, shilde aıy salyq, nesıeler men syrtqy tólemder kezeńi. Kompanııalar sheteldik jetkizýshilerge tólem jasap, esep beretin ýaqyt. Kóp jaǵdaıda naryqtaǵy oıynshylardyń psıhologııalyq kóńil-kúıi de sheshýshi ról atqarady. Úkimettiń «biz teńge baǵamyn erkindikke jiberemiz» degen málimdemesi kópshilik tarapynan «dollar áli de ósedi» degen belgi retinde qabyldanǵan bolýy múmkin», deıdi sarapshy.
Bul jaǵdaı aldyn ala boljandy ma?
Beknur Kısyqov dollar baǵamyn boljaý túbirimen kúrdeli nárse ekenin aıtady. О́ıtkeni oǵan áser etetin faktor óte kóp. Onyń ishinde keıde kútpegen málimdemeler, aıtalyq, premer-mınıstrdiń sóılegen sózi nemese Ulttyq banktiń únsizdigi de úlken reaksııa týdyra alady. Qazir naryq óte qubylmaly. Búgin bir jańalyq shyqsa, erteń baǵa ózgerip ketýi múmkin.
«Qazirgi baǵam ósimi ýaqytsha qubylys. Ony naqty ekonomıkalyq negiz emes, kóbirek emosııalyq jáne maýsymdyq faktorlar qozǵap otyr. Eger aldaǵy aptada munaı baǵasy 90-100 dollarǵa jetse, teńge nyǵaıýy múmkin. Kerisinshe, munaı arzandasa, dollar odan ári ósýi yqtımal. Sondyqtan qazir naqty baǵa berý qıyn», dep túsindirdi sarapshymyz.
Ulttyq bank nege áreket etpeı otyr?
Ekonomıst Beknur Kısyqov bas banktiń ıntervensııa jasamaýyn álsizdik emes, kerisinshe, durys strategııalyq sheshim dep baǵalaıdy.
«Ulttyq bank aralasýy múmkin, biraq tek asa qajet jaǵdaıda. Intervensııa degenimiz valıýtalyq rezervterdi naryqqa shyǵarý arqyly dollar usynysyn arttyrý. Bul ýaqytsha shara. Al uzaq merzimde Ulttyq bank erkin naryqtyq baǵamdy ustanýǵa tyrysady. Sebebi onyń bári ashyq ári tıimdi júıe», deıdi ol.
Alaıda sarapshynyń oıynsha, Ulttyq bank halyqpen ashyq ári túsinikti tilde sóılesýdi kúsheıtýi kerek. Shynynda da, ıntervensııa jasaý bir bólek is, al halyqqa ne bolyp jatqanyn túsindirý odan da mańyzdy. Qazir aqparat az. Adamdar arasynda alyp-qashpa sózder, jalǵan úreı kóbeıedi. Sondyqtan Ulttyq bank tarapynan turaqty túsindirý jumystary, ashyq brıfıngter qajet-aq.
Qarapaıym halyq ne istegeni durys?
Sarapshy otandastarymyzdy dúrbeleńge salynbaýǵa shaqyrady. Qazir bar aqshany dollarǵa aýystyryp, asyǵys sheshim qabyldaý – táýekel. Eger sizdiń aldyńyzda naqty shetelge shyǵý, sheteldik kelisimshart tóleý sııaqty jospar bolmasa, asyqpańyz. Kerisinshe, eń aqyldy sheshim – aktıvterdi ártaraptandyrý. Iаǵnı, qarajattyń bir bóligin teńgemen, bir bóligin dollarmen, múmkin basqa valıýtamen saqtaý. Dollar baǵamynyń ósýi qazirgi ekonomıkalyq jaǵdaıdyń jıyntyq kórinisi. Oǵan syrtqy faktorlar da, ishki sheshimder de áser etip jatyr. Biraq sarapshy bul jaǵdaıdyń ýaqytsha ekenin aıtady.
