Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Sondyqtan halyqty MÁMS júıesimen barynsha qamtýǵa jol ashatyn jańa sharalar qabyldandy. Endi jergilikti atqarýshy organdar áleýmettik ál-aýqaty jaǵynan daǵdarysqa túsken, shuǵyl jaǵdaıdaǵy sanattarǵa (D, E deńgeıi) jatatyn azamattar úshin MÁMS jarnalaryn tóleıdi. Nátıjesinde, 2026 jyly shamamen 1 mıllıon adam MÁMS júıesimen qosymsha qamtylady degen boljam bar. Sonymen qatar resmı tirkelgen jumyssyzdar úshin de jarnalar jergilikti bıýdjet esebinen tólenbek. Bul da halyqty jumyspen qamtý máselelerinde ákimdikterdiń jaýapkershiligine syn bolatyny sózsiz. О́ńir jetekshileriniń jańa jumys oryndaryn quryp, halyqty jumyspen qamtýda burynǵydan da belsendirek, burynǵydan da múddelirek bolýyna týra keledi.
Qandaı da bir sebeptermen jarna tóleý toqtap qalǵan jaǵdaıda saqtandyrý mártebesin qalaı saqtaýǵa bolady desek, MÁMS júıesinde medısınalyq kómekti úzdiksiz alýǵa arnalǵan jańa norma engizildi. Endi azamattar keminde bes jyl qatarynan jarna tólegen bolsa, ýaqytsha tólem toqtatylǵan jaǵdaıda alty aıǵa deıin saqtandyrylǵan mártebesin saqtaı alady, buǵan deıin bul merzim 3 aı bolatyn. Máselen, azamat birneshe jyl boıy turaqty túrde jumys istep, jarnalaryn ýaqtyly tólep kelse, biraq keıin jumysynan aıyrylyp, tabyssyz qalǵan jaǵdaıda oǵan MÁMS aıasynda medısınalyq qyzmet kórsetiledi. Biraq keıin bereshekti óteý qajet bolady.
Memleket basshysy 2024 jylǵy Joldaýynda azamattardyń densaýlyq saqtaý qyzmetterine qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin «Biryńǵaı medısınalyq kómek paketin» jasaýǵa erekshe nazar aýdardy. Qabyldanǵan ózgeristerge sáıkes, onkologııalyq skrınıngter 2026 jyldan bastap TMKKK tizimine ótedi de, MÁMS júıesinde saqtandyrylǵan mártebesine qaramastan, barlyq azamattarǵa ol tegin bolady. Sondaı-aq 8 áleýmettik máni bar keselge (týberkýlez, AITV, sozylmaly vırýsty gepatıtter men baýyr sırrozy, qaterli isikter, psıhıkalyq, minez-qulyq kinárattary, sırek aýrýlar, jedel mıokard ınfarkti, ınsýlt) shaldyqqan jaǵdaıda konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq kómek te tegin kórsetiletin boldy. Buryn mundaı kómek tek AITV men týberkýlezge dýshar bolǵanda ǵana jasalatyn.
Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
2026 jyldan bastap MÁMS-tiń bazalyq paketine ambýlatorlyq dıalız, oǵan qosa dınamıkalyq baqylaýdy qajet etetin sozylmaly aýrýlardyń 12 toby boıynsha konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq kómek, ambýlatorııalyq dárilik qamtamasyz etý, josparly túrde stasıonarlyq pen stasıonardy almastyratyn kómek kiredi. Atalǵan aýrýlar tizbesinde baýyr aýrýlary, qan men qan túzýshi aǵza keselderi, joǵarǵy asqorytý joldarynyń aýrýlary, ınfeksııalyq emes enterıt pen kolıt, artropatııalar, dorsopatııalar, qalqansha bezi aýrýlary, qýyq asty beziniń gıperplazııasy, sút beziniń qatersiz dısplazııasy, áıelderdiń jynys joldarynyń qabynýsyz aýrýlary, keýde-ókpe dısplazııasy, týabitti júrek kinárattary, damýynda kemistik bar dertter bar.
Jarna esepteý sheginiń ózgerýine kelsek, 2026 jylǵy qańtardan bastap jarnalar men aýdarymdardy esepteý kezinde qoldanylatyn tabys kóleminiń joǵarǵy shegi jańartylǵaly otyr. Sebebi, halyqqa medısınalyq kómek kórsetýdi qamtamasyz etýdiń mańyzdy shartynyń biri – medısınalyq saqtandyrý júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵy. Osyǵan baılanysty, jumys berýshiler úshin – 40 eń tómengi jalaqy (ETJ), qyzmetkerler úshin – 20 ETJ bekitildi. Bul – bastapqyda usynylǵan 50 ETJ ornyna qabyldanǵan kelisimdi sheshim, ıaǵnı júıeniń turaqtylyǵyn saqtaı otyryp, salyq júktemesiniń shekten tys ósip ketýine jol bermeıdi. Bul ózgeris júıeniń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaıtyp qana qoımaı, eldiń densaýlyq saqtaýǵa jumsaıtyn shyǵyndaryn óteýdegi jaýapkershilikti ádil de teńdeı bólý qaǵıdatyn júzege asyrýǵa múmkindik berýi tıis.
Osy sharanyń nátıjesinde MÁMS júıesiniń tabysy jylyna shamamen 200 mlrd teńgege artady degen boljam bar. Zańnamaǵa sáıkes, memleket MÁMS júıesinde jeńildigi bar sanattarǵa jatatyn azamattar úshin jarna tóleıdi. Bul jarnalar respýblıkalyq bıýdjetten bólinip, balalar, zeınetkerler, múmkindigi shekteýli jandar, júkti áıelder men basqa da 15 sanattaǵy azamattardyń medısınalyq kómek alýyn qamtamasyz etedi.
Qazir MÁMS júıesine tólenetin jarnalar men aýdarymdardyń mólsheri eń tómen deńgeıde, ıaǵnı 2025 jyly – 2%. Salystyrmaly túrde, ózge elderde bul kórsetkish 9–14,5% aralyǵynda. Júıeni bastapqy jobalaý kezinde jarna mólsherlemeleri joǵaryraq bolyp josparlanǵan edi, alaıda júıe iske qosylǵan kezde olar edáýir tómendetildi. Degenmen «Biryńǵaı medısınalyq kómek paketi» engizilip, MÁMS júıesinde qosymsha mindettemelerdiń qosylýyna baılanysty júıeniń qarjylyq júktemesi kúrt ósip otyr. Osyǵan baılanysty memleket tarapynan jarna mólsherlemelerin kezeń-kezeńimen arttyrý usynylyp jatyr. Mysaly, 2027 jyly – 2,2%, 2037 jylǵa deıin – 4,7%-ǵa deıin birtindep ósirý qarastyrylǵan. Osy oraıda jumys berýshiler men jumysshylar úshin jarna mólsherlemeleri ózgerissiz qalady.
MÁMS týraly zańǵa engizilgen negizgi jańalyqtar men ózgeristerdiń artyqshylyqtaryn qarastyratyn bolsaq, 2026 jyldan bastap MÁMS-pen birge Garanttalǵan memlekettik medısınalyq kómekter paketiniń birigýi – qaıtalanatyn, bir-birine jaǵalasyp otyrǵan qyzmetterdi joıady, ári naýqastarǵa kórsetiletin medısınalyq kómekter naqtylana túsedi. Áleýmettik ádildikke birtaban bolsa da jaqyndatyp, eń bastysy muqtaj jandar jergilikti bıýdjet esebinen qamtylyp, medısınalyq qyzmetke teń dárejede qol jetkize alady.
Túrli keselderdiń aldyn alý durystalyp, medısınalyq qyzmettiń kópshiligin úzdiksiz qoljetimdi etý úshin júıe turaqty tepe-teńdikke keltiriledi, bul MÁMS-tiń qarjylanatyn aýqymyn kúsheıtedi. Sıfrlandyrý múmkindigi joǵarylap, ol tólemderdi onlaın júrgizý men ótinishterdiń monıtorıngin jaqsartýǵa septigin tıgizedi.
Biraq engizilip jatqan ózgeristerdiń qarama-qaıshylyqtary men synı turǵyda qaraıtyn tustary da bar. Eger MÁMS pen Garanttalǵan memlekettik medısınalyq kómekter paketteri biriktirilse, árbir azamat mindetti túrde jarna tóleýi kerek bolady, áıtpese birqatar kómekten aıyrylýy múmkin. Bul ásirese jarna tóleýge qabileti joqtar men beıresmı jumys isteıtinderge qıyn.
Memleket júıeni qarjylyq turaqtandyrýdy kózdep otyrǵandyqtan, 2026 jyldan bastap jarnanyń mólsheri ulǵaıady. Jańa talaptar jeke kásipkerler men frılanserlerge úlken júkteme. Qansha aqsha tapsa da, kóleńkeli bızneste jumys isteıtinder ebin taýyp, resmı tirkelmeı júre berýi ǵajap emes. Sol sııaqty shaǵyn jáne orta bıznes te qysym kórýi yqtımal, óıtkeni salyqpen qatar, qosymsha áleýmettik jarna kólemi de ósedi. Oǵan qosa keıbir oblystyq, aýdandyq bıýdjetterdiń mardymsyz ekendigin joqqa shyǵarýǵa bolmas. Eger jergilikti bılik jumyssyzdar men muqtajdar úshin jarna tólese, basqa ishki salalarǵa, ınfraqurylymǵa yqpaly tımeı qoımaıdy.
Sonymen qatar ákimdikterdiń MÁMS tóleý sheshimin qalaı qabyldaıtyny jáne ol tizimge kim naqty enetini áli tolyq aıqyn emes. Máselen, túrli keselderdiń aldyn alyp, aýrýlardy asqyndyrmaı anyqtaýdyń tıimdiligi shyn máninde arta ma? Profılaktıka jaqsara túsedi degen resmı ýáde qanshalyqty oryndalady? О́ıtkeni qazir emhanalarǵa túsip otyrǵan salmaq onsyz da joǵary, kadr tapshylyǵy da bar, megapolısterde bolmasa, medısınalyq qural-jabdyqtar eski.
Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, MÁMS máselesindegi ózgerister is júzindegi ınfraqurylymdy burynǵydan da jaqsartyp, sapaǵa qol jetkizbese, pármeni qaǵaz júzinde qalyp, baltyry syzdap, baýyry mazalap júrgender keseli asqynyp ketkenshe burynǵy ahýaldan asa almaı qalýy ábden múmkin. Sondyqtan MÁMS aınalasyndaǵy amaldar men ózgerister áli de jalǵasa beredi.
ALMATY
