Statıstıkadan bastasaq, elimizde onkogematologııalyq dertke shaldyqqan 13 myńnan astam adam esepte tur. Ol azdaı jyl saıyn 2,5 myńǵa jýyq jańa jaǵdaı tirkeledi. Osy ortalyqta 15 jyl ishinde 800-den astam transplantasııa jasalǵan. Quramynda beıindi bólimsheler, kúndizgi stasıonar, sondaı-aq óńirlermen jumysty úılestiretin uıymdastyrý-ádistemelik bólim bar. Bıyldyń ózinde munda qan aýrýlaryna shaldyqqan 1,4 myńǵa jýyq pasıent em qabyldaǵan. 60 adamǵa súıek kemigin transplantattaý operasııasy jasalǵan. Onyń ústine taǵy 45 pasıent operasııaǵa daıyndyq barysynda. Saladaǵy jetistikti, ortalyqtyń áleýetin jaqsy biletin Ulttyq onkologııa ortalyǵynyń dárigerleri keleshekte súıek kemigin transplantattaýdy ulǵaıtýdy josparlap otyr. Naqtylasaq, jylyna shamamen osyndaı 180 operasııa jasaýdy kózdeıdi.
Ortalyqtyń basshysy, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bas shtattan tys gematology, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor Vadım Kemaıkın elimizde súıek kemigin transplantasııalaýdy alǵashqylardyń biri bolyp bastaǵan jetekshi maman.
«Ortalyq 15 jylda súıek kemigin transplantattaýdyń barlyq túrlerin engizip úlgerdi. Onyń ishinde aýtologııalyq, allogendik týystyq, allogendik týystyq emes jáne gaploıdenttik ádister bar. Osy ýaqyt ishinde 800-ge jýyq operasııa jasaldy. Nátıjesinde súıek kemigi obyryna shaldyqqan naýqastardy emdeý tıimdiligi anyq kórindi. Ortalyqta pasıentterdiń transplantasııany kútý ýaqyty da ártúrli. Keıde 8-9 aıǵa deıin sozylady. Biz osy merzimdi 3-4 aıǵa qysqartýdy josparlap otyrmyz. Bul tek týystyq donordyń kómegimen jasalatyn operasııaǵa baılanysty merzim. Eger týystyq donor tabylmasa, taǵy uzaq kútedi. Jahanda osy baǵytta jumys istep, bárin durys jolǵa qoıǵan elder bar. Biz sol qatarǵa qosylýǵa umtylamyz», deıdi Vadım Kemaıkın.
Oraıy kelgende Ulttyq onkologııa ortalyǵynyń gematolog dáriger Áset Quttymuratovpen pikirlesýdiń sáti tústi. Onyń ortalyqta eńbek etip júrgenine 10 jylǵa jýyqtaǵan.
«Bizdiń bólimge elimizdiń barlyq aımaǵynan naýqastar keledi. Jedel leıkozdy emdeý óte kúredeli sanalady. Sondyqtan keıbir emsharalar uzaq ári kúrdeli bolýy múmkin. Qýanyshqa qaraı, ortalyqta úlken dozaly hımıoterapııalar jasalady. Odan keıin de em jalǵasady. Emniń maqsaty – leıkozdyq kletkalary 90 paıyz bolǵan naýqastardy 5 paıyzǵa deıin túsirý. 5 paıyzdan túsken kezeńdi remıssııa deımiz. Iаǵnı, osy bólimdegi dárigerlerdiń maqsaty – remısııaǵa jetý, isik jasýshalaryn tolyq joıý. Keıbir naýqastardyń isikteri óte agressıvti bolyp keledi. Ádettegi emsharalar qona bermeıdi. Ondaı naýqastarǵa barynsha tıimdi sheshim qabyldaýǵa tyrysamyz. Eger bir kezeńnen soń naýqas remıssııaǵa jetse, sol aralyqta donor bolsa resmıssııany ári qaraı saqtap, naýqasty qalypty ómirge qosý úshin transplantasııa jasaımyz. Qýantarlyǵy, bizde súıek kemigi transplantasııasynyń barlyq túrleri jasalady», deıdi Áset Quttymuratov.
Árıne, standartty hımıoterapııa alǵan naýqastardyń barlyǵynyń ahýaly birdeı ońalyp kete bermeıdi. Keıbir naýqastarda genetıkalyq aqaýlarǵa baılanysty aýrý qaıta órshýi múmkin. Osyndaıda pasıentti burynǵysha hımıoterapııamen emdeý qıyn. 2023 jyldan «Qazaqstan halqyna» qorynyń demeýshiligimen ortalyqqa ozyq preparattar alyna bastaǵan. Osynyń arqasynda remıssııaǵa jetetin pasıentterdiń sany ulǵaıypty. Bir preparattyń quny shamamen 1 mln teńgeniń shamasynda bolsa, naýqastar kemi 28 kún tutynady. Álemdik statıstıkada hımıoterapııa alǵan naýqastardyń 30 paıyzynda aýrý araǵa ýaqyt salyp alǵashqydan agressıvti bolyp tıetin kórinedi. Demek, aýyr jaǵdaıdaǵy naýqastarǵa qordyń shapaǵy kóp tıip jatyr degen sóz.
Qan obyry aýrýyna shaldyqqan naýqastarǵa donor izdeý jumysy aldymen pasıenttiń týystarynan bastalady. Keıbir naýqastarǵa týystyq donor tabylmaı qalatyn sátter de kezdesedi. Mundaı jaǵdaıda dárigerler donordy Transfýzıologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵy bazasynda jumys isteıtin Súıek kemigi donorlarynyń ulttyq tirkeliminen izdeıdi. Qazir osy tirkelimde 13 myńnan astam donor bar eken. Transfýzıologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵyndaǵy mamandar 18 ben 45 jas aralyǵyndaǵy kez kelgen saý adam donor bola alatynyn aıtady. Salmaǵy 50 keliden asýy kerek degen talap bar. Odan bólek dárigerler donordyń densaýlyǵyn jiti tekserip, buryn qandaı da bir aýyr syrqatqa shaldyqpaǵanyn naqtylaıdy. Qan donory bolýdyń qorqynyshy joq. Aferez ádisimen alynatyn diń jasýshalary qaýipsiz, aýyrtpalyqsyz ótedi jáne adam densaýlyǵyna zııansyz.
