Jaz kúnderi munda salqyn bolady. Sondyqtan ońtústiktiń shilińgir shildesinde qala turǵyndary taýǵa aǵylady. Qystyńgúni taý bókterinde qarǵa aýnap, syrǵanaq teýip qaıtatyndar da az emes. Sondaı-aq oblys boıynsha eń kóp demalys oryndary – osy Tólebı aýdanynda. Bıyldyń 5 aıynda aýdanǵa 23 myńǵa jýyq demalýshy kelipti. Týrızm salasynda qyzmet kórsetetin Aqmeshit, Birkólik shatqaldarynda, Saıram-О́gem, Qasqasý, Kóksáıek, Tóńkeris eldi mekenderinde ornalasqan 300-ge jýyq demalys aımaǵy bar. Atalǵan demalys oryndaryna kelýshiler, sheteldik týrıster aýdan ortalyǵy arqyly ótedi nemese qalaǵa kelip túrli qyzmetti paıdalanady. Bul oraıda Leńgir qalasy aýmaǵynda quqyqtyq tártipti saqtaý jáne qoǵamdyq qaýipsizdikti arttyrý maqsatynda beınebaqylaý júıesi keńeıtilgen.
«Búginde aýdan ortalyǵy Leńgir qalasynda jalpy 44 beınekamera jumys isteıdi, jyl sońyna deıin 18 beınekamera ornatý josparlanyp otyr. Bul júıe qylmystyń aldyn alýǵa, quqyq buzýshylyqty jedel anyqtaýǵa jáne tártip saqshylarynyń jumysyn jeńildetýge aıtarlyqtaı úles qosyp otyr. Sonymen qatar turaqty túrde quqyq qorǵaý organdarynyń qatysýymen reıdtik is-sharalar jıi ótkizilip, túngi ýaqytta jastar men jasóspirimder arasynda zańsyz áreketterdiń joly kesilip jatyr. Memleket basshysy «Árbir azamat óz elinde qaýipsiz ómir súrýge tıis. Bul úshin quqyq qorǵaý organdary tıimdi jumys isteýi kerek» degen bolatyn. Osyǵan oraı, Lengir qalasynyń ýchaskelik ınspektorlary ákimdik qyzmetkerlerimen birge turǵyndarmen tyǵyz baılanys ornatqan. «Polısııa – halyqpen birge» qaǵıdaty negizinde ýchaskelik pýnktter men mektep ınspektorlary kúsheıtilgen túrde jumys isteıdi. Oǵan qosa ınternet alaıaqtarynyń áreketin aldyn alý maqsatynda turǵyndarǵa turaqty túrde túsindirý jumystary júrgizilip, túrǵyn úılerge habarlama taratylyp turady», deıdi Leńgir qalasynyń ákimi Maqsat Jumabaev.
Qaýipsiz ári jaıly qala qalyptastyrý maqsatynda qala ishindegi jol-kólik qaýipsizdigin arttyrý úshin aýqymdy jumystar da júrgizilip jatyr. О́tken jyly jalpy qala aýmaǵynda 16 kóshege, bıyl 21 kóshege asfalt salynǵan. Jyl sońyna deıin taǵy 5 kóshege asfalt tóselmek. Sonymen qatar jaıaý júrginshiler qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin bıyl 6,5 shaqyrym 3 kóshege aıaqjol salý jumystary júrgizildi. Qala ákiminiń aıtýynsha, turǵyndardyń qaýipsizdigi úshin jaryqtandyrý jumystary da turaqty atqarylyp jatyr. Jalpy, byltyr 17 kóshe jaryqtandyrylsa, bıyl jyl sońyna deıin 14 kóshege túngi jaryq shamdary ornatylady. Jol ınfraqurylymyn jetildirý aıasynda 66,2 shaqyrym jolǵa jol syzyqtary syzylyp, 990 sharshy metr jaıaý júrginshiler ótkeli boıalǵan. Sonymen qatar 143 jol belgisi jańartylyp, 18 kóshege jol kedergileri ornatyldy.
«Bul sharalar qala kóshelerinde qozǵalys qaýipsizdigin aıtarlyqtaı jaqsartty. Iаǵnı qala kóshelerinde qaýipsiz qozǵalys qamtamasyz etilip qana qoımaı, turǵyndardyń ómir súrýine jaıly jaǵdaı jasaldy. Jańartylǵan joldar men aıaqjoldar, túngi jaryq shamdary apattyń aldyn alyp, tártip pen tynyshtyqty nyǵaıtady. Sondaı-aq qala aýmaǵynda turǵyndardyń jaıly demalysy úshin 3 saıabaq, 9 skver, 6 alleıa, 16 gúlzar ornalasqan. Barlyq nysan zamanaýı jabdyqtarmen qamtylyp, túngi jaryq shamdarymen jaryqtandyrylǵan jáne beınebaqylaý kameralarymen qamtamasyz etilgen», deıdi M.Jumabaev.
Jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda aýdanda 25 orynǵa «Sergek» kamerasy, 60 beınebaqylaý júıesi ornatylmaq. Mektep mańyndaǵy jol kedergileri jańartylyp, qosymsha 137 jerge ornatý – josparda. Aýdannyń Zaǵambar, Alǵabas, Taǵaına aýyldary ishimdik satýdan tolyq bas tartqan. Mundaı bastama turmystyq qylmys pen janjaldyń azaıýyna, jastardyń sport pen bilimge bet burýyna, aýyldyń mádenı ahýalynyń jaqsarýyna yqpal etedi. Máselen, Alǵabas, Taǵaına aýyldarynda keıingi 3 jylda múldem qylmys tirkelmegen. Al ishimdiksiz ómir saltyn qolǵa alǵan soń úsh aýylda da ákimshilik quqyqbuzýshylyqtar da edáýir azaıǵan. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, taýly óńirdiń tabıǵatyna qazyǵýshy sheteldikter kóp. Tólebı aýdandyq polısııa bóliminiń bastyǵy Ǵalymjan Qýashbaevtyń aıtýynsha, kóshi-qon qyzmeti quqyqtyq beıimdelýin jeńildetý maqsatynda 1200-den asa sheteldikke QR-kody bar SIM-kartalardy tegin taratypty. Bul bastama sheteldikterdiń qaýipsizdigin arttyrýǵa jáne kóshi-qon salasyndaǵy quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa yqpal etedi. Atalǵan SIM-kartalar arqyly sheteldikter arnaıy mobıldi qosymshany paıdalana otyryp, kóshi-qon qyzmetimen tikeleı baılanys ornata alady. Qosymshada el aýmaǵynda júrip-turý tártibi, ýaqytsha tirkeý, zańdy turý jáne kórsetiletin memlekettik qyzmetter týraly tolyq aqparat usynylǵan.
– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev quqyq qorǵaý organdarynyń keńeıtilgen alqa májilisinde: «Qaýipsiz qala» ulttyq platformasyn iske qosý kerek. Bul – qaladaǵy beınebaqylaý quraldary endi adamnyń bet-júzin anyqtap, onyń júris-turysyna taldaý jasap, kóshedegi kólikti de esepke alady degen sóz. Mundaı ozyq tehnologııalar túrli zańsyzdyqtyń aldyn alýǵa múmkindik beredi, sol arqyly qoǵamdyq tártipti nyǵaıta túsedi», dep atap ótti. Qaýipsizdik baǵytyndaǵy tapsyrmalardy oryndaý maqsatynda aýdanda aldaǵy jyldarǵa naqty josparlar bekitilgen. Jahandyq aqparattyq keńistik damyǵan saıyn ınternet alaıaqtyq ta kóbeıip barady. Qaýipsizdik máselesiniń eń ózekti baǵyttarynyń biri – kıberqylmys. Ásirese ınternet-alaıaqtyq qylmysy kúnnen-kúnge kúrdelenip, jańa tásildermen jasalady. Osyǵan oraı, Tólebı aýdandyq polısııa bóliminiń uıymdastyrýymen «Internet-alaıaqtyq: saqtan, senbe, qorǵan!» atty aýqymdy aqparattyq forým ótkizildi. Is-sharaǵa kıberqylmysqa qarsy kúres salasynyń ókilderi, IT mamandar jáne bank sektorynyń qarjylyq qaýipsizdik boıynsha jaýapty qyzmetkerleri qatysyp, turǵyndarǵa alaıaqtyqtyń aldyn alý joldary, jıi kezdesetin tásilder men qorǵaný amaldaryn túsindirdi. Bul baǵyttaǵy aldyn alý jumystary tek forýmmen shektelmeıdi. Jedel ýákilder men ýchaskelik polısııa ınspektorlary halyq kóp jınalatyn oryndarda, saýda núktelerinde, memlekettik mekemelerde, tipti jeke úılerdi aralaý arqyly da túsindirý sharalaryn úzbeı júrgizedi. Jyl basynan beri 4 700-den asa turǵynǵa ınternet-alaıaqtyqqa qarsy únparaqshalar taratyldy», deıdi aýdandyq polısııa bóliminiń bastyǵy Ǵ.Qýashbaev.
Ashyq ákimdik qaǵıdatyn ustanǵan Lengir qalasy aýmaǵynda atqarylyp jatqan barlyq jumys ákimdiktiń áleýmettik jelilerdegi resmı paraqshalarynda jarııalanyp, turǵyndardyń pikirleri men usynystary árqashan eskerilip otyrady. «Qaýipsiz ári jaıly qala» – bul jaı ǵana uran emes, Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes iske asyrylyp jatqan naqty jumys. Leńgir qalasy – zań men tártipke negizdelgen, turǵyndarynyń jaıly ári qaýipsiz ómir súrýine jaǵdaı jasalǵan óńirlerdiń qatarynda. Aldaǵy ýaqytta da bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasady, óıtkeni qaýipsizdik – turaqty damýdyń kepili, al zań men tártip – sol joldaǵy temirqazyq», deıdi qala ákimi M.Jumabaev.
Ashyqtyq pen qoǵamdyq baqylaý – qala ákimdiginiń ustanymy. Qoǵamdyq keńesterde jáne turǵyndarmen kezdesý barysynda halyqtyń usynystaryn tyńdap, olardy qandaı da bir sheshim qabyldaý kezinde eskerilip otyrady. Sondaı-aq qala ákimi aýdan basshylarymen, polısııa bólimi basshylyǵymen, qala depýtattarymen, zııaly qaýym ókilderimen qoıan-qoltyq jumys júrgizile otyryp, Leńgirdi qaýipsiz ári jaıly qalaǵa aınaldyrý baǵytynda júıeli sharalar atqarylyp jatqanyn aıtady. «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda memlekettik qyzmetterdi elektrondyq formatqa kóshirý – jemqorlyq táýekelderiniń aldyn alýdaǵy mańyzdy sharanyń biri. Elektrondy format turǵyndar úshin yńǵaıly jáne ákimdikpen turaqty keri baılanysta bolady.
Túrkistan oblysy
