QR Oqý-aǵartý mınıstrligine qarasty Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti ata-analardy balalarynyń ınternettegi áreketterine muqııat bolýǵa shaqyrady. Vedomstvonyń málimetinshe, halyqaralyq jáne otandyq aqparat kózderinde alańdatarlyq jaıttar jıilep barady: keıbir qaskóıler oıynshy beınesinde balalarmen senimdi qarym-qatynas ornatyp, olardy jasyryn chattarǵa shaqyryp, zańsyz áreketterge ıtermeleýge tyrysady.
Komıtet balalardy ınternettegi qaýipterden qorǵaý úshin ata-analarǵa kelesi keńesterdi usynady:
Balaǵa ınternette ne isteýge bolmaıdy?
- О́ziniń jeke derekterin (aty-jóni, turǵylyqty mekenjaıy, telefon nómiri, otbasy músheleri jaıly aqparat) eshkimge jarııalamaýy kerek;
- Instagram, Telegram, TikTok, VKontakte sekildi áleýmettik jelilerdegi kúmándi qaýymdastyqtar men beımálim chattarǵa kirmeýi tıis;
- Ata-ananyń ruqsatynsyz, qaýipsizdigi tekserilmegen kúmándi onlaın oıyndardy oınaýdan aýlaq bolǵan jón.
Ata-ana balasynyń ınternettegi áreketin qalaı baqylap otyra alady?
-
Sıfrlyq baqylaý quraldaryn qoldaný: Android qurylǵylary úshin Family Link, al iOS júıesinde Screen Time qyzmetin paıdalaný usynylady;
-
Balanyń áleýmettik jelilerdegi dostary men jazylǵan paraqshalaryn únemi qadaǵalaý;
-
Profıl sýretteri, aty-jóni belgisiz nemese túsiniksiz belgiler men tańbalar bar akkaýnttarǵa erekshe nazar aýdarý qajet.
Ata-ana qandaı minez-qulyqqa nazar aýdarýy kerek?
-
Bala túnde jıi oıanady, uıqysy buzylady;
-
Dene jaraqattary (tilgiler, kógerýler) paıda bolady, biraq sebebin túsindirmeıdi;
-
Ashýshańdyq baıqalady, sóılesýden bas tartady;
-
Depressıvti, agressıvti mazmundaǵy vıdeolar kóredi;
-
Mazasyz, qorqynyshty belgiler men sýretter salady, olardyń maǵynasyn túsindirmeıdi.
Balaǵa qalaı kómektesýge bolady?
-
Onyń emosıonaldyq jaǵdaıyn qadaǵalap otyrý;
-
Balańyzben jıi sóılesý, onyń ómirine qyzyǵýshylyq tanytý;
-
Bala kez kelgen ýaqytta oıymen bólise alatynyn sezinýi kerek;
Qaıda júginýge bolady?
-
102 – quqyq qorǵaý organdary;
-
Mektep psıhology nemese pedagogıkalyq qoldaý ortalyǵy;
-
Balalarǵa arnalǵan psıhologııalyq kómek ortalyǵy;
-
Aımaqtyq bala quqyqtary jónindegi ýákil;
-
111 – táýlik boıy jumys isteıtin, balalarǵa arnalǵan tegin baılanys ortalyǵy.
