Soltústik Koreıanyń ıadrolyq qarýdan bas tartpaýyn túsindiretin basty sebep – bıliktiń ózin saqtap qalýǵa degen umtylysy. Avtorıtarlyq qurylymda turaqtylyq uǵymy kóbine qaýipsizdik kepildigimen ólshenetini belgili. Kım Chen Yn basqaryp otyrǵan áýlettik rejım úshin ıadrolyq arsenal – halyqaralyq sahnada moıyndata alatyn jalǵyz pármendi tetik. Phenıannyń logıkasynda bul qarý – saıası «saqtandyrý qujaty», ıaǵnı syrtqy qysym men yqtımal ıntervensııadan qorǵap qalatyn qalqan ispetti. HHI ǵasyrdaǵy geosaıasatta Irak pen Lıvııanyń taǵdyry osy túsinikti bekemdedi: Saddam Hýseın de, Mýammar Kaddafı de ıadrolyq baǵdarlamasynan bas tartqannan keıin syrtqy áskerı qysymǵa tótep bere almady. Osy oqıǵalardy jiti baqylaǵan Soltústik Koreıa basshylyǵy úshin qarýsyzdaný – qarýdan aıyrylý ǵana emes, tutas saıası júıeni kúıretýmen teń qadam bolyp kórinedi.
Álemdik tájirıbede ıadrolyq qarýsyzdanýdyń oń úlgileri bar. Qazaqstan óz aýmaǵyndaǵy álemdegi tórtinshi iri arsenaldan erikti túrde bas tartyp, jahandyq qaýipsizdikke úlgi kórsetti. Bul sheshim elimizdi halyqaralyq qoldaýǵa jetkizdi. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev búginde de ıadrolyq qarýdan azat álem qurý ıdeıasyn turaqty kóterip keledi. Qazaqstannyń ustanymy aıqyn: senim men dıplomatııa ǵana turaqtylyqtyń kepili. Biraq Soltústik Koreıa mundaı kepildikke senbeıdi.
2025 jyly bul taqyryptyń ózektiligi aıqyndala tústi. Sebepteri de birnesheý. Eń aldymen, Reseı men Ýkraına arasyndaǵy qaqtyǵys halyqaralyq júıeni shaıqaltyp, jańa odaqtasýlardyń paıda bolýyna túrtki boldy. Soltústik Koreıa osy jaǵdaıda Máskeýmen jaqyndasý arqyly óz yqpalyn arttyrýǵa tyrysyp jatyr. Budan bólek, Azııadaǵy qaýipsizdik keńistigi ıadrolyq qarýdyń saqtalýy saldarynan teńgerimin joǵaltty. Al jahandyq deńgeıde kúshter tepe-teńdigi endi burynǵydaı tek alyp derjavalardyń áreketine ǵana emes, Soltústik Koreıa sekildi orta deńgeıli memleketterdiń ustanymyna da táýeldi bolyp barady. Reseı–Ýkraına qaqtyǵysy bastalǵaly Phenıan Máskeýmen strategııalyq áriptestikti kúsheıtti. «The Washington Post» jazǵandaı, sońǵy jyldary Soltústik Koreıa Reseıden gıperdybystyq zymyran júıeleri men barlaý drondary sekildi tehnologııalyq qoldaý alyp, ıadrolyq baǵdarlamasyn jyldamdatty. Guardian-nyń pikirinshe, «2018 jylǵy dıplomatııalyq úmitter tolyq sóndi, al onyń Reseımen yntymaqtastyǵy Phenıandy kelissózderden alystata tústi». Al Reuters deregine sáıkes, AQSh pen Qytaı ıadrolyq qarýsyzdaný boıynsha jańa kelissózder júrgizý qajettigin qaıtadan kún tártibine shyǵardy.
Halyqaralyq sarapshylardyń da pikiri alańdatarlyq.
Londondaǵy King’s College professory Robert Kellıdiń aıtýynsha, «ıadrolyq arsenaldan bas tartý Kım rejiminiń óz qolymen ózin álsiretýi bolar edi, sondyqtan Phenıan eshqashan bul qadamǵa barmaıdy».
Al Seýldegi Korea Institute of Security zertteý ortalyǵynyń sarapshysy Pak Son Ho: «Soltústik Koreıa ıadrolyq qarýdy tek qorǵanys quraly emes, saýdaǵa salynatyn strategııalyq aktıv retinde qarastyrady. Reseımen baılanys onyń qolyndaǵy kartany kúsheıtip berdi» deıdi.
«The New York Times» sońǵy taldaýynda:
«Koreıa túbegindegi ıadrolyq shıelenis endi tek aımaqtyq emes, jahandyq qaýipsizdikke yqpal etetin basty faktorǵa aınaldy. Reseı–Ýkraına soǵysy Soltústik Koreıaǵa jańa seriktestik ashty, bul álemdik tepe-teńdikti kúrdelendirip otyr» dep jazdy.
Demek, 2018 jylǵy Sıngapýr sammıtinde paıda bolǵan úmitterdiń búgingi tańda shynaıy saıasatpen almastyrylǵany anyq. Soltústik Koreıanyń ıadrolyq qarýdan bas tartpaı otyrǵan sebebin túsiný – burynǵydan da ózekti. О́ıtkeni bul másele tek Phenıannyń ǵana emes, tutas álemniń beıbitshiligine qatysty. Qazaqstan ıadrolyq qarýsyzdanýdyń tarıhı úlgisin kórsetkenimen, Soltústik Koreıa úshin bul jol ázirge alys. Sondyqtan Koreıa túbegindegi túıtkildi sheshý úshin sanksııalardan góri senim sharalary men uzaqmerzimdi dıplomatııalyq kelisimder qajet ekeni aıqyn.
