Sýret. kaz.zakon.kz
Memleket basshysy atap ótkendeı, 1995 jyly qabyldanǵan Konstıtýsııa, shyn máninde, Táýelsizdigimizdiń tólqujaty boldy. Halqymyzdyń birligine negizdelgen Ata zań arqyly biz eldigimizdi kúsheıtip, egemendigimizdi nyǵaıttyq.
Alaıda jańa tehnologııalyq, ekonomıkalyq jáne geosaıası jaǵdaılar tyń erejelerdi talap etetini belgili. Osyǵan baılanysty 30 jyl ishinde Konstıtýsııaǵa 6 ret túzetýler engizdik. Sonyń ishinde elimizdiń saıası-quqyqtyq júıesindegi jańa kezeńge jol ashqan eń basty reforma 2022 jyly jasaldy.
Azamattardyń qatysýymen engizilgen sol túzetýler Ata zańdaǵy «Memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq» degen baptyń is júzindegi naqty kórinisi boldy. Sol arqyly halyqtyń Konstıtýsııaǵa senimi nyǵaıa tústi.
Atalǵan reformanyń nátıjesinde elimizdiń saıası júıesinde «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵıdaty ornyqty. Prezıdenttiń bir ret qana 7 jyldyq merzimge saılaný tártibi engizilip, onyń týystaryna memlekettik qyzmette laýazym ıelenýge tyıym salyndy. Osylaısha, otbasylyq bılikke Konstıtýsııamen tosqaýyl qoıyldy.
Májilis jáne máslıhat saılaýlary jańa aralas júıe arqyly ótkizilip, ókildi bılikke ártúrli kózqarastaǵy saıası kúshter men azamattar keldi. Sondaı-aq túrli saıası partııalar Parlamentten oryn aldy. Ákimderdi saılaý ınstıtýty da júıeli túrde qalyptasyp keledi.
Shyn máninde, 2022 jylǵy referendýmnan keıin azamattarymyz el ómirine qajetti sheshimderdi qabyldaý úderisine belsendi qatysatyn boldy. Bul demokratııanyń ozyq úlgisi ekeni sózsiz.
Jalpy, keıingi jyldarda qolǵa alynǵan sharalar qoǵamda zań men tártipti basty qaǵıdaǵa aınaldyrýdy kózdeıdi. О́ıtkeni zań ústemdigi – ádiletti qoǵamnyń negizi. Prezıdent qazirgi tańda bul qaǵıdat sóz júzinde emes, is júzinde júzege asyrylyp jatqanyna aıryqsha nazar aýdardy. Osy rette Konstıtýsııalyq sot qurylýyn erekshe atap ótken jón. Eki jarym jylda bul organnyń qaraýyna 11 myńnan asa ótinish kelip túsken. Bul halyqtyń jańadan engizilgen konstıtýsııalyq baqylaý ınstıtýtyna senimi joǵary ekenin kórsetedi.
Sonymen qatar prokýratýra men sot júıesinde túbegeıli jańǵyrý júrip jatyr. Sonyń nátıjesinde sottardyń ádilettiligi artyp, azamattardyń paıdasyna sheshiletin ister 60 paıyzǵa jetti. Kassasııalyq sottar qurylyp, sot sheshimderine shaǵymdaný múmkindigi keńeıdi. Adam quqyqtary jónindegi ýákil konstıtýsııalyq mártebe aldy jáne ol Konstıtýsııalyq sotqa júginý quqyǵyna ıe boldy.
Konstıtýsııalyq reforma aıasynda bolashaq urpaqtyń ál-aýqaty men bilimin qamtamasyz etý máselesi de memleket saıasatynyń basym baǵyty ekenine erekshe mán berildi. Sonyń aıasynda «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy ázirlenip, sol arqyly ınvestısııalyq tabystyń jartysy ár balanyń esepshotyna jiberiletin boldy. Jastardyń erkin bilim alýy, ınternetke qoljetimdiligi jáne álemmen ashyq baılanysy da – memlekettiń progressıvti baǵyty ekenin atap ótken jón.
Osy rette Memleket basshysy jastardy zańǵa baǵynatyn, ádiletti, adal urpaq retinde tárbıeleý isine aıryqsha toqtaldy. Prezıdent atalǵan is ata-ana, mektep jáne memlekettiń ortaq mindeti ekenin aıtyp, bul baǵytta júıeli qadamdar qajettigine nazar aýdardy.
Atalǵan aýqymdy jańǵyrtýlardyń bári Ádiletti, Taza, Qaýipsiz ári Qýatty Qazaqstan qurýdy kózdeıdi. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bul ulttyq ıdeologııa ekenin aıtty. Ár qazaqstandyq osy ıdeologııaǵa taban tirep áreket etse, kózdegen maqsatymyzǵa qol jetkizetinimiz anyq.
Sondaı-aq Memleket basshysy qoldanystaǵy Konstıtýsııanyń orasan zor áleýeti mańyzdy zańdar men arnaıy josparlar qabyldaý arqyly iske asyrylyp jatqanyn tilge tıek etti. Bul rette adam saýdasyna jáne turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl týraly normalar erekshe mánge ıe.
Geosaıası turaqsyzdyq beleń alyp, tehnologııa kóz ilespes jyldamdyqpen damyp jatqan kezeńde zańnamany udaıy jańǵyrtýdyń mańyzy zor. Sondyqtan Parlament, onyń ishinde Senat Konstıtýsııanyń jasampaz kúshin jetildirý jolyndaǵy jumysyn jalǵastyra beredi.
Ata Zań – halqymyzdyń ortaq qundylyqtarynyń, birliginiń jáne bolashaǵynyń kepili. Sondaı-aq Konstıtýsııa – azamattyq jaýapkershilik pen qoǵamdyq kelisimniń negizi. Sondyqtan ony qurmetteý – ár azamattyń boryshy. Aldaǵy ýaqytta qazirgi Konstıtýsııamyz Ádiletti Qazaqstannyń berik tuǵyry retinde eldi túbegeıli jańǵyrtýǵa qyzmet ete beredi dep senemiz.
Máýlen ÁShIMBAEV,
Senat tóraǵasy
