«Tabaldyryq» – tereń sarapty dúnıe

«Tabaldyryq» – Maǵjan Jumabaev Máskeýdegi Joǵary ádebı-kórkem ınstıtýtynda oqyp júrgende eldegi áriptesteri men sóz ustaıtyn serkelerine  jazǵan mańyzdy haty. Aqyn ony 16 dana etip qolmen kóshirip, qazaq kóshbasshylaryna joldaǵan. Sol kezdegi orys, batys ádebıeti men óneriniń aldyńǵy qatarly aqyl-oı eńbekteri, shyǵarmalary, ónerimen tereń tynystap júrgen ozyq oıly aqyn olardyń demokrattyq baǵytyn, oı erkindigin boıyna sińire otyryp, qazaq ádebıetiniń ahýalyn baǵamdaıdy. «Úlken máýeli ádebıetterdiń kóleńkesinde talshybyqtaı qazaq ádebıeti tyrtıyp óspeı qalmaı ma» dep ýaıym jutady. Biraq bolshevıkterdiń ozbyr saıasaty «Tabaldyryqqa» úrke qarap, shyǵarmany zııandy dep tabady. Qyzyl ıdeologııanyń ýytyn boıyna daryta bastaǵan shy­ǵarmashyl qazaq jastary da saıası jeleýge ún qosady. «Ta­bal­dyryq» jarııalanbaı tur­ǵan­­da-aq Máskeý qalasynda oqyp jat­qan qazaq arasyndaǵy bel­sen­diler, Shyǵys eńbekshileri kom­mýnıstik ýnıversıtetiniń (KÝTV) jas kommýnısteri Maǵ­jan shyǵarmashylyǵyn tal­qylap, ony kommýnıstik jas­tar­dy tárbıeleýde «zııandy» dep tanyǵan bolatyn. Tip­ti bul atústi sheshimderin «Eńbek­shi qazaq» gazetiniń 1925 jyl­ǵy 14 aqpandaǵy nómirine jarııa­latqan. «Tabaldyryqtyń» bir danasy qolyna tıgen «Eńbekshi qazaq­­tyń» jańa redaktory  Sma­ǵul Sádýaqasov ony gazetke ja­rııa­laýǵa kúsh salady. Alaıda, sholaq belsendilerdiń aıǵaıy jas redaktordyń talabyna kedergi jasaıdy.

Sonymen qatar «Tabal­dyryq­tyń» bir danasy Qyzyljarda shy­ǵatyn «Bostandyq týy» gaze­tine  jetip talqylanady. Keıin «Maǵjan Jumabaevtyń manı­fesi» dep atalǵan bul eńbekti qazaq kóshbasshylarynyń kóbi qoldap, kórsetken baǵytynyń du­rystyǵyn moıyndaǵan. О́ıt­keni «Tabaldyryq» – qoǵamda kúr­deli ózgerister bolyp jatqan kezde qazaqtyń kórkem oıy men aqyl-júıesiniń, ádebıetiniń ozyq sanatqa qol jetkizý baspaldaǵyn kórsetken tereń sarapty dúnıe bolatyn. Amal bar ma, keńestik ıdeo­logııa shyǵarmany qabyldamaı, aqyndy sol úshin jaýapqa tartady. Sot kezinde bolshevıktik ıdeıaǵa qarsy «M.Jumabaevtyń platformasy» degen kiná taǵylady.

Bıyl osynaý kúrdeli de qı­syn­dy eńbektiń ómirge kel­ge­nine 100 jyl tolyp otyr. Orta­­lyqta bolǵan ádebı keshte belgili qalamger, jazýshy-jýrnalıst Jarasbaı Súleımenov «Tabaldyryq» týraly tereń baıandama jasady. Aldaǵy ýaqytta «Tabaldyryqqa» arnal­ǵan arnaıy konferensııa ótkizý ­josparda baryn aıtty. Sonymen birge qalalyq ardagerler alqasynyń tóraǵasy Jangeldi Tájın, M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń magıstri Jazıra Kókbas baıandama jasap, oıyn ortaǵa saldy.

PETROPAVL