Konstıtýsııalyq sot uıymdastyrǵan forýmǵa Eýropanyń, Azııa men Afrıkanyń 15 elinen kelgen konstıtýsııalyq baqylaý organdarynyń tóraǵalary men sýdıalary, adam quqyqtary jónindegi ýákilder, jetekshi zańger-ǵalymdar men quqyq qorǵaýshylar, halyqaralyq uıymdardyń ókilderi, sondaı-aq elimizdegi ortalyq memlekettik organdardyń basshylary, advokatýra men ǵylymı qoǵamdastyqtyń 150-den asa ókili jınaldy.
Konstıtýsııalyq sot tóraǵasy Elvıra Azımova plenarlyq otyrysta forýmnyń ózektiligi quqyqtyń rólin tek jeke memleket sheńberinde emes, álemdik qaýymdastyqtyń da túsinýi qajet ekenin atap ótti. Qazirgi jahandyq syn-qaterler dáýirinde beıbitshilikti saqtaý men daýlardy sheshýdiń eń senimdi tetigi – quqyq.
– Konstıtýsııa – jaı ǵana zań emes, teńdik pen ádildiktiń, adam quqyqtarynyń kepili. Ol qoǵamnyń bılikke senimin arttyryp, dıalogti kúsheıtedi. Konstıtýsııalyq ekonomıka menshik quqyǵyn qorǵaıdy, ınvestısııa men ınnovasııaǵa jol ashady. Bul – uzaqmerzimdi ósýdiń berik irgetasy. Sondyqtan beıbitshilik pen quqyqqa negizdelgen bolashaq – kúshke emes, zańǵa súıenetin, ádildik pen turaqtylyqty basty qundylyq etetin qoǵamǵa aparar jol, – dedi E.Azımova.
Halyqaralyq forýmnyń plenarlyq sessııasynda Quqyq arqyly demokratııa úshin Eýropalyq komıssııanyń (Venesıandyq komıssııa) prezıdenti Kler Bazı-Malorı elimizdi Konstıtýsııanyń 30 jyldyǵymen quttyqtap, zań ústemdiginiń, adam quqyqtaryn qorǵaýdyń jáne konstıtýsııalyq sottardyń memlekettiń beıbitshiligi men turaqtylyǵyn saqtaýdaǵy róliniń mańyzyn atap ótti. K.Bazı-Malorı Venesıandyq komıssııanyń Qazaqstanmen tabysty yntymaqtastyǵyn alǵa tartyp, ony odan ári nyǵaıtýǵa daıyn ekenin jetkizdi.
Al Birikken Arab Ámirlikteri Federaldy Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Mohammed Hamad Mohammed ál-Badı ál-Zahrı óz eliniń konstıtýsııalyq ádilet tájirıbesimen bólisti. Onyń ishinde azamattardyń konstıtýsııalyq rásimderge qoljetimdiligin qamtamasyz etý jáne sot prosesin ońtaılandyrý úshin sıfrlyq tehnologııalardyń qoldanylýyn aıtyp berdi. Ol konstıtýsııalyq ádilettiń qoǵamnyń bılik ınstıtýttaryna degen senimin nyǵaıtatynyn, memlekettiń turaqtylyǵy men damýyna yqpal etetinin jáne beıbitshilik pen ádiletti bolashaqty qurýdyń negizgi faktory ekenin atap ótti.
Sonymen qatar Zımbabve Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Lıýk Malaba konstıtýsııalyq sottardyń zań arqyly beıbitshilik pen damýdy qamtamasyz etýdegi róline toqtaldy. Onyń pikirinshe, konstıtýsııalyq baqylaý – konstıtýsıonalızm, zań ústemdigi jáne bıliktiń bólinýi qaǵıdattaryn qoldaıtyn negizdelgen quqyqtanýdy qalyptastyrýǵa múmkindik beredi jáne memlekettiń turaqtylyǵy men zańdylyǵyn nyǵaıtýdyń mańyzdy quraly.
Forým úsh taqyryptyq sessııa jáne kásibı seriktestikterdi nyǵaıtý men ozyq tájirıbelermen almasýǵa arnalǵan arnaıy blokta netvorkıng formatynda jalǵasty. Onda Qyrǵyzstan Konstıtýsııalyq sotynyń sýdıasy Chınara Aıdarbekova adam quqyqtaryn qorǵaý men turaqty damýdyń negizi retinde zań ústemdiginiń mańyzyn atap ótti. Al Ońtústik Koreıa Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq sotynyń sýdıasy Kım Bok Hıon bılikti asyra paıdalanbaýdyń kepili retinde konstıtýsııalyq sot óndirisin erekshe kórsetti. Tájikstan Konstıtýsııalyq sotynyń sýdıasy Kývvatzoda Foteh Djýma bolsa Konstıtýsııanyń ulttyq quqyqtar men múddelerdi qorǵaýdaǵy rólin baıandady, al Germanııanyń Reınland-Pfals jerindegi Konstıtýsııalyq sot pen Joǵarǵy ákimshilik sottyń prezıdenti Lars Broker konstıtýsııalyq normalarǵa túsindirme berý arqyly Ata zańnyń turaqtylyǵy men evolıýsııasyn taldap berdi.
Álemde konstıtýsııalyq sottar nemese olarǵa balamaly organdary jumys isteıtin 120-dan asa el bar. Olar óz elderiniń negizgi zańynyń talaptaryna barlyq qabyldanatyn normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń, saılaý men referendýmdardy ótkizý rásimderiniń, saılanatyn laýazymdarǵa taǵaıyndaýdyń sáıkestigin, sondaı-aq azamattardyń quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýyn qadaǵalaıdy.
