Basty mindet – aýyl sharýashylyǵynda tereń óńdeý óndirisin damytý

О́ńirde 3,6 mln tonna astyq bastyryldy

Prezıdenttiń Aqmola oblysyna jumys sapary «Zerendi saqtaý ónimderi» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigimen tanysýdan bastaldy. Prezıdentke bıyl oblystaǵy egis alqabynyń kólemi 300 myń gektarǵa ulǵaıyp, 5,5 mln gektarǵa jetkeni jóninde baıandaldy. Bol­jam boıynsha aımaqtaǵy agroqurylym­­dar 7 mln tonnadan asa dándi, 650 myń tonna­­­dan asa maıly daqyl jınamaq. Búginge de­­ıin 3,6 mln tonna astyq bastyryldy. Orta eseppen 1 gektar alqaptan 15,4 sentner ónim alynǵan. Jınalǵan ónimniń sapasy – joǵary.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, óńirde mol ónim beretin maıly daqyldar alqabyn ulǵaıtý ju­mystary jalǵasyp jatyr. 2023 jyl­men salystyrǵanda mundaı egistik alańynyń kólemi 2,5 ese artyp, 495 myń gektarǵa jetken. Osyndaı kópbeıindi sharýashylyqtardyń biri – «Zerendi saqtaý ónimderi» JShS.

Kásiporyn dırektory Erbol Jaýarovtyń aıtýynsha, sharýashylyq dándi jáne burshaqty daqyldardy ósirýmen, sıyr, jylqy tuqymdaryn asyldandyrýmen aınalysady. Budan bólek, seriktestiktiń qýaty 2,5 myń tonna bolatyn maı zaýyty, qus fabrıkasy men dıirmeni bar.

Prezıdent Aqmola oblysyndaǵy aýyl sharýashylyǵy kásiporyndarynyń jetekshilerimen salanyń jaı-kúıi, sharýalardyń jetistikteri, sondaı-aq qordalanǵan máseleleri jóninde áńgimelesti.

– Bıyl aýa raıy qolaıly. Úkimet qoldaý kórsetip otyr. Janar-jaǵar­maımen qamtamasyz etip, aldyn ala jeńildetilgen nesıe berýde. Astyq túsimi jaqsy bolady dep oılaımyz. Barshańyzǵa tabys tileımin. Joldaýda atap ótkenimdeı, basty mindet – aýyl sharýashylyǵynda tereń óńdeý óndirisin damytý. Byltyr aýyl sha­rýashylyǵyndaǵy ónim kólemi 8 trln 250 mlrd teńgeni qurady. Bul kóp te, az da emes. О́ńirdegi basqa eldermen salys­tyrǵanda aýyl sharýashylyǵy jaqsy nátıjege qol jetkizdi. Biraq ishki jalpy ónim kólemine shaqqanda, bul – 6 pa­ıyz ǵana. Iаǵnı ekonomıkadaǵy aýyl sha­rýashylyǵynyń úlesin arttyrý qajet. Aýyl sharýashylyǵy – biz úshin tabys­ty sala. 12 mln tonna bıdaı eksport­taý áleýeti – óte joǵary kórsetkish. Qazir­diń ózinde astyqty Eýropa elderi satyp alyp jatyr. Joldaýda aıtqanymdaı, astyqtyń alǵashqy legi, shamamen 15 myń tonna bıdaı Vetnamǵa joldandy, – dedi Memleket basshysy.

Budan keıin Qasym-Jomart Toqaev Aqmola oblysynda shyǵarylatyn aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kórmesin aralap kórdi. Munda jartylaı fabrıkattar, konserviler, et, sút jáne nan ónimderi qoıylǵan.

Memlekettiń qoldaý tetikterin tıimdi paıdalaný qajet

Memleket basshysy Aqmola obly­synyń Zerendi aýdanynda aımaq sharýa­larymen egin jınaý naýqanyna arnalǵan keńes ótkizdi. Is-sharaǵa Qostanaı, Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan obly­synyń dıqandary beınebaılanys rejiminde qatysty.

Prezıdent Aqmola oblysyna egin jınaý naýqanynyń barysymen tanysý úshin arnaıy kelgenin aıtty.

– Egis alqabyndaǵy jumystardy ýaqtyly aıaqtap, astyqty der kezinde jınap alý qajet. Elimizdegi azyq-túlik qaýipsizdigi, ishki naryqtyń turaqtylyǵy osy jumysqa tikeleı baılanysty. Astyq jınaý naýqanyn oıdaǵydaı júzege asyrsaq, eksporttyq áleýetimiz de myqty bolmaq, ıaǵnı shetelge mol ónim shyǵara alamyz. Byltyr elimizde aýyl sharýashylyǵy salasy úshin tabysty jyl boldy. Sharýalar tabandy eńbek etip, astyq jınaýdan rekordtyq kórsetkishke qol jetkizdi. Osynyń bári agrotehnologııany durys qoldanýdyń nátıjesi deýge bolady. Sonyń arqasynda aýyl sharýashylyǵy boıynsha ónim kóleminiń ósimi basqa salalarǵa qaraǵanda anaǵurlym artyq shyqty. Bıylǵy 8 aıda atqarylǵan jumystardyń nátıjesi jaman emes. О́ndiristiń tehnologııalyq áleýetin arttyrý úshin qolǵa alynǵan sharalar tıimdiligin kórsetip jatyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy eseli eńbekteri úshin elimizdiń dıqandaryna rızashy­lyǵyn bildirdi.

– Jyl saıyn egin jınaý naýqanyn­da sizderdiń kásibı bilikterińiz, taban­dylyqtaryńyz jáne patrıottyq qasıetterińiz synalady. Aýyl sharýa­shylyǵy eńbekkerleri bul synnan súrinbeı ótedi. Sizder jaı-kúı tańdamaı, tabıǵat tosyn minez tanytsa da jumys istep, joǵary nátıjege qol jetkizip júrsizder. Mańdaı terlerińiz arqyly azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa, ekonomıkany damytýǵa jáne aýyldaǵy turmysty jaqsartýǵa orasan zor úles qosyp kelesizder. Memleket dıqandardy qoldaý úshin buryn-sońdy bolmaǵan sharalardy qolǵa alyp jatyr. Atap aıtqanda, bıyl meniń tapsyrmammen aýyl sharýashylyǵyna jeńildetilgen nesıe berý úshin 1 trln teńge bólindi. Bul – rekordtyq kórsetkish. Qazirdiń ózinde memlekettiń júıeli qoldaý sharalary nátıje bere bastady. Agrotehnologııany qoldaný joǵary deńgeıge jetip, ónim­dilik artty. Buǵan deıin aýyl sharýa­shylyǵynyń jalpy ónim kólemin eki ese ulǵaıtýdy tapsyrǵan edim. Bul baǵytta aýqymdy jumys júrgizilip jatyr. Onyń qarqynyn tómendetýge bolmaıdy, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev memlekettiń qoldaý tetikterin tıimdi paıdalaný qajet ekenin atap ótti. Memleket basshysy kelesi jylǵy egis naýqanynda jeńildetilgen qarjylandyrý baǵdarlamasyn erte bas­tan qolǵa alý mańyzdy dep sanaıdy.

– Paıdasy kóp ári tıimdiligi joǵary daqyldardy ósirýge basymdyq bere otyryp, egistikti ártaraptandyrýdy jalǵastyrý kerek. Bul egin sharýashylyǵyndaǵy ónim kóle­min ulǵaıtyp, mol tabys tabýǵa múm­kindik beredi. Úkimet pen ákimder egin jınaý kezinde sharýalardy janar-jaǵarmaı­men úzdiksiz qamtamasyz etip, qarjy men qajetti tehnıkany ýaqtyly alýyna jaǵdaı jasaýy qajet. Kún raıyna qaramastan, egindi múmkindiginshe shyǵynsyz jınap alǵan jón, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent jınalǵan ónimdi tıisinshe saqtaýdy mańyzdy mindettiń biri dep atady. Ártúrli daqyldardy ósirýdiń jospardaǵy kólemi men ár daqylǵa jeke qoıma qajet ekenin eskersek, mundaı oryndardyń tapshylyǵy baıqalady.

– Zamanaýı elevatorlardy salýǵa jáne olardy ustap turýǵa qomaqty ınves­tı­­sııa qajet ekeni anyq. Sondyqtan ele­va­­tor­lardy jańǵyrtý úshin jeńil­detilgen qar­jy­landyrýdyń arnaıy baǵdarlamasyn is­ke qosý kerek. Sapaly tuqym daıyndaýǵa ba­sa nazar aýdarǵan jón. Budan bólek, otan­­dyq naryqty ózimizde shyǵarylǵan tuqym­­men qamtamasyz etýdiń naqty qadam­dary kerek. Byl­tyr­dan bastap jetil­dirilgen mı­ne­raldy tyńaıt­qysh­tardy sýbsıdııa­laý tetigi tıim­diligin kór­setti. Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstr­liginiń aldynda tuqym óndirisi boıynsha memlekettik qoldaýdyń bala­maly sharalaryn engizý mindeti tur. Jal­py, egin sharýashylyǵynda jaqsy nátı­jege qol jetkizgenimizdi atap ótken durys. Bul aýyl sharýashylyǵynyń aralas sala­laryna oń áser etip otyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sonymen qatar Prezıdent mal sharýa­shylyǵynyń áleýetin tolyq tanytýǵa shaqyrdy.

– Jyl sońyna deıin mal sharýashy­lyǵyn damytý baǵdarlamasy ázirlenedi. Bul qujat uzaq merzimge jeńildetilgen qara­jat alýǵa múmkindik beredi. Biz tek jappaı sıf­rlandyrý arqyly ekonomıkanyń bar­lyq salasynda ashyqtyq pen tıimdilikti qam­tamasyz ete alamyz. Men bul máselege Joldaýda jan-jaqty toqtaldym. Aýyl sha­rýashylyǵyna sıfrlyq tehnologııany tezdetip engizý kerek. Egin jáne mal sha­rýa­shylyǵyndaǵy úderisterdi tolyq qadaǵalap otyrý úshin sıfrlyq tásilderdi qol­daný qajet. Bul jumysty IT-bıznespen birlese otyryp atqarǵan jón, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev aýyl sha­rýa­shylyǵyn damytýǵa bıýdjetten qomaq­ty qarajat bólinip jatqanyna toqtaldy.

– Demek istelip jatqan árbir jumystyń, árbir sharanyń naqty nátıjesi bolýǵa tıis. Bir sózben, aýyl sharýashylyǵyna oń yqpal etýi kerek. Memleket adal jumys isteıtin dıqandarǵa árdaıym qoldaý kórsetedi. Aýyl sharýashylyǵynyń jaı-kúıi meniń erekshe baqylaýymda, bul salaǵa basa mán beremin. «Jumyla kótergen júk jeńil» deıdi bizdiń halqymyz. Sondyqtan birlese otyryp, osy mańyzdy naýqandy ýaqytynda jáne tabysty aıaqtaımyz dep senemin, – dedi Memleket basshysy.

Jıynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov, Aqmola oblysy­­nyń ákimi Marat Ahmetjanov, «Rodına» agrofırmasynyń bas dırektory Ivan Saýer, Qostanaı oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov, «Qarasý-Astyq» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Almat Tursynov, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵaýez Nurmuhambetov, «Zenchenko jáne K» KS dırektory Gennadıı Zenchenko, Pavlodar oblysynyń ákimi Asaıyn Baıhanov, «Galıskoe» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Aleksandr Kasısın sóz sóıledi.

Bolashaqqa bastaıtyn Bas jospar

Osy sapar barysynda Prezıdent Kókshetaý qalasynyń 2050 jylǵa deıingi Bas josparymen tanysty. Qasym-Jomart Toqaevqa Bas jos­par aıasynda jylý elektr ortalyǵy, ob­lystyq kópbeıindi aýrýhana, Azamattyq qorǵanys akademııasy jáne kópfýnksıonaldy sport kesheni salynyp jatqany jóninde baıandaldy. Budan bólek, 60-qa jýyq ónerkásip kásipornyna eseptelgen ındýstrııalyq aımaqtyń negizi qalanyp jatyr.

Oblys ortalyǵynyń aýmaǵy 7 myń gektarǵa ulǵaıady. Bas jospardaǵy erekshe nysannyń biri – Qopa kóliniń jaǵasynda boı kóteretin zamanaýı iskerlik ortalyq. Onda turǵyn úı keshenderi, bıznes jáne saýda ortalyqtary, áleýmettik nysandar men qoǵamdyq keńistikter ornalasady.

Mejeli ýaqytqa deıin qala halqynyń sany 500 myńǵa jetedi dep josparlanyp otyr. Turǵyndarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý úshin jańa qurylys alańdary jáne renovasııa baǵdarlamasy aıasynda 10 mln sharshy metrge jýyq turǵyn úı paıdalanýǵa berilmek.

Prezıdentke Kókshetaý qalasynda tabysty iske asyrylyp jatqan bes jyldyq renovasııa baǵdarlamasy jóninde málimet berildi. Jobanyń maqsaty – apatty úılerdiń turǵyndaryn zamanaýı, jaıly ári qýat únemdeıtin páterlerge kóshirý, sondaı-aq ınjenerlik jelilerdi, aýlalar men qoǵamdyq keńistikterdi keshendi túrde jańǵyrtý.

Atalǵan baǵdarlamanyń operatory – Kokshe áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy. Qazirgi ýaqytta 13 eski úı buzylyp, ornyna 2 toǵyz qabatty jáne 4 bes qabatty kóppáterli úı salyndy. Jańa baspanaǵa 365 otbasy qonystandy. 2029 jylǵa deıin 175 eski úıdi buzý josparlanyp otyr. Onyń ornyna 3 500 páterge eseptelgen 35 zamanaýı turǵyn úı boı kóteredi. Nátıjesinde, 11 myńǵa jýyq adam jańa qonysqa kóshedi.

Qasym-Jomart Toqaev turǵyn úı keshenindegi páterlerdi aralap kórip, jańa qonysqa kóship kelgen otbasylardyń birimen áńgimelesti.

Kópbalaly ana Dılıara Shahmanova memleket tarapynan kórsetilip jatqan qamqorlyq úshin Prezıdent pen jergilikti ákimdikke rızashylyǵyn bildirdi.

Sonymen qatar Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa Kókshetaý qalasyndaǵy «Kók shalǵyn» birtutas qoǵamdyq keńistigin qalyptastyrý jobasy tanystyryldy.

Joba tujyrymdamasyna sáıkes, Máńgilik alaý, Dańq alleıasy, Táýelsizdik alańy jáne Saǵdıev kóshesi sekildi qalanyń eń kórnekti jerlerin úılesimdi sáýletimen jáne dızaınerlik sheshimderimen erekshelenetin biryńǵaı týrıstik baǵytqa biriktirý kózdelgen.

Kókshetaý qalasynyń ákimi Ánýar Kúmpekeev joba aıasynda aýmaqty kógaldandyrý, sondaı-aq avtomatty sýarý júıesi, qurǵaq sýburqaq, dekoratıvti shamdar men sándi oryndyqtar ornatý jumystary júrgiziletinin aıtty. Qopa kólimen jáne jańa jaǵalaýmen ushtasatyn keńistik qala turǵyndary men qonaqtary úshin qolaıly ortaǵa aınalady. Jalpy aýmaǵy 7,5 gektarǵa jýyq jer abattandyrylyp, jasyl jelek otyrǵyzylmaq.

Prezıdentke «Taza Qazaqstan» jalpy­­res­­pýb­lıkalyq aksııasy aıasynda Kókshetaýda 7 myńnan asa aǵash otyrǵyzyl­ǵany týraly baıandaldy. Jyl sońyna deıin onyń sany 11 myńǵa jetkiziledi.

Qasym-Jomart Toqaev saıabaqta jer­gilikti zııaly qaýym ókilderimen áńgi­melesti. Budan keıin Memleket basshysy bıyl maýsym aıynda paıdalanýǵa berilgen jańa jaǵalaýmen tanysty.

Sıfrlyq óńirge aınalýǵa múmkindik beredi

Budan soń Memleket basshysy «Digital Aqmola» ortalyǵynda boldy. Qasym-Jomart Toqaevqa «Digital Aqmola» ortalyǵynda Aqmola oblysyn sıfrlyq jańǵyrtý jospary baıandaldy.

Prezıdent «103», «109», «112» jedel qyzmetterin ortaq platformaǵa toptastyrǵan I-Komek biryńǵaı baılanys ortalyǵynyń jumysymen tanysty.

«Digital Aqmola» jobasy kólik, turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashylyǵy, qaýipsizdik, ekologııa jáne densaýlyq saqtaý sııaqty negizgi salalarǵa ortalyq­tandyrylǵan monıtorıng júrgizedi. Atalǵan ortalyq Aqmola oblysynyń úsh jyl ishinde tolyq sıfrlyq óńirge aınalýyna múmkindik beredi.

Oblys ákimi Marat Ahmetjanov «Dıhan-Plıýs» sharýa qojalyǵynyń táji­­rı­­besi negizinde agrarlyq salaǵa jasan­­dy ın­tellektini engizý boıynsha qanat­­qaqty joba iske qosylǵanyn aıtty. So­­nyń nátıjesinde ónimdilikti arttyra­tyn, kásiporynnyń kirisin ulǵaıtatyn jáne bıýd­j­etke qosymsha tabys ákeletin agro­te­h­nıkalyq sheshimder ázirlendi. Osy júıeni Aqmola oblysyn­daǵy sharýa qojalyq­tarǵa keńinen taratý josparlanyp otyr.

Qasym-Jomart Toqaevqa ınvestısııa tartý, óńdeý, agroónerkásip kesheni men qurylys salasynda jańa jobalardyń qolǵa alynǵany jóninde málimet berildi. Memleket basshysyna áleýmettik turǵy­dan az qamtylǵan otbasylarǵa baspana berý, Kókshetaýda jańa JEO quryly­syn salý, oblys ortalyǵy men basqa da eldi me­kenderdi sýmen jáne jylýmen qam­ta­masyz etý, medısınalyq, sporttyq ny­san­dar qurylysyn júrgizý, ınfra­qury­lym­dy damytý sharalary jaıynda baıandaldy.

Budan keıin telekópir arqyly Qosshy qalasyn tabıǵı gazǵa qosý rásimi ótti. Atap aıtqanda, eldi mekendegi gaz retteý nysanynyń alǵashqy kesheni iske qosyldy. Uzyndyǵy 409 shaqyrym bolatyn magıs­traldy jeli arqyly saǵatyna 32 800 tekshe metr kógildir otyn tasymaldanady. Jobanyń jalpy quny 11,4 mlrd teńgeni quraıdy.

Eske sala keteıik, 2021 jyly 27 shilde kúni Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Qosshyǵa oblystyq mańyzy bar qala mártebesi berilgen edi.

Sheberlikti shyńdaıtyn Shahmat úıi

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Aqmola oblysyna jumys sapary aıasynda Kókshetaý qalasyndaǵy Shahmat úıin aralap kórdi.

Qopa kóliniń jaǵasynda ornalasqan ǵımarat buryn Prezıdent rezıdensııasy bolǵan. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen atalǵan nysan balalardyń ıgiligine berilip, byltyr jeltoqsan aıynda Shahmat úıi retinde esigin aıqara ashty.

Búginde arnaýly ortalyqta oqý-jattyǵý jıyndary, grossmeısterlerdiń sheberlik saǵattary uıymdastyrylyp turady. Sportshylar bedeldi básekeler aldynda osy jerde daıyndyǵyn pysyqtaıdy.

Qazaqstan shahmat federasııasynyń prezıdenti Tımýr Týrlovtyń aıtýynsha, kórikti tabıǵat aıasyndaǵy biregeı keshende sportshylardyń óz sheberligin alańsyz shyńdaýyna qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Keıingi jyldary shahmat «medal kóp ákeletin» sport túrine aınaldy. Byltyr otandyq sportshylar halyqaralyq jarys­tardan 160 medal jeńip alǵan edi.

Qasym-Jomart Toqaev jas sportshylarmen jáne ulttyq qurama múshelerimen áńgimelesý barysynda memleket shahmatty damytýǵa, sondaı-aq balalar men jastar arasynda nasıhattaýǵa erekshe mán beretinin atap ótti. Prezıdent atalǵan oıyn strategııalyq turǵydan oılaýǵa mashyqtandyratynyn, tártipti kúsheıtip, tózimdilik pen jaýapkershilikke úıretetinin aıtty.

Budan keıin Memleket basshysy jas shahmatshylarmen sýretke túsip, shahmat taqtasyna estelik jazba qaldyrdy.