Joldaýda júktelgen mindetterdi júzege asyrý maqsatynda Maqtaaral aýdany, Atakent keden beketi mańyndaǵy «Ortalyq Azııa» halyqaralyq ónerkásiptik kooperasııa ortalyǵynyń (HО́KO) aýmaǵynda ónerkásiptik parktiń irgetasy qalandy. Jobanyń jalpy ınvestısııalyq quny – 123 mlrd teńge, al ashylatyn jumys oryn sany – 3 000-nan aspaq. Qazirdiń ózinde ortalyq aýmaǵynda jergilikti kásipkerler óz jobasyn bastap jatyr.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Joldaýda óńdeý ónerkásibi salasyna ınvestısııa tartý mindetin qoıǵan bolatyn. Osy baǵytta óńir áleýetin damytý úshin biz «Ortalyq Azııa» halyqaralyq ónerkásiptik kooperasııa ortalyǵynda qytaılyq ınvestorlardyń qatysýymen júzege asyrylatyn ındýstrııalyq parktiń irgetasyn qalap otyrmyz. Bul jerde elektr energııasyn taratýǵa arnalǵan jabdyqtar, ónerkásiptik avtomatıka júıeleri, sondaı-aq ushqyshsyz ushý apparattaryn óndirý boıynsha kásiporyndar ashý josparlanyp otyr. Atalǵan jumystar óńirimizdiń respýblıkalyq bıýdjetke táýeldiligin tómendetip, jergilikti turǵyndardy jumyspen qamtýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar zaýyttardan túsetin salyq arqyly respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetke túsetin kiris kólemi artady», dedi oblys ákimi Nuralhan Kósherov.
«Ortalyq Azııa» HО́K ortalyǵy óńirdegi eń iri júk aǵyndaryn biriktirý, óńdeý jáne taratý, sondaı-aq «Soltústik – Ońtústik» kólik dálizi aıasynda óndiristik kooperasııany damytý ortalyǵy retinde qyzmet atqarady. Sonymen qatar bul ortalyq aımaqtyń logıstıkalyq áleýetin arttyryp, Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtatyn iri platforma bolmaq. 2027 jylǵa qaraı munda 60-tan astam iri joba iske qosylyp, 13 myńǵa jýyq jumys orny ashylady dep josparlanyp otyr. Nátıjesinde, Túrkistan oblysy óńdeý ónerkásibiniń jańa ortalyǵyna aınalýǵa tıis. Sıfrlyq óndiris, avtomattandyrý jáne jasandy ıntellekt salalaryndaǵy zamanaýı sheshimder engiziledi. Jańa óndiristik, qoımalyq, kóliktik jeliler salynyp, logıstıka jeńildeıdi.
Keıingi jyldary óńirde agroónerkásip keshenin qaıta óńdeýge basymdyq berilip, jańa óndiristik qýattar iske qosylyp jatyr. Sonyń biregeıi – «Túrkistan tekstıl» JShS qolǵa alǵan maqta-mata klasteri elimizdegi eń iri toqyma klasterleriniń biri bolmaq. Jalpy quny 86,5 mlrd teńge bolatyn óndiris kesheninde 2 345 adam turaqty jumyspen qamtylady. О́z shıkizatyna negizdelgen ishki óndiris tizbegi qalyptasady, eksportqa baǵyttalǵan daıyn ónimder shyǵarylady. Jergilikti maqta óndirýshiler úshin turaqty ótkizý naryǵy paıda bolady. «Turkistan textile» jobasy tolyq óndiristik sıklge negizdelgen. Iаǵnı joba aıasynda elıtalyq surypty maqta tuqymyn jergilikti jerde ósirý, jip ıirý, mata toqý, kıim tigý, daıyn ónim óndirý, ishki naryq pen eksportqa shyǵarý kózdelgen.
Qazir óndiristik korpýstar men jumysshylarǵa arnalǵan jataqhana qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Birinshi kezeńniń óndirisin bıyl iske qosý josparlanǵan. Qalǵany keler jyldyń sońyna deıin kezeń-kezeńimen paıdalanýǵa beriledi. Jobany halyqaralyq deńgeıde jeńil ónerkásip pen toqyma óndirisi boıynsha tanymal ınvestor – qytaılyq «Lihua Group» kompanııasy qarjylandyryp otyr. Sondaı-aq Maqtaaral aýdany Atakent kentinde «Fangao» JShS jańa tigin fabrıkasyn iske qosady. Jobanyń jalpy quny – 2 mln dollar. Zamanaýı tehnologııalarmen tolyqtaı jabdyqtalǵan zaýyt taıaý ýaqytta tolyq qýatynda jumys isteı bastaıdy. О́ndiris kólemi de aıtarlyqtaı – jylyna 30 myń dana mektep formasyn tigýdi josparlap otyr. Buǵan qosa, zaýytta 200 adam turaqty jumyspen qamtylady. Fabrıka ókilderiniń aıtýynsha, jumysqa qabyldanatyn mamandar arnaıy oqytý kýrsynan ótedi. Bul úshin Qytaıdan arnaıy sheberler shaqyrtylyp, bir aı ishinde jańa qyzmetkerlerge tiginshilik negizderi úıretiledi. Sonymen qatar aýdan ákimdigi tarapynan mundaı kásiporyndarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý qarastyrylady. Injenerlik ınfraqurylym, jer telimderi, sýbsıdııa men jeńildetilgen nesıe sekildi tetikter arqyly kásipkerlerge qolaıly jaǵdaı jasalyp jatyr.
Jalpy, Maqtaaral aýdanynda júzege asyrylyp jatqan iri ınfraqurylymdyq bastamalardyń biri – «Atameken» kedendik beketiniń mańynda ornalasqan arnaıy ekonomıkalyq aımaq (AEA) ındýstrııalyq-ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýǵa arnaıy bólingen jáne kásipkerlerge aıtarlyqtaı jeńildikter men qoldaýlar usynatyn erekshe mártebege ıe. Osy aımaqta tórt iri jobanyń júzege asyrylýy josparlanǵan. Sonyń ishindegi eń aýqymdysynyń biri – «Maqtaaral Xing Feng» JShS qolǵa alǵan maqta men maqta maıyn óńdeý zaýytynyń qurylysy. Quny 5,8 mlrd teńgeni quraıtyn bul joba aýdan ekonomıkasyna úlken serpin bermek. Qazir zaýyttyń qurylys jumysy bastalyp, qajetti qurylǵylar men qural-jabdyqtar ákelinip jatyr. Joba tolyq iske qosylǵan jaǵdaıda, kásiporyn jylyna 10 myń tonna maqtany óńdep, dál sondaı kólemde maqta maıyn óndirýge qabiletti bolýǵa tıis.
Bul kórsetkishter aýdanda jáne kórshiles Jetisaı, Shardara sııaqty aýdandarda ósiriletin aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn tıimdi ıgerýge múmkindik beredi. О́ńdelgen ónimniń bir bóligi ishki naryqty qamtamasyz etse, qalǵany eksportqa shyǵarylyp, aýdannyń sheteldik saýda aınalymyn ulǵaıtady. Budan bólek, zaýytta 150 adam turaqty jumyspen qamtylady. Sondaı-aq AEA aıasynda úsh iri óndiris ornynyń qurylysy josparlanǵan. Atap aıtqanda, «Tabys Silkway» JShS jalpy quny 1,5 mlrd teńge bolatyn toqylǵan jáne polıpropılen qaptaryn óndiretin zaýyt salady. Bul óndiris aýdandaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaptaýǵa arnalǵan otandyq qaptarmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Taǵy bir joba – 500 mln teńgege baǵalanǵan «Taza Agro Onimderi» JShS-niń kúrish óńdeý zaýyty. Aýdannyń keıbir aýmaqtarynda kúrish egýmen aınalysatyn sharýalar úshin zaýyt ónimdi ótkizý jáne saqtaý máselesin sheshedi. Al 5 mlrd teńgege josparlanǵan «Food Waste» JShS-niń organıkalyq qaldyqtardy óńdeıtin zaýyty ekologııaǵa oń áser etip, qaldyqtardy tıimdi paıdalaný arqyly tyńaıtqysh óndirisine jol ashpaq.
Oblysta 2025–2026 jyldary qurylatyn tolyq sıkldi maqta-toqyma klasteri aıasynda 30 000 gektardan astam alqapta zamanaýı sý únemdeý tehnologııalary engizilip, maqta ósiriledi. Sondaı-aq «Túrkistan áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» AQ jáne «Altyn dala maqta» JShS ótken jyly Otyrar aýdanynda tolyqqandy toqyma keshenin salýdy qolǵa alǵan bolatyn. Joba arqyly aýdanda 2 maqta zaýyty salynady. Investordyń esebinen elektr jelisi tartylyp, tamshylatyp sýarý júıesi ornatylyp, maqta egilgen. Joba erekshiligi – shıtti maqtany satýdan bólek, maqta talshyǵyn tereń qaıta óńdeýge basymdyq berilýinde. Salaǵa qajet tehnologııalar, onyń ishinde tamshylatyp sýarý júıeleri ımportqa táýeldi bolmaı, atalǵan keshende óndiriledi. Jobanyń jalpy ınvestısııa kólemi – 140 mlrd teńgeden asady, 4 000-nan astam jańa jumys orny ashylady. Jylyna 180 000 tonna maqta óńdeledi. О́ńirdiń maqta sharýashylyǵyn damytý jáne maqta-toqyma klasterin qoldaýdyń 2027 jylǵa deıingi strategııasynda 4 basym baǵytty iske asyrý qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, egistikti ártaraptandyrý, tuqym sharýashylyǵy, jańa agrotehnologııalardy engizý, maqta-toqyma klasterin damytý. Maqta-toqyma klasteri aıasynda jalpy quny 197 mlrd teńgeni quraıtyn 5 jobany iske asyrý, 7 myń jumys ornyn ashý kózdelip otyr. Bul oraıda, joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, 10 iri zaýyttyń qurylysy bastaldy. Onyń ishinde, 4 maqta óńdeý zaýyty, 4 toqyma fabrıkasy, 2 tamshylatyp sýarý óndirisi bar.
Maqtaly aýdandardyń taǵy biri – Jetisaı aýdany aýmaǵynda ornalasqan maqta qabyldaýshy 7 maqta óńdeý zaýyty men 77 maqta qabyldaý beketiniń 53-i aýdan aýmaǵynda ornalasqan maqta óńdeý zaýyttaryna, qalǵan 24-i Maqtaaral aýdany aýmaǵynda ornalasqan maqta óńdeý zaýyttaryna tıesili. Maqta sapasyn 6 zerthana anyqtaıdy. Maqta óńdeý zaýyttary ókilderiniń aıtýynsha, ár kompanııa tikeleı halyqaralyq maqta treıderimen jumys isteıdi. Al treıderler maqta talshyqtaryn satyp alý boıynsha aldyn ala kelisimshart jasap, qarjylandyrady. Sol sebepti, maqtany shıkizat kúıinde satyp alýǵa qajetti qarajattyń barlyǵy derlik jeke ınvestısııa deýge bolady.
Aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn 79,3 myń gektar jerge ornalastyratyn aýdannyń 43,1 myń gektar jerine maqta shıti egiledi. Aldyn ala boljam boıynsha gektarynan 27 sentnerden ónim alynady dep josparlanyp otyr. Maqtaaralda 5 069 sharýashylyqtyń ónimin 60 beket qabyldaıdy, munda 25 zerthana jumys isteıdi. Shardaradaǵy 1 460 sharýashylyq 35 beketke maqta tapsyrady. Mundaǵy 18 zerthanada ónim sapasy tekseriledi. Aýdanda 16 814 gektar maqtalyqtan 42 myń tonnadan astam ónim jınaý kózdelip otyr. Aıta ketelik, maqta terim naýqanynda týyndaıtyn máseleler men keleńsizdikterdi der kezinde saralap, jedel sheshý maqsatynda oblysta arnaıy shtab qurylǵan. Jýyrda oblys ákiminiń orynbasary Nurbol Turashbekov Jetisaı aýdanynda shtabtyń kezekti otyrysyn ótkizip, aýdan ákimderiniń orynbasarlary, maqta óńdeý zaýyttarynyń basshylary naýqanǵa daıyndyq barysy men óndiristik múmkindikteri týraly málimet berdi.
«О́zekti máselelerdiń basym bóligi maqta qabyldaý beketterinde zerthanalardyń bolmaýynan týyndaıdy. Maqta óńdeý zaýyttary óz beketterin zerthanalarmen tolyq qamtamasyz etýge tıis. Maqta baǵasy naryqqa táýeldi, degenmen qazirgi deńgeıden tómendemeýi kerek. Sharýalardyń eńbeginsiz zaýyttarǵa ónim joq. Sondyqtan birinshi kezekte eńbekti baǵalaýymyz qajet. Kásipkerler de nazardan tys qalmaıdy, memleket tarapynan kórsetiletin qoldaý jalǵasady», dedi oblys ákiminiń orynbasary.
Bıyl oblys boıynsha 145 myń gektar jerge maqta daqyly egilgen, 470 myń tonna ónim jınaý josparlanyp otyr.
Túrkistan oblysy
