Arhıv isine engiziletin ózgerister men tolyqtyrýlar týraly zań jobasy jóninde Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Aıbek Sydyqov baıandady. Onyń aıtýynsha, Eńbek kodeksine jáne birqatar tıisti zańǵa túzetýler engiziledi. Negizgi jańalyq «Biryńǵaı elektrondy qujattar muraǵaty» aqparattyq júıesin engizý bolmaq. Bul barlyq sıfrlandyrylǵan muraǵattyq qujattamany saqtaýdy jáne memlekettik jáne vedomstvolyq muraǵattardyń bıznes-prosesterin avtomattandyrýdy qamtamasyz etedi.
Sondaı-aq jeke jáne zańdy tulǵalardan memlekettik bıýdjet qarajaty esebinen jasalǵan aýdıovızýaldy qujattardyń kóshirmelerin muraǵatqa tapsyrýdy talap etý usynyldy. Bul shara Ulttyq arhıv qoryn táýelsiz Qazaqstan tarıhynyń oqıǵalary men derekterin kórsetetin qujattarmen tolyq qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Bul rette qordyń quramy naqtylandy. Onyń ishinde qujattardyń jańa túrleri – tájirıbelik-konstrýktorlyq, jobalyq-smetalyq, qala qurylysy qujattamasy jáne basqalary bar.
Zań jobasynda memlekettik arhıvterde saqtalatyn azamattardyń derbes derekteri men jeke málimetterin qorǵaýdy qamtamasyz etý jónindegi memlekettik arhıvterdiń fýnksııalary naqtylanady. Sonymen qatar jergilikti atqarýshy organdardyń arhıv isi salasyndaǵy eńbek qatynastaryn retteý boıynsha quzyreti keńeıtiledi. Endi ákimdikter aýyldardaǵy jumysy úshin qosymsha aqy alýǵa quqyǵy bar arhıv qyzmetkerleri tizimin anyqtaı alady.
Jumys tobynyń jetekshisi Elnur Beısenbaev depýtattar respýblıkalyq memlekettik arhıvterge «ulttyq» mártebesin berý týraly túzetýlerge bastamashy bolǵanyn atap ótti.
– Atalǵan norma arhıvterdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtyp, olardyń abyroıy men tarıhı-mádenı murany saqtaý júıesindegi mańyzdylyǵyn arttyrady. Jalpy, arhıvter uzaq ýaqyt boıy nazardan tys qalǵany belgili. Biz artta qalmaı, qazirgi zamanǵy standarttarǵa saı áreket etemiz. Bul oraıda osy zań jobasy aıasynda jyldar boıy qordalanǵan máselelerdi de sheship alamyz, – dedi depýtat.
Talqylaý barysynda májilismender baıandamashy men jaýapty memlekettik organdardyń ókilderinen biryńǵaı elektrondy arhıv derekterin saqtaý formaty men qorǵalýy, muraǵat qoımalarynyń jaı-kúıi, olardy jańǵyrtý josparlary týraly surady. Kadr, mamandarǵa qosymsha ótemaqy tóleý, jastardy tartý sharalary, mamandyqtyń bedelin arttyrý máselelerine erekshe nazar aýdaryldy. Sondaı-aq ǵylymı qoǵamdastyq pen zertteýshilerdiń arhıv qujattaryna qoljetimdiligin keńeıtý, arhıv isin kommersııalandyrý, memleketke keletin yqtımal jeńildikter jóninde de talqylandy.
Depýtat Bolatbek Nájmetdınuly taratylatyn zańdy tulǵalardyń qujattaryn memlekettik arhıvterge tapsyrýdaǵy júıeli buzýshylyqtarǵa toqtaldy. Ol talaptardy oryndamaǵany úshin jaýapkershiliktiń bolmaýy azamattardyń eńbek ótili men zeınetaqy quqyǵyn rastaıtyn qujattaryn joǵaltýǵa ákep soǵatynyn aıtty. Qujattardy arhıvke bermegeni nemese ýaqtyly ótkizbegeni úshin jaýapkershilikti zańmen bekitýdi usyndy. Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Aıbek Sydyqov mınıstrlik bul usynysty zań jobasyn ekinshi oqylymǵa ázirleý kezinde eskeretinin atap ótti.
Májilis depýtaty Erlan Saırov aýdandyq deńgeıde muraǵattarda arnaıy bilimi joq qyzmetkerlerdiń jumys isteýi jıi kezdesetinin, al mamandandyrylǵan joǵary oqý oryndaryn bitirgender qalada qalýdy jón sanaıtynyn aıtty. Osy oraıda ol baıandamashydan aýdandyq muraǵattardy bilikti kadrlarmen qamtamasyz etý sharalaryn surady. Aıbek Sydyqov mamandardy aýyldyq jerlerge kóshirýge yntalandyrý jáne olardyń jalaqysyn kóterý jumystary júrgizilip jatqanyn atap ótti.
Nátıjesinde, depýtattar zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Ony odan ári talqylaý jumys tobynyń otyrystarynda jalǵasady.
Sonymen qatar depýtattar VIII saılanǵan Parlament Májilisiniń ókilettikterin iske asyrýdyń tórtinshi sessııaǵa arnalǵan negizgi is-sharalar josparyn bekitti.
Májilis komıtetteri TMD-ǵa múshe memleketterdiń radıasııalyq jaǵdaı monıtorınginiń derekterimen almasý kezindegi ózara is-qımyly týraly kelisimge, memleketterdiń radıasııalyq baqylaý derekterimen almasý salasyndaǵy ózara is-qımyly týraly kelisimge, Qazaqstan men Qytaı úkimetteri arasyndaǵy jańǵyrtylatyn energııa kózderi salasyndaǵy jobalardy iske asyrý týraly kelisimge, sondaı-aq Túrki memleketteri uıymynyń Azamattyq qorǵaý tetigin qurý týraly kelisimge qatysty jańa ratıfıkasııalyq zań jobalaryn jumysqa qabyldady.
Jalpy otyrys sońyna qaraı Májilis depýtattary áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi kótergen 9 depýtattyq saýaldy memlekettik organdarǵa joldady. Solardyń birqataryna toqtalyp óteıik.
Depýtat Elnur Beısenbaev Premer-mınıstrdiń orynbasary Ermek Kósherbaevqa joldaǵan saýalynda balalar men jasóspirimder arasynda tolastamaı turǵan qylmys máselesine nazar aýdardy. Bul rette jaqynda Jambyl oblysynda qaıǵyly jaǵdaıdan úsh jasóspirimniń qaza tapqanyn aıtyp, dabyl qaqty.
– Resmı statıstıka málimetteri de alańdaýshylyq týǵyzady. Máselen, 2024 jyly jasóspirimderdiń qatysýymen oryn alǵan 1 973 qylmys tirkelgen. Onyń ishinde 130-y – asa aýyr qylmys. Al bıylǵy segiz aıda 938 qylmys tirkelgen. Jasósipirimder arasyndaǵy qylmystar boıynsha jyldyq kórsetkish ótken jyldan da asyp ketýi múmkin. Ásirese bul Shymkent (131), Almaty (115), Astana (92) qalalarynda órship otyr. Atalǵan oqıǵalar – jeke bir mekteptiń nemese bir óńirdiń ǵana emes, qoǵamymyzdaǵy tárbıe isindegi olqylyqtardyń kórinisi, – dedi E.Beısenbaev.
Májilismen osy máseleni júıeli sheshýdi dereý qolǵa alyp, naqty baǵdarlamalar engizýdi usyndy.
Al depýtat Tańsáýle Serikov Úkimet basshysy Oljas Bektenovke baǵyttaǵan saýalynda Qyzylorda qalasynyń mańyndaǵy Sabalaq aýylynyń múshkil ahýalyn atap kórsetti. Onyń aıtýynsha, atalǵan aýyldyń 6 myńnan asa turǵyny 20 jyldan asa ýaqyttan beri gazdandyrýdy kútip keledi eken. Sondaı-aq depýtat aýyldyń basqa da ınfraqurylym máselelerin Premer-mınıstrdiń qaperine saldy.
Úkimet basshysyna joldanǵan kelesi saýal fýtbol klýbtaryn qarjylandyrý máselesi jóninde boldy. Bul máseleni kótergen Nartaı Sársenǵalıev byltyr elimizdegi 13 fýtbol klýbyna 27,3 mlrd teńge qarjy jumsalǵanyn, biraq bıýdjetke salmaq túsiretin mundaı qyrýar qarjyny aıaqdopqa bólý aqylǵa syımaıtynyn aıtyp qynjyldy. Osy oraıda depýtat Memleket basshysynyń Joldaýdaǵy sózin alǵa tarta otyryp, barlyq fýtbol klýbyn jedel arada jekeshelendirýdi, sondaı-aq osy ýaqytqa deıingi jumsalǵan qarajatty tolyq tekserýdi usyndy.
