Foto: inbusiness.kz/
Ishki naryqtaǵy baǵanyń ósýin tejeý jáne halyqty iri qara etimen jetkilikti kólemde qamtamasyz etý maqsatynda sıyr etin eksporttaýǵa ýaqytsha shekteý engizilip jatyr. Sonymen qatar kvota iri adal óndirýshilerge qoldanystaǵy kelisimsharttar boıynsha jetkizilimderdi saqtaýǵa jáne syrtqy satý naryqtaryn saqtap qalýǵa múmkindik beredi. Tıisti buıryq Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi tarapynan qabyldanady.
1991 jyldan bastap Qazaqstan úkimeti AО́K damytý jáne qalypty damyǵan et óndirisin qurý boıynsha 6 baǵdarlama qabyldady. Alaıda baǵdarlamalardyń eshqaısysynyń nátıjesin el tolyqqandy seze almady.
Almatyda jumys istegen Qazaqstan úkimeti aýyldy qoldaý jónindegi alǵashqy júıeli sharalardy 1996 jyly qabyldady.
AО́K úlken baǵdarlamasy aıasynda Qazaqstanda 2027 jylǵa deıin etti mal sharýashylyǵyn damytýdyń salalyq baǵdarlamasy jumys istedi. Onyń maqsaty áli kúnge deıin túsinikti: qazaqstandyqtardy ettiń barlyq túrimen qamtamasyz etý, sodan keıin et ónimderiniń eksportyn arttyrý.
Ol úshin iri qara mal basyn (IQM) 7 mln-nan 15 mln-ǵa deıin, qoılar sanyn 18 mln-nan 30 mln-ǵa deıin, shoshqalar sanyn 1,2 mln-ǵa deıin ulǵaıtý qajet boldy. 10 jyldan keıin otbasylyq fermalar sany 100 myńǵa deıin jetýi, olarda 600 myń jumysshy jumys isteýi tıis edi.
Sala jylyna 1,1 mln tonna et óndirýge tıis bolatyn. Al eksportqa jylyna 2,4 mlrd dollarǵa ónim jiberiledi.
Bul rette barlyq baǵdarlamanyń negizgi elementi bordaqylaý alańdary boldy. Iаǵnı, maldy jaıýǵa jibermeı, ósirilgen azyqpen azyqtandyrý kerek.
«Sybaǵa» «Qulan» jáne «Altyn Asyq» kishi baǵdarlamalary IQM, jylqy jáne qoı sharýashylyǵyndaǵy asyl tuqymdy maldyń úlesin arttyrýdy qamtamasyz etýi tıis edi.
Aıtpaqshy, baǵdarlama áli kúnge deıin jumys istep keledi. Sondyqtan nátıjesiz dep aıtýǵa áli erte.
Taǵy da et patrıotızmi alǵa shyqty
2024 jyldyń kókteminde AShM 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan «Qýatty AО́K» jańa ulttyq jobasyn usyndy. Basty maqsaty - 2028 jyly aýyldyń jalpy ónim kólemin eki esege, 17 trln teńgege deıin arttyrýǵa baǵyttaldy.
- Ulttyq jobany iske asyrýǵa 2024 – 2028 jyldar kezeńinde 15 722 947 273 myń teńge bólý kózdelgen. Onyń ishinde:
- respýblıkalyq bıýdjetten –9 433 503 691 myń teńge;
- jergilikti bıýdjetten –2 464 443 581 myń teńge;
- bıýdjetten tys qarajat –3 825 000 000 myń teńgeni quraıdy.
- Budan qaıtatyn qarajat kólemi 10 460 000 000 teńgeni nemese jalpy qarjylandyrýdyń 67%-yn quramaq.
2025 jylǵy 9 qyrkúıekte Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov memleket basshysynyń agroónerkásiptik keshendegi tapsyrmalaryn oryndaýǵa baǵyttalǵan júıeli sharalar keshenin tanystyrdy. Basty nazar - mal sharýashylyǵyn turaqty damytý, agrarlyq salany sıfrlandyrý, ǵylymdy qoldaý jáne aýyl sharýashylyǵy jerlerin ádil bólý.
Mınıstrliktiń boljamy boıynsha, bul quraldardy iske asyrý 2030 jylǵa qaraı iri qara mal basyn 12 mln-ǵa deıin, al usaq mal basyn 30 mln-ǵa deıin jetkizýge, ishki naryqty qanyqtyrýǵa jáne et eksportyn eki esege arttyrýǵa múmkindik beredi.
Aǵymdaǵy aptada aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi et ónimderi baǵasynyń ósýin «obektıvti ishki jáne syrtqy faktorlarmen - kommýnaldyq qyzmetter, energııa resýrstary, jem-shóp jáne JJM qymbattaýymen, sondaı-aq joǵary eksporttyq suranyspen» túsindirdi. Osydan sál buryn saýda mınıstri et baǵasynyń qymbattaýyn Brazılııa men Argentınadaǵy óndiris kóleminiń quldyraýymen jáne et aǵynynyń, ıaǵnı kórshi elderge eksporttaýdyń ulǵaıýymen túsindirdi.
Alaıda ekonomıkalyq sarapshy Tóleýtaı Rahymbekov memlekettik organdardyń bul málimdemelerin joqqa shyǵardy. Jaǵdaıdy taldaı kele, ol syrtqy naryqtarǵa kóp et shyqpaǵanyn atap ótti. Onyń qymbattaýynyń negizgi sebebi - el ishindegi óndiristiń kúrt tómendeýi. «Jeke pozısııa - mal sharýashylyǵy ónimi, birinshi kezekte et. Kedendik deklarasııalar negizinde jasalǵan resmı statıstıka derekterin taldady. 2024 jyly eksporttyń búkil kólemi 21 myń 507,3 tonnany, 90 mln 428,2 myń AQSh dollaryn qurady, ıaǵnı eksporttyń quny orta eseppen 4,2 dollar/kg qurady. Eksporttyń jalpy kóleminiń basym bóligi - 21 myń 156 tonna, ıaǵnı, 98,4% TMD elderiniń úlesine tıesili. Onyń ishinde О́zbekstan Qazaqstannan 20 myń 660 tonna eksporttady» deıdi T.Rahymbekov.
- 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha ekinshi iri satyp alýshy 496 tonna eksportpen (barlyq eksporttyń 2,30% nemese TMD elderine eksporttyń 2,34%) Tájikstan boldy.
- TMD elderin eseptemegende, álemniń barlyq qalǵan elderi 2 mln 121,6 myń dollar somasyna 351 tonna et eksporttady, bul elderge eksporttyń quny orta eseppen 4,2 dollar/kg qurady.
Qazaqstan et naryǵynda iri oıynshy bolý áleýetine ıe. Osy jyldyń tamyz aıynyń basynda elde 8,8 mln bas iri qara mal tirkelgen. Kórsetkishte 1,8% -ǵa jáne jyldyq dınamıkada 19% -ǵa ósti. 2024 jyly et óndirisiniń senimdi ósimin kórsetedi, ol kezde kólemi shamamen 1,2 mln tonnany qurady, bul ótken jylǵy kórsetkishten 4,3% -ǵa joǵary. О́ndiristiń ulǵaıýy ettiń barlyq túrleri boıynsha baıqalady, sondaı-aq eksport 2023 jylmen salystyrǵanda 47,7% -ǵa ósýdi kórsetip, oń dınamıkany kórsetedi. Eksporttyń negizgi baǵyttary О́zbekstan men Reseı.
Qazaqstannyń Et odaǵynyń tóraǵasy Maqsut Baqtybaev eldegi et sharýashylyǵynyń toqtap qalý sebepteri týraly aıtyp berdi. Onyń málimetinshe, bizde jaıylym kólemi 185 mln ga quraıdy. Bul kórsetkish boıynsha elimiz Brazılııamen qatar álemde besinshi oryndy ıelendi. Bul rette sońǵysy 1-shi nómirli et eksporttaýshysy bolyp tabylady, al Qazaqstan alys qalyp otyr. Iаǵnı, bul jaıylym - arzan azyq kózi. Bizde qysqy ýaqytta bordaqylaýǵa qajetti bıdaı, astyq profısıti bar. Bizde sıyr eti men qoı etiniń álemdik top-5-ke kirýi úshin barlyq alǵysharttar bar. Nege biz onda emespiz? Sebebi 10-20 jylǵa strategııalyq kózqaras joq. Bálkim, bul gollandııalyq aýrýdyń saldary shyǵar, bizde munaı kóp bolǵan, baı, maıly 2000-shy jyldar. Biz azyq-túlik qaýipsizdigimen aınalyspadyq, bárin satyp alamyz dep oıladyq. Másele logıstıka jumys istemegen pandemııada ótkir turdy, - dedi Baqtybaev FinanceKaz-qa bergen suhbatynda.
