Rasynda, bul sezdiń ýaqyt ótken saıyn mártebesi artyp, kóteriletin taqyryptarynyń da ózektiligi alǵa ozyp barady. О́kinishtisi, keıingi jyldary álem qubylmaly geosaıası ahýaldy bastan keshire bastady.
Ár jerde tutanǵan áskerı qaqtyǵystar men úlkendi-kishili soǵys oshaqtaryndaǵy halyq ábden qajyp-aq jatyr. Sol sebepti de sezd aıasyndaǵy plenarlyq, seksııalyq otyrystarda, dóńgelek ústelderde sóz sóılep, baıandama jasaǵan, jýrnalısterge suhbat berip, pikir bildirgen delegattar jahandyq tynyshtyqtyń shyrqyn ketirip turǵan terrorızm men soǵys syndy zulym-kúshterdi aıyptap, barynsha beıbitshilik turǵysynan oı aıtyp, usynys bildirdi.
Sezd sońynda qabyldanǵan deklarasııanyń 13-tarmaǵynda: «Biz ekstremızmniń, radıkalızmniń jáne terrorızmniń kez kelgen túri men kórinisin qatań aıyptaımyz, sondaı-aq dindi saıası maqsattarda paıdalanýǵa múlde jol berilmeıtinin atap ótemiz. Osy baǵyttaǵy dinı jáne saıası kóshbasshylardy yntymaqtastyqqa shaqyramyz», delingen. Mundaı bastamany Qasym-Jomart Toqaev ta plenarlyq otyrysta sóılegen sózinde quptap, qostady.
«Qazir jer júzinde syn-qaterler kóbeıip, halyqaralyq ahýal ýshyǵyp tur. Sonyń saldarynan túrli qaqtyǵystar kóbeıip barady. Almaǵaıyp kezeń eshkimge ońaı bolyp jatqan joq. О́kinishke qaraı, soǵystyń sıpaty men bolmysy beleń alyp otyr. Degenmen biz ótken zamannan durys sabaq alyp, syndarly ári ashyq kelissózderge umtylýymyz kerek. Mámilege balama joq. Bul turǵydan alǵanda, búgingi sezdiń mán-mańyzy aıryqsha. Din basshylaryn gýmanıstik kózqarastardy tý etken Beıbitshilik elshileri dep aıtýǵa bolady», degen Qasym-Jomart Toqaev qorytyndy jıynda sóılegen sózinde jahanda túbegeıli ózgerister oryn alyp jatqan kezeńde din kóshbasshylary barsha halyqqa adamgershilik qasıetter men gýmanıstik qundylyqtardyń shamshyraǵy bolýǵa tıis ekenin jetkizdi.
Jalpy, úsh jyl saıyn ótetin jahandyq sezd jumysynyń qorytyndysyn shyǵaratyn deklarasııaǵa toqtalsaq, 34 tarmaqtan turatyn bul qujat BUU-nyń resmı qujaty retinde tirkelip, álemge taratylmaq.
«Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezin 2033 jylǵa deıin damytý tujyrymdamasynda» bekitilgen qundylyqtar men maqsattarǵa adaldyǵymyzdy rastaı kele, mádenı jáne dinı ártúrlilikti qurmetteýdiń mańyzdylyǵyn atap óte otyryp, sondaı-aq álemniń túrli aımaǵynda jalǵasyp jatqan qaqtyǵystarǵa, olarmen qatar júretin gýmanıtarlyq daǵdarystar men beıbit turǵyndardyń azap shegip jatqanyna qynjyla otyryp, osy turǵyda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń beıbitshilik jolyndaǵy jańa jahandyq qozǵalys qurý maqsatynda izgi nıetti barlyq adamnyń kúshin biriktirý jónindegi úndeýin quptaı qabyldanǵan qujat sezdiń salmaǵyn aýyrlatpasa, mártebesin tómendete qoımas.
Bul jolǵy basqosýdyń basty taqyryptarynyń biri retinde jasandy ıntellektiniń qoǵamǵa keltirer paıdasy men tóndirer qaýip-qaterleri de sóz boldy. Seksııalyq otyrystardyń biri sıfrlyq damý men jasandy ıntellekt dáýirindegi rýhanı qundylyqtar máselesine arnaldy.
Otandyq maman, «Ulttyq aqparattyq tehnologııalar» AQ-nyń jasandy ıntellekt máseleleri jónindegi atqarýshy dırektory Alekseı Samoılov jasandy ıntellektiniń adam qolynan shyqqan týyndy ekenin umytpaýymyz kerektigin aıtty.
– Ol – ózdiginen paıda bolǵan sananyń jańa túri emes. Biz – rýhanı ári sanaly álemniń perzentimiz. Sondyqtan jasandy ıntellektiniń keremet qudireti joq. Ol bar bolǵany ınjenerlik oıdyń jemisi ǵana, adamnyń qajetine qyzmet etýge arnalǵan qural, – deıdi JI mamany.
Rasynda, kezinde ǵalamtor degen «qudyrettiń» naǵyz progreske aınalǵan kezinde jurt barlyq keregin, tipti dinı málimetterdi de osy ınternet jelisinde jasyrylǵan «ýaǵyzshylardan» aldy. Adasýshylyqtyń kókesi sonda bolǵan. Árıne, sezd barysynda jasandy ıntellektiniń jaıy qozǵalǵanda osy másele de umyt qalmady. Qazirgi aqparattyq tehnologııa jemisi sanalatyn neırojeliniń múmkindigi óte kóp. Alaıda A.Samoılov jasandy ıntellektiniń túrli pikirdiń alýan qyryn ajyrata almaıtynyn, dástúrdi bilmeıtinin, dinı senim turǵysyndaǵy tájirıbesiniń joqtyǵyn eskerte ketti.
Kim biledi, qamysty bos ustasań qoldy qııatyny sııaqty, jasandy ıntellektiniń de aldaǵy ýaqytta jyldar boıǵy qordalanar qaýpi, terrorıstik aktiniń de saldarynan anaǵurlym salmaqtyraq bolyp shyǵýy ábden múmkin. «Saqtyqta qorlyq joq» degen. Sol sebepti, sezdiń bir taqyryby JI-di tıimdi paıdalanyp, onyń qaýpinen qorǵaný máselesine arnalǵany kóńilge qona ketti.
– Búginde jasandy ıntellekt ekstremıstik mazmundaǵy materıaldardy baqylaýǵa, ınternettegi zorlyq-zombylyqqa shaqyrýlardy anyqtaýǵa qoldanyla bastady. Algorıtmder orasan aqparat aǵynyn taldap, qaýip týraly der kezinde belgi beredi. Bul qaýipti ıdeıalardyń taralýyna tosqaýyl qoıýǵa, qoǵamdaǵy tynyshtyqty saqtaýǵa kómektesedi. Árıne, jasandy ıntellektiniń ózi zulymdyqty jeńe almaıdy, biraq ol qoǵamnyń, quqyq qorǵaýshylar men beıbitshilik ornatýshylardyń qolyndaǵy tıimdi quralǵa aınala alady, – deıdi «Ulttyq aqparattyq tehnologııalar» AQ-nyń jasandy ıntellekt máseleleri jónindegi atqarýshy dırektory Alekseı Samoılov.
Ol osy baıandamaǵa daıyndalý barysynda Dýbaıdaǵy áriptesteriniń tájirıbesimen tanysypty. Aıtýynsha, birneshe jyl buryn Birikken Arab Ámirlikteri «kıber-mýftııatty» iske qosty. Bul – álemdegi alǵashqy memlekettik AI-qyzmet, ol onlaın rejimde dinı suraqtarǵa jaýap beredi. Jobanyń basty maqsaty jastardy ınternettegi radıkaldy úgitshilermen betpe-bet qaldyrmaý eken. Iаǵnı rýhanı qoldaý-keńes izdegen adam resmı chat-botqa júginip, dástúrli ıslamǵa negizdelgen kez kelgen jaýabyn ala alady. Qazirgi zamanǵa saı bul bastamany sezd qatysýshylary da qoldaı ketti.
Qoryta aıtsaq, sezdegi álem jurtshylyǵyn, saıası kóshbasshylardy birlikke, qantógissiz beıbit ómirge shaqyrý bastamalary qur uran kúıinde aıtylmady. Delegattar nebir oıdy ortaǵa saldy, qaǵazǵa hattaldy, ol usynys-pikirler deklarasııa bolyp qabyldanyp, BUU-na joldandy. Tynyshtyq pen tatýlyqtyń jarshysyndaı bolǵan resmı Astana kelesi sezdi qarsy alýǵa da daıyn ekenin kórsetti.
