Parlamentaralyq baılanysty nyǵaıtatyn jıyn

Máýlen Áshimbaev Ortalyq Azııa memleketteriniń III parlamentaralyq forýmyna qatysýshylarǵa iltıpat bildirip, qyrǵyz halqyn Ulttyq til kúnimen quttyq­tady. Sonymen qatar ol bul kezdesýler Ortalyq Azııa úshin mańyzy zor kıeli oryn­darda ótkizilip kele jatqanyna nazar aýdardy. Senat tóraǵasy óz sózinde III forým­dy ótkizý parlamentaralyq baılanystardy nyǵaıtýdyń rámizi jáne tarıhqa, baýyrlastyqqa, jarqyn bolashaqqa degen ortaq umtylysqa qurmet ekenin atap ótti.

Palata spıkeri qazirgi tańda Ortalyq Azııanyń áleýetin damytý jáne kúrdeli geosaıası ahýal men álemdik ekonomıkadaǵy turaqsyzdyq jaǵdaıynda ózekti problemalardy sheshýge járdemdesý jolynda parlamenttik dıplomatııanyń mańyzy arta túskenin aıtty. Osy oraıda ol qolǵa alynǵan bastamalardyń iske asyrylýyn jedeldetý isinde parlamentter yqpal ete alatyn negizgi baǵyttarǵa toqtaldy.

«Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev 2024 jyly «Ortalyq Azııa renessansy» atty maqalasynda «Aldaǵy on jyl bizdiń aımaqtyń bolashaǵyn aıqyndaıtyn kezeń bolady jáne osy tarıhı múmkindikti qanshalyqty tıimdi paıdalana alatynymyz tek ózimizge baılanysty» degen edi. Ortalyq Azııa memleketteriniń parla­ment­aralyq forýmy aıasyndaǵy birles­ken qadam osy ortaq múddege taban tireı­di. Qazirdiń ózinde belsendi jumys júrgizi­lip jatqan jáne parlamentter qolǵa alyn­ǵan bas­tamalardyń iske asyrylýyn jedel­detýge yqpal ete alatyn birqatar negizgi baǵyt­ty atap ótkim keledi. Eń aldymen, saýda-ekonomıkalyq baılanystardy keńeıtý úshin zańnamalyq negizdi nyǵaıtýdyń máni zor. Ekinshi mańyz­dy baǵyt – jasandy ıntellekt pen sıfrlandyrýdy engizýdi zańnamalyq turǵy­dan qoldaý. Biz О́zbekstan Parlamentin­de JI týraly zańdy qaraý aıaqtalǵanyn jáne Qyrǵyzstanda Sıfrlyq kodeks qabyldanǵanyn bilemiz. Qazaqstanda da Sıfrlyq kodeks ázirlenip jatyr. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi quryldy. Bul oraıda bizdiń zańdarymyzdyń bir-birinen alshaqtamaýy jáne uqsas qaǵıdattar men tásilderdi qoldaný asa mańyzdy», dedi M.Áshimbaev.

Sonymen qatar óńirlik ózara is-qımyl úshin ózekti másele ekologııaǵa qatysty problemalar, naqty aıtqanda, Parlamenttiń qatysýyn talap etetin sý-energetıkalyq yntymaqtastyq baǵytyndaǵy túıtkilder ekeni aıtyldy.

«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Sý munaralary seriktestigi bastamasyn usyndy. Onyń maqsaty – muzdyqtardy zertteý jáne qorǵaý úshin jahandyq ǵylymı ortalyqtardyń kúsh-jigerin biriktirý arqyly glıasıologııalyq ǵylymdy júıeli qoldaý. Bul rette Tájikstan men Fransııa­nyń bastamasymen BUU Bas Assambleıasy jarııalaǵan Krıosferalyq ǵylymdar bo­ıynsha onjyldyq is-qımyl aıryqsha mánge ıe. Sony eskere otyryp, biz osy mańyzdy máseleni sheshý jolynda ózara baılanys­ty odan ári arttyrýdyń bereri mol dep esepteımiz. Búginde óńirde ekologııalyq kún tártibin ilgeriletý baǵytynda aıtarlyqtaı sheshimder qabyldanyp jatyr. Mundaı jaǵdaıda bizge sý-energetıkalyq jáne ekologııalyq retteýdi zańnamalyq deńgeıde sınhrondaýdyń mańyzy joǵary», dep Senat spıkeri ózara is-qımyldyń aldaǵy kezeńdegi basqa da negizgi baǵyttaryn tilge tıek etti.

Forýmnyń kún tártibin talqylaý barysynda Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan jáne Túrikmenstan parlamentteri palata­larynyń basshylary men ókilderi parla­mentaralyq baılanystyń tıimdiligi aımaq­tyń durys damý traektorııasyn qalyp­tastyrýǵa jáne onyń keleshegine tikeleı áser etetinin aıtty. Sondaı-aq olar par­lamentaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý jáne qol jetkizilgen barlyq ýaǵdalastyqty tıimdi iske asyrý barysyndaǵy birlesken jumystyń mańyzyna nazar aýdardy.

«III Parlamentaralyq forýmdy Bishkek­te ótkizý parlamenttik ózara is-qımyl mem­leketterimiz arasyndaǵy strategııa­lyq seriktestik pen odaqtastyq deńgeıine tolyq sáıkes damıtynyn rastaı túsedi. Eger birinshi forým parlamenttik ıntegrasııanyń negizin qalasa, ekinshisi onyń kún tártibin keńeıtti. Al úshinshi forým bizdiń budan da naqty ári mazmundy jumysqa kóshetinimizdi kórsetedi. Memleketterimizdiń basshylary Ortalyq Azııa óńirinde kooperasııa men yntymaqtastyqtyń joǵary deńgeıin belgilep berdi. Bul rette parla­ment­terdiń, ıaǵnı biz­diń basty mindetimiz – prezı­dentterimiz­diń barlyq ýaǵdalastyqtaryn tıimdi iske asyrýǵa úles qosý jáne pragma­tıka men senimge negizdelgen birlesken jumysty júıeli túrde jalǵas­tyrý. Son­dyq­tan Ortalyq Azııa memleket­teriniń Par­la­ment­aralyq forýmy parlament­aralyq ózara is-qımyldyń pármendi jáne perspektı­valy tetigi retinde erekshe mańyzǵa ıe ekenin taǵy da atap ótkim keledi», dedi M.Áshimbaev.

Sondaı-aq Parlament Senatynyń tór­aǵasy bastaǵan qazaqstandyq delegasııa mú­she­leri Qazaq-qyrǵyz zııalylarynyń IX forý­myna qatysty. Olardyń qatarynda kór­nekti qoǵam qaıratkeri Ádil Ahmetov, Qazaq­stan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mere­ke Qulkenov, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaırat­keri, jazý­shy, dramatýrg, aqyn, belgili ma­nas­shy Baıan­ǵalı Álimjanov, «Qazaq ga­zet­teri» JShS bas dırektory, akademık Dıhan Qamzabekuly, basqa da kórnekti qa­lam­gerler men qoǵam qaıratkerleri bar. Kez­de­sý­de eki halyqtyń tereń tarıhı jáne má­denı baı­­la­nystaryna negizdelgen mádenı-gýma­nı­­­t­ar­lyq yntymaqtastyq máseleleri sóz boldy.

«Búginde Qazaqstan men Qyrǵyzstan zııalylarynyń aldynda mańyzdy mindetter tur. Atap aıtqanda, eki eldiń ádebıeti men ónerin nasıhattaýǵa basymdyq bergen abzal. Osy jumys aıasynda belgili aqyn-jazýshylardyń dáristerin uıymdastyrǵan jón dep esepteımiz. Mádenı murany, ádebı shyǵarmalardy sıfrlyq keńistikte saqtaý da asa mańyzdy. Ol úshin ǵylymı eńbek­terdiń elektrondyq nusqalaryn ázir­­leýge, aýdıokitaptardy kóbeıtýge, vır­týal­dy mýzeıler uıymdastyrýǵa, taǵy basqa jobalardy birlesip iske asyrý­ǵa bolady. Biz óz tarapymyzdan osy basta­ma­­larǵa qajetti qoldaý kórsetýge daıy­nbyz», dep M.Áshimbaev Qyrǵyz Respýblıka­­sy­nyń bir­qatar memleket jáne qoǵam qaırat­ker­lerin eki eldiń dostyǵyn nyǵaıtýǵa qosqan úle­si úshin Qazaqstannyń memlekettik jáne par­lamenttik nagradalarymen marapattady.

Ortalyq Azııa memleketteriniń III Par­lament­aralyq forýmy aıasynda Senat tór­aǵa­sy Máýlen Áshimbaev Qyrǵyz Res­pýb­lı­kasy Jogorký Keneshiniń tóraǵasy Nur­lan­bek Turǵynbekýýlýmen ekijaqty kezdesý ót­kizdi. Onda eki eldiń ózara is-qımylynyń qazir­gi jaǵdaıy jan-jaqty talqylanyp, par­lamentaralyq yntymaqtastyqtyń basym baǵy­t­tary belgilendi. Kezdesýde Memleket bas­shylary­nyń bastamalaryn zańnamalyq tur­ǵy­dan qoldaýdyń mańyzyna basa mán berildi.

«Keıingi jyldary Memleket basshylary­nyń dostyq pen qurmetke negizdelgen qarym-qatynasynyń arqasynda ekijaqty baılanys aıtarlyqtaı nyǵaıyp, ózara is-qımyl jańa deńgeıge kóterildi. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qyrǵyzstanǵa bıylǵy tamyzda jasaǵan resmı sapary jáne Joǵary memleketaralyq keńestiń keze­kti 7-otyrysy ózara yntymaqtastyqty damy­týǵa aıryqsha serpin berdi. Sapar bary­­syn­da saýda-ekonomıkalyq, kólik-logıs­­tı­ka, sý-energetıka, mádenı-gýmanı­tar­lyq jáne óńiraralyq baılanystardy nyǵaı­týǵa arnalǵan birqatar mańyzdy qujatqa qol qoıyldy. Mundaı qadamdar eki el arasyn­daǵy dostyq qarym-qatynastardy jańa deńgeıge kóteretini anyq», dedi M.Áshimbaev.

О́z kezeginde Nurlanbek Turǵynbekýýlý Senat spıkerine parlamentaralyq forým jumysyna qatysqany úshin alǵysyn bildirip, Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy ózara qarym-qatynastardy dáıekti túrde damytýdyń mańyzyna nazar aýdardy, sondaı-aq belgilengen máselelerdi sheshý jolynda birlesip jumys isteýge múddeli ekenin jetkizdi.