Forým men «BeWoman» qorynyń negizin qalaýshy, mesenat Janna Kannyń aıtýynsha, qazirgideı ǵajaıyp kezeńde tepe-teńdikti saqtaý úshin qozǵalýymyz qajet.
«Bul – tehnologııalardyń, jahandanýdyń, jasandy ıntellekt pen sıfrlandyrýdyń dáýiri. Eger biz oqymasaq, ózgermesek, beıimdelmesek, aýtsaıder bolyp qalý qaýpi bar. О́mirdi ózgertpeıtin bilimniń qajeti joq. Dál osy sebepti búgin biz osynda jınaldyq», dedi ol.
«BeWoman Asia 2025» Qamqorshylyq keńesin Mádenıet jáne aqparat mınıstri, Prezıdent janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa tóraǵasy Aıda Balaeva basqarady.
«2025 jylǵy áıeldiń beınesi – jaı sandardyń jıyntyǵy emes, eldiń tarıhy. Ol tarıhty mıllıondaǵan áıelderdiń eńbegi, bilimi men kóshbasshylyǵy jazyp otyr. Árbir san – el ekonomıkasyna, mádenıetine, ǵylymyna jáne bolashaǵyna qosylǵan úles. «Áıel faktory» kóp jaǵdaıda álemniń elimizge degen kózqarasyn aıqyndaıdy. Qazaqstan áldeqashan «damý ústindegi el» mártebesinen asyp túsken. Búginde qarapaıym qazaqstandyq áıeldiń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 75–80 jyldy quraıdy. Bul – tek jeke densaýlyqtyń jáne ómirlik qýattyń ǵana emes, tutas qazaqstandyq densaýlyq saqtaý júıesiniń kórsetkishi. Qazaqstan áıelderiniń saýattylyq deńgeıi – 99,9%. Árbir besinshi áıeldiń joǵary bilimi bar. Ýnıversıtet stýdentteriniń teń jartysy – qyzdar. Ǵylym salasynda da 55,7% áıel-ǵalymdar tabysty eńbek etip jatyr», dedi mınıstr.
Genderlik teńdikti damytý – BUU Turaqty damý maqsattarynyń (TDM) besinshi mindeti. Osyǵan oraı elimizde túrli jeńildikter, oqý jáne startaptardy damytýǵa arnalǵan granttar engizildi. Sondaı-aq Parlamentte áıelder men jastar úshin 30%-dyq memlekettik kvota qarastyrylǵan. Áıelderge arnalǵan qosymsha qoldaý sharalary qabyldandy. Oǵan kásipker áıelderge arnalǵan baǵdarlamalar, granttar men jeńildetilgen nesıe berý jatady. Áıel-kóshbasshylardy damytý úshin basqarýshylyq daǵdylardy úıretetin kýrstar men trenıngter jumys isteıdi.
«Mańyzdy jobalardyń biri – «Damý» qory iske asyratyn «Úmit» baǵdarlamasy. Ol bıznesvýmenderge jeti jylǵa deıin 100 mln teńgege deıin jeńildetilgen nesıe alýǵa múmkindik beredi. Baǵdarlamaǵa «Halyk Bank», «Bank RBK», «Eýrazııalyq Bank» jáne «Bank SentrKredıt» qatysady. Taǵy bir mańyzdy bastama – «Otbasy banki» men Azııa damý bankiniń (ADB) birlesken «Umaı» jeńildetilgen ıpotekasy. Mundaı bastamalar el damýyna yqpal etip, genderlik teńdikti nyǵaıtady jáne myqty, turaqty ekonomıkanyń qalyptasýyna serpin beredi», dedi mınıstr.
Ol qazir otbasylyq-turmystyq qatynastar salasynda progressıvti zańdar qabyldanǵanyn, zańnamalyq deńgeıde harassment qylmystyq jaýapkershilikke jatatynyn mysalǵa keltirdi. Turmystyq zorlyq-zombylyq úshin jaýapkershilik kúsheıtilip qana qoımaı, ol qoǵamda aıyptalatyn, uıat sanalatyn qubylysqa aınaldy. Qalyńdyqty urlaý da 10 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyrylǵan aýyr qylmys retinde belgilendi. Mınıstr málimdep otyrǵandaı, sońǵy jańalyqtardyń biri – Otbasyny qoldaý ortalyqtarynyń biryńǵaı jelisiniń qurylýy. Olardyń jumysyn Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi úılestiredi. Mundaı ortalyqtardyń qyzmeti qoǵam úshin óte kókeıkesti bolǵandyqtan, 2024 jyldyń maýsym aıynan beri olardyń sany 33-ten 104-ke deıin artqan. Qıyn jaǵdaıdaǵy otbasylardy proaktıvti anyqtaý úshin quramynda dáriger, psıholog, polıseı jáne áleýmettik qyzmetkerler bar mobıldi toptar qurylǵan.
«Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasymen Ishki ister mınıstrliginde turmystyq zorlyq-zombylyqpen kúres jáne áıelderdi zorlyqtan qorǵaý basqarmasy quryldy. Ortalyq Azııa elderiniń ishindegi alǵashqylardyń biri bolyp IIM-de áıel-tergeýshilerdiń mamandandyrylýy engizildi. Olar áıelder men kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy jasalǵan seksýaldyq qylmystardy tergeıdi. Respýblıka boıynsha mundaı tergeý-operatıvtik toptarǵa 280 áıel-tergeýshi engizildi. Áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý ınspektorlary 16 myń áıeldiń quqyǵyn qorǵady. Munyń bári – memlekettiń jáne azamattyq qoǵam belsendileriniń júıeli eńbeginiń nátıjesi», dedi A.Balaeva.
Forým aıasynda «Birliktiń kúshi – áıel-kóshbasshylardyń halyqaralyq alıanstary» dóńgelek ústeli ótip, 2025 jylǵy Almaty deklarasııasyna qol qoıyldy. Bul qujat Ortalyq Azııa áıel-kóshbasshylary men seriktesteriniń halyqaralyq alıansyn turaqty platforma retinde bekitip, elimizdiń qoldaýymen áıelder kásipkerligi kúnin 19 qarashaǵa belgilep, ulttyq jáne aımaqtyq deńgeılerde ilgeriletýdi qarastyrady.
Forýmnyń alǵashqy kúnine belgilengen 12 saǵattyq úzdiksiz baǵdarlamada IýNESKO, IýNISEF, BUU, EQYU, «UN Woman, Woman in Tech» halyqaralyq shtab-páterleriniń ókilderi men Prezıdent janyndaǵy Ulttyq komıssııa sóz aldy. Sol sııaqty, forýmnyń salmaǵyn Braıan Treısı (AQSh), Rıta Makgrat (AQSh), Vendı Daımond (AQSh), Aıýmı Mýr Aokı (Fransııa), Lıenn Roberts (Sıngapýr), Lıýsı Choý (BAÁ), Irına Hakamada (Reseı), Dıora Ýsmanova (О́zbekstan) syndy sarapshylar kóterip otyr.
ALMATY
