Tarıh • 01 Qazan, 2025

Mánshúk Mámetovanyń ata-anasynyń sýreti jarııalandy

240 ret
kórsetildi
6 mın
oqý úshin

Ǵumyry kerbestiniń kekilindeı qysqa bolǵanmen, erligimen eline nusqa bola bilgen qazaqtyń qaharman qyzy – Mánshúk Mámetova. Otanyn oqtan qorǵap nebári 21 jasynda opat bolǵan qarshadaı qyzdyń taǵdyr taýany tistesken tamyr sııaqty shytyrman hám shyrǵalań. Ulttyq baspasóz batyr Mánshúkti nazarynan tys qaldyrǵan emes. Sonyń ishinde el gazeti «Egemen Qazaqstan» pýlemetshi qyzǵa qatysty tyń derekterdi turaqty jarııalap turdy. Basylym tigindilerin aqtaryp otyryp 1992 jyldyń 6 maýsymynda shyqqan nómirge kózimiz tústi. Qundy mura qumsaǵat ýaqyttyń qursaýynda qumyǵyp qalmas úshin, jazylǵan jaıdyń jańǵyryǵy retinde oqyrman nazaryna qaıta usyndyq.

Mánshúk Mámetovanyń ata-anasynyń sýreti jarııalandy

Onda tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Isataı Kenjalıevtiń avtorlyǵymen «Mánshúktiń ata-anasy» atty shaǵyn jazbasy jarııalanǵan. Janynda bir top zııaly azamattardyń sýreti usynylǵan. «Bul sýret otyzynshy jyldary túsirilgen eken. Onda beınelengenderdiń ishinde anyq tanıtyndarymyz – qazaqtyń batyr qyzy Mánshúk Mámetovanyń ata-anasy. Birinshi qatarda otyrǵandardyń oń jaǵynan ekinshisi, kástómniń óńiri ashyq, keń mańdaıly adam – Ahmet Mámetov. Qasynda otyrǵan jubaıy Ámına Mámetova», dep túsinikteme berilgen. Sýret Mánshúktiń naǵashysy, zamanynda Ishki ister mınıstrliginiń qyzmetkeri bolǵan Isataı Jumabaevtan alynǵan kórinedi.

Dúnıe dıdaryn ózgertken uly tulǵalardyń ómirbaıanyna úńilsek, onyń qalyptasýyna ata-anasy ǵana emes, aınalasy, keıde aıryqsha mıssııa artýshy qudiretti kúshtiń ózi aralasatynyn ańǵaramyz. Mánshúk te dál sondaı. Ol  qarapaıym etikshiniń úıinde dúnıege kelip, Alash arysynyń tárbıesinde ósti. Gazetimizdiń aǵa tilshisi, etnograf Beken Qaıratuly Mánshúkti baýyryna basqan ekinshi anasy Kishi Orda bıleýshisi Ábilqaıyr hannyń tikeleı urpaǵy Súleımen qajynyń qyzy ekenin jazady. «Bul kisi 1924-1928 jyldary Saratov ýnıversıtetiniń pedagogıka fakýltetin bitirip, qazaq aǵartý salasyna úles qosqan muǵalim adam. Keıin Oral jáne Semeı oblystyq oqý aǵartý salasynda qyzmet atqarǵan. Ámınanyń joldasy Alash arysy Ahmet Mámetov 1938 jyly 11 qarasha kúni jazyqsyz atylyp ketedi», dep jazady B. Qaıratuly. Ýaqytynda aǵamyz dál osy Ámına Mámetovanyń
1944 jyldyń naýryz aıynda «Egemenniń» ejelgi soıy «Sosıalıstik Qazaqstanda» jarııalanǵan «Meniń súıiktim» atty estelik-baıanyn oqyrmanǵa qaıta usynǵan edi. Onda Ahmet pen Ámınanyń kishkentaı qyzdy qanatynyń astyna qalaı alǵandyǵy sóz etiledi:

«Jeńsikáli de áıeli Tolsha da esh ýaqyt kisige nalyǵanyn kórmedim. Jeńsikáli etik tigedi. Tolsha aýqatty aǵaıyndardyń malyn saýysady. 1922 jyly bularda úıemeli-súıemeli eki uly ǵana bar edi. Áıeliniń aıaǵy aýyr bolatyn. Keshikpeı qyz týdy. 1928 jyly men oqýdy bitirip, Semeı qalasyna ketetin boldym. Áýeli elge keldim. Mánsııa (Mánshúk) áp-ádemi qyzǵaldaqtaı kishkene qyz bolyp ósipti. Jasy altyǵa shyqqan. Jasy kelip qalǵan Jeńsikáli:

– Eki bala sabaqqa ketkende úńireıgen úıdiń mynaý bir qyz bala shamshyraǵy boldy, mine, kúni boıǵysy osy, – dep Mánsııanyń barlyq minezine súısinip, qýyrshaq sekildi áp-ádemi qyzyn oınap júrgen jerinen kóterip alyp maǵan kórsetti. Mánsııany meniń de jaqsy kóretinimdi olar biletin.

 – Osy qyz saǵan laıyq, sen alyp ket Ámına, – dep Jáńsikáli balany jerge qoıdy. Tolsha da:

 – О́lse suraýsyz, ajaldy bolsa qaıda ólmeıdi. Ras alyp ketshi qaraǵym, eń bolmasa qasyńda júrsin, – dedi.

Men sener-senbesimdi bilmedim. О́ıtkeni ekeýi de Mánsııany uldarynan artyq jaqsy kóretin. Erteń júremiz degen túni:

 – Apań alyp ketemin deıdi, barasyń ba, Mánsııa? – dedi Tolsha. «Baram» dedi bala. Sol kúni Mánsııany alyp Saratovqa kettim. ... Keıin ekeýimiz aıyrylǵan joqpyz».

Bala kótere almaı júrgen aǵaıyndary Ahmet pen Ámınaǵa perzentin tabystaý Jeńsikáli men Tolshanyń úlken parasatynyń belgisi edi. «Alla asyraǵan qul ash qalmas» dep, balalaryn oqyǵan-toqyǵan otbasynyń tárbıesine berýdiń astarynda qudaı isine táýekel, bala bolashaǵyna senim jatyr. Rasynda Mánshúk jańa otbasyn jatyrqamaı, jarqyldap ósedi. Ata-anasy, ásirese ákesi Ahmet onyń ilim-bilim alýyna kóp kúsh jumsady. О́ıtkeni ol kezinde Ýfa, Orynbor medreselerinde oqyǵan. Ahmet Baıtursynulymen birge qyzmettes bolǵan alǵashqy qazaq jýrnalısteriniń biri. Tarıhshy Isataı Kenjalıevtiń dereginshe, Ahmet Mámetov bir qatar maqala, 15 shaqty kitap jazǵan. Keıin halyq jaýy degen aıyp taǵylyp, iz-tússiz ketken. Soǵysqa qatysqan sarbaz bolsa,  áýletinde sottalǵan adamdardy keshiredi degen sóz taraǵan edi sol kezde. Sony jadyna tutyp, Mánshúk óz erkimen maıdanǵa suranady. «Brıgadamyzdaǵy qazaqtar aldyńǵy eki urystaǵydaı kóp emes. Taǵdyrym qyl ústinde, aman qalamyn dep aıtý qıyn. Ápketaı, sizge aqtarylyp aıtyp otyrmyn, tek muńaımańyz, eshteńe oılamańyz. Olaı-bulaı kún bolsa tek Otan úshin, siz úshin jáne ákem úshin opat bolamyn» delingen maıdannan joldanǵan hatynda. Osylaısha qyzǵaldaq taǵdyrdyń jan-kúltesi úzilip appaq álemge jóneı berdi.

Sońǵy jańalyqtar

Nesıe alý nege qıyndady?

Qoǵam • Búgin, 17:38

Jetisý oblysynyń turǵyndaryna jer silkinisi sezildi

Tótenshe jaǵdaı • Búgin, 17:22