Sonymen kimder baq synap jatyr...
Bıylǵy úmitkerler arasynda tanys esimder kóp. Sońǵy jyldary Nobel syılyǵynyń «máńgilik kandıdatyna» aınalǵan avstralııalyq Djerald Merneın bıyl da kósh basynda.
Burynǵy jyldary birinshi orynda turǵan qytaı jazýshysy Sán Shýeniń esimi bul joly alǵashqy bestikke enbedi. Degenmen keı sarapshylar dál bıyl onyń baǵy janýy múmkin deıdi. Al kanadalyq Margaret Etvýdtyń yqtımaldyǵy tómendegeni anyq. Avstralııalyq Aleksıs Raıt pen meksıkalyq Krıstına Rıvera Garsanyń úzdik úshtikke kenet enýi ádebı ortada qyzyǵýshylyq týdyrdy. Ádettegideı, japon jazýshysy Harýkı Mýrakamı de basty úmitkerler qatarynda. Al brıtandyq bás tigýshilerdiń Pol Saımondy tizimge qosýy da jaı emes. Aıta ketsek, Nobeldiń nátıjesi kóbine kútpegen esimdermen tańǵaldyrady. О́tken jyly ońtústikkoreıalyq Han Kań nebári 33/1 yqtımaldyqpen jeńimpaz atanǵan bolatyn.
Azııa men Eýropa arasyndaǵy ádebı baqtalastyq
Ádebı sarapshylardyń paıymynsha, bıyl er jazýshynyń jeńý yqtımaldyǵy joǵary. Sebebi ótken jyly Nobel syılyǵyn áıel qalamger ıelendi. Odan buryn taǵy áıel jazýshy alǵan. 2024 jyly ádebıet álemi birqatar uly tulǵalardan aıyryldy. Albanııalyq Ismaıl Kadara, japon aqyny Tanıkava Sıýntaro, chılılik Antonıo Skarmeda ómirden ótti. Sondyqtan bıylǵy basymdyq kóbine ıspan jáne portýgal tilderinde jazatyn qalamgerlerge aýady dep oılaımyn.
Negizgi úmitkerler kimder?
• Enrıke Vıla-Matas (Ispanııa, 1948)
Qazirgi ıspan ádebıetiniń eń bedeldi ókilderiniń biri. Qalamger shynaıylyq pen qııal arasyndaǵy shekarany aıqyndap, ádebıettiń óz tabıǵatyn zertteıdi. Chılı jazýshysy Roberto Bolano ony «Ispanııada teńdesi joq jazýshy» dep ataǵan.
• Antonıý Lobý Antýnesh (Portýgalııa, 1942)
Nobel ıegeri Joze Saramagonyń ómirlik «qarsylasy» - osy. Ol Folkner stılindegi kúrdeli shyǵarmalarymen tanymal. 2007 jyly Kamoınsh syılyǵyn alǵan. Onyń shyǵarmalary sana aǵymyn beıneleıtin poetıkalyq prozasymen erekshelenedi.
• Sesar Aıra (Argentına, 1949)
Latyn Amerıka ádebıetiniń qazirgi klassıgi. Qysqa da qııalǵa toly romandary arqyly málim. Bolano ony «zamanymyzdyń eń uly ıspan tildi jazýshylarynyń biri» dep baǵalaǵan.
Afrıka men Lýzofon áleminen ún estile me?
• Joze Edýardý Agvalýza (Angola, 1960)
Postkolonıaldyq taqyryptardy qozǵaıdy. «Umytý týraly jalpy ilim» romany Afrıka ádebıetiniń jańa baǵytyndaǵy mańyzdy týyndy sanalady.
• Mıa Koýtý (Mozambık, 1955)
Mozambık táýelsizdigi úshin kúres jyldarynda elden ketpeı, halyqpen birge bolǵan kúresker jazýshy. Onyń prozasy afrıkalyq dúnıetanymdy erekshe poetıkalyq qurylymymen úılestiredi.
Aıaq astynan jarq eter jazýshylar esimderi
• Serhıo Ramıres Merkado (Nıkaragýa, 1942)
2017 jyly Servantes syılyǵyn ıelengen. Buryn saıasatker bolǵan. Onyń týyndylary Latyn Amerıka ádebıetiniń «jarylystan keıingi» jańa baǵytyn kórsetedi.
Sonymen kim?
Nobel ádebıet syılyǵy eshqashan boljammen anyqtalmaıdy. Biraq sońǵy jyldary komıtet mádenı ártúrlilikke, gýmanızm men otarshyldyq taqyrybyna erekshe mán berip keledi.
Sondyqtan 2025 jyly syılyq:
• Buryn marapattalmaǵan aımaqtan shyqqan jazýshyǵa (mysaly, Afrıka nemese Latyn Amerıkasy);
• Tarıh, jady jáne jeke tulǵa máselelerin kótergen avtorǵa;
• Tili men formasy jańashyl, adamzattyq qundylyqtardy dáriptegen qalamgerge berilýi múmkin.
Osy ólshemderge saı Mıa Koýtý men Sesar Aıra bıylǵy eń yqtımal úmitkerlerdiń biri dep oılaımyn. Alaıda ádebı eksperıment pen ıntellektýaldy izdenisti sheber toǵystyrǵan Enrıke Vıla-Matas bıylǵy Nobelge ábden laıyq tulǵa.
Onyń «Parıjdiń shet-shegi joq», «Montano» sııaqty shyǵarmalary bar.
