Baspanany jekeshelendirý máselesi zań aıasynda sheshiledi

2023 jyly jalǵa berilgen páterdi jekeshelendirý týraly Májilis depýtaty Nur­taı Sabılıanov: «Abaı ob­lysyndaǵy eldi mekenderde halyqpen kezdesý ótkizgende turǵyndar tarapynan satyp alý quqyǵynsyz jalǵa berilgen turǵyn úılerdi jekeshelendirý máselesi jıi kóterilgen bolatyn. Mundaı kópqabatty, birqabatty turǵyn úıler Abaı oblysynyń Semeı qalasy men aýdandarynda da salynǵan», dep málimdegen edi.

Máseleni sheshý maqsatynda oblys ákiminiń tapsyrmasymen oblystyq deńgeıde ju­mys toby quryldy. Jumys toby­nyń músheleri aýdan turǵyn­darymen kezdesip, zań aıasynda atqarylatyn is-sharalardy egjeı-tegjeıli túsindirý ju­my­syn júrgizip jatyr. Abaı oblysy prokýratýrasynyń qo­ǵam­dyq múddelerdi qorǵaý bas­qarmasynyń basshysy Meıir­jan Qalıasqarovtyń aıtýynsha, másele jer ýchaskeleriniń quqyqtyq rásimdelmeýinen týyndaǵan.

– Bul rette eń birinshi Jer kodeksiniń talaptaryna sáıkes, jerge degen menshik quqyǵy men úıge degen menshik quqyǵy bir-birinen ajyratylmaıdy. Berilgen úılerdiń jerlerine qatysty kadastrlyq tólemder memleketke tólenbegen. Bul tur­ǵyndardyń emes, úılerdi sal­ǵan, satqan kásipkerlerdiń tarapynan ketken zań buzýshylyq, – dedi M.Qalıasqarov.

Onyń aıtýynsha, endigi kezekte kásipkerler men aýdandyq ákimdik birlese otyryp, or­taq sheshim shyǵarýǵa tıis. Ár­bir jer ýchaskesi boıynsha ka­dastrlyq tólem mólsheri – 300 myńnan 700 myń teńgege deıin.

– Eger kásipkerler óz erik­­terimen tólem jasamasa, ýákiletti organdar sotqa jú­ginip, tólemdi májbúrlep ón­dirip alý sharasyn qoldanady. Biraq turǵyndar alańdamasyn, eshkimdi úıinen shyǵarmaıdy. Tek jekeshelendirý rásimi 1–2 aıdyń ishinde sheshimin tabady, – deıdi basqarma basshysy.

Aıagóz qalasynyń turǵyny, kópbalaly ana Kúmishan Qy­dyr­moldına bılik ókil­derinen bul máseleniń tezirek sheshilýin surap otyr.

– Men prokýratýra ókilderi, aýdan ákimdigi, oblys ákiminiń orynbasary qatysqan jına-lys­ta boldym. Analardyń bar tilegi – úılerdi jekeshelendirip, jer máselesin zańdy túrde she­ship berý, – deıdi kópbalaly ana.

Oblys ákimi Berik Ýálı bul máseleni qarasha aıynyń so­ńyna deıin tolyq sheshýdi tapsyrǵan edi. Jumys toby osy ýaqyt ishinde turǵyndardyń ótinishteri men qujattyq rásimderin zań sheńberinde ret­teıdi dep senedi óńir turǵyndary. О́ıtkeni áleýmettik turǵyn úılerdi je­ke­shelendirý tártibi zańmen naq­ty rettelgen. Birinshiden, úı áleýmettik jalǵa berilgen bolýǵa tıis. Ekinshiden, turǵyn bul baspanany zańdy negizde keminde bes jyl paıdalanyp kelgeni dálel­dense, jekeshelendirýge quqy bar. Úı mindetti túrde memlekettik turǵyn úı qoryna tıesili bolýy, onyń ornalasqan jer ýchas­kesiniń quqyqtyq qujattary tolyq rásim­delgen bolýy qajet. Alaıda zańda jekeshelendirýge jatpaı­tyn turǵyn úıler de bar. Olardyń qataryna qyz­mettik (vedomstvolyq) páter­ler, apatty jaǵdaıda dep ta­nylǵan úıler, qorǵanys, qa­ýip­sizdik mekeme­lerine qaras­ty baspanalar, sondaı-aq memleket menshigindegi arnaıy maqsattaǵy úıler – balalar úıi, ınternat, jataqhana sekildi nysandar kiredi.

Aıagózdegi jaǵdaı sekildi qı­yndyq kóbine turǵyn úıdiń bastapqyda memlekettik men­shikke tolyq tirkelmeýinen týyndaıdy. Keı úılerdi jeke kompanııalar salyp, keıin jergilikti ákimdik balan­syna ótkizgen, biraq jer telimderiniń kadastrlyq qujattary rá­simdelmegen. Son­daı-aq keıbir merdigerler jerge tıesili tólemdi tólemegen nemese bas­panany áleýmettik emes, kom­mersııalyq jalǵa usyn­ǵan jaǵdaılar da kezdesedi. Mun­daıda zań kásipkerlerdi óz min­detin oryndaýǵa, ıaǵnı jer tólemin tóleýge, barlyq qujat­ty retteýge mindetteıdi. Qajet bolǵan jaǵdaıda ýákiletti organdar jekeshelendirýdi ýaqytsha toqtatyp, jer men úıdi birlese rásimdeý talabyn qoıa alady. Qoryta aıtqanda, Jer kodeksiniń 20-babynda jazylǵandaı, «Jer ýchaskesine menshik quqyǵy oǵan salynǵan ǵımarattar men qurylystarǵa menshik quqyǵymen birge beri­lýge» tıis. Demek jerdiń mártebesi anyqtalmaıynsha, úıdi de jeke menshikke ótkizý zańǵa qaıshy.

Oblystyq qurylys basqar­masynyń basshysy Shyńǵys Rıa­hanovtyń málimdeýinshe, 2025 jylǵa arnalǵan turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý jospary 348,7 myń sharshy metrdi quraıdy. Halyqtyń áleýmettik osal toptaryn turǵyn úımen qamtamasyz etý maqsatynda barlyǵy 1 146 páter satyp alý josparlanǵan. Semeı qala­synyń Qaraǵaıly shaǵyn aýdanynda 18 kópqabatty turǵyn úı qurylysy júrip jatyr. Bıyl 4 turǵyn úı paı­dalanýǵa berildi. Sondaı-aq Qa­ra­ǵaıly shaǵyn aýdanynda boı kóteretin 29 nesıelik tur­ǵyn úıdiń jobalyq-smetalyq qujattamasy jasalǵan.

Abaı oblysy