Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Jasandy ıntellekt el ekonomıkasynyń ósýine aıtarlyqtaı áser ete alady. Grýzııa ekonomısteri Davıt Gondaýrı men Mıhaıl Batıashvılı júrgizgen jańa zertteý jasandy ıntellekt tehnologııalarynyń ishki jalpy ónimdi arttyra alatynyn kórsetti. Ǵalymdar ondaǵan eldiń ekonomıkasyn zertteı otyryp, jasandy ıntellekt jyl saıyn IJО́-niń ósimin 2,3%-ǵa deıin jetkize alatynyn anyqtady.
«Eger memleket sıfrlyq tehnologııalarǵa naqty qarjy salsa, tehnoparkter ashyp, jasandy ıntellektini memlekettik qyzmetterge, medısınaǵa, ónerkásipke jáne kólikke engizse, nátıjesi kóp kúttirmeıdi. Mysaly, Germanııa men Ońtústik Koreıada jasandy ıntellekt óndiristi jańartýǵa, qatelikterdi azaıtýǵa jáne tıimdilikti arttyrýǵa kómektesti. AQSh-ta ol medısına men bank júıesin jetildirýge yqpal etti. Úndistanda avtomattandyrý jańa jumys oryndarynyń ashylýyna sebep boldy. PwC jáne McKinsey halyqaralyq sarapshylarynyń baǵalaýynsha, 2030 jylǵa qaraı jasandy ıntellekt álemdik ekonomıkanyń kólemin 15 trln dollarǵa ulǵaıtýy múmkin», dep jazylǵan zertteýde.
Bizdiń el sıfrlyq transformasııa strategııasyn iske asyryp keledi. 2023 jyly Úkimet aqparattyq tehnologııalar men kıberqaýipsizdikti damytýdyń 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn bekitti. Qazir memlekettik qyzmetterdiń 90%-dan astamy onlaın formatta kórsetiledi. eGov portaly men mobıldi qosymsha arqyly 33 sıfrlyq qujatqa qoljetkizýge bolady. «Sıfrlyq qujattar» qyzmetin 12 mln-nan astam adam paıdalanǵan.
Qarjy mınıstri Mádı Takıevtiń aıtýynsha, Memleket basshysynyń kóleńkeli ekonomıkany azaıtý týraly tapsyrmasyn oryndaý barysynda sıfrlyq tehnologııa ekonomıkaǵa dendep engen.
«Bıyldan bastap kóleńkeli ekonomıkaǵa qarsy is-qımyl boıynsha negizgi ýákiletti organ retinde Qarjy mınıstrligi bekitildi. Osyǵan oraı jańa tásilder qabyldandy, úılestirý men saıasatty júrgizý mınıstrliktiń quzyryna ótti. Memlekettik organdardyń damý josparlarynda KPI kórsetkishterin baǵalaý júıesi engizildi. Kóptegen organnyń erejelerine kóleńkeli ekonomıkaǵa qarsy is-qımyl fýnksııasy qosyldy. Al kóleńkeli aınalymy joǵary salalarǵa Jol kartalary ázirlendi. Salyqtyq ákimshilendirýde zamanaýı sıfrlyq quraldar enip jatyr. Negizgi joba – «Smart Data Finance» júıesi. Bul júıe jasandy ıntellekt arqyly azamattar men bıznestiń úlken derekterin taldaıdy, salyqtan jaltarý shemalaryn anyqtaıdy jáne salyq tóleýshiniń sıfrlyq profılin jasaıdy. Qazir júıege 74 derekkóz qosylǵan, jyl sońyna deıin taǵy 30 mekeme, onyń ishinde bankter men memlekettik organdar qosylmaq», deıdi mınıstr.
Ekonomıst Oljas Qudaıbergen jasandy ıntellektini keńinen engizý elimizdiń ishki jalpy ónimin aıtarlyqtaı arttyrdy dep baǵamdaıdy. Birneshe halyqaralyq zertteýlerdiń nátıjesinde generatıvti jasandy ıntellekt Kavkaz jáne Ortalyq Azııa elderiniń ekonomıkasyna, sonyń ishinde Qazaqstanǵa da, jyl saıyn shamamen 10 mıllıard dollar kóleminde qosymsha úles qosqan. Mysaly, byltyr elimizdiń IJО́-si 288 mıllıard dollarǵa jetken.
«Memleketimizdiń ınnovasııa men tehnologııaǵa basymdyq berýi – eldiń bolashaǵyna baǵyttalǵan durys qadam. Tehnologııalyq progress pen sıfrlandyrý ekonomıkamyzdyń birneshe salasynda naqty nátıje berip otyr. Máselen, memlekettik basqarýda elektrondy úkimet júıesi men jasandy ıntellekt negizindegi sheshimder engizildi. Al aqyldy kólik júıeleri qozǵalysty baqylaıdy. Baılanys salasynda 5G tehnologııasy jyldam ınternet pen jańa servısti damytty. Aýyl sharýashylyǵynda sıfrlyq platformalar men dálme-dál eginshilik tehnologııalary ónimdilikti arttyrdy. Taý-ken jáne metallýrgııa salasynda óndiris avtomattandyrylyp jatyr. Qarjy salasynda fınteh pen onlaın tólem júıeleri keń taralyp, halyqqa qyzmet kórsetý sapasy jaqsardy», deıdi ekonomıst.
«Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ ǵylymı qyzmetkeri Saltanat Ahmetjanovanyń aıtýynsha, búginde elimiz Ortalyq Azııa men TMD elderi arasynda sıfrlyq basqarý deńgeıi boıynsha kósh bastap tur.
«Biz álemdik reıtıngterde de joǵary oryndamyz. Elektrondyq memlekettik qyzmetter men ekonomıkany sıfrlandyrý baǵytynda jaqsy nátıjege jettik. 2029 jylǵa deıingi jasandy ıntellektini damytý tujyrymdamasy qabyldandy. Sonymen qatar mobıldi jáne keń jolaqty ınternet jelisiniń qamtylý aýmaǵy keńeıip keledi. Memlekettik joǵary oqý oryndarynda jasandy ıntellekt negizderi boıynsha oqytý mindetti pánge aınalyp jatyr. Ekonomıkalyq turǵydan alǵanda, sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt baǵdarlamasy eldiń qurylymdyq damýyna serpin bere alady. Bul elimizdi shıkizatqa táýeldi emes jańa damý jolyna shyǵaryp, ónimdilikti arttyrýǵa jáne salyq bazasyn keńeıtýge múmkindik beredi», deıdi sarapshy.
Rasynda, memlekettik basqarýdaǵy sıfrlandyrý ákimshilik shyǵyndardy azaıtady, bıznes pen azamattarǵa qyzmet kórsetý úderisin jyldamdatady ári jemqorlyq táýekelin tómendetedi.
«Naqty sektorda jasandy ıntellekt óndiris jabdyqtarynyń tıimdiligin arttyra alady. Al aýyl sharýashylyǵynda «aqyldy» tehnologııalardy engizý klımattyq táýekeldi aldyn ala boljaýǵa jaǵdaı jasaıdy. Ekonomıka qurylymynda da ózgeris bolady. Sıfrlyq klasterler paıda bolyp, el bilim men ınnovasııaǵa negizdelgen ekonomıkaǵa kóshe bastaıdy. Bul ózgerister shıkizatqa táýeldilikti azaıtady. Sıfrlyq kodeks sıfrlyq aktıvterdi, onlaın qyzmetter men elektrondyq saýda alańdaryn retteý úshin quqyqtyq negiz qalyptastyrady. Bul salyq túsimderin kóbeıtýge yqpal etedi. Memlekettik satyp alýlardy avtomattandyrý jáne onlaın baqylaý bıýdjettik shyǵyndardy azaıtady», deıdi S.Ahmetjanova.
Májilis depýtaty Berik Beısenǵalıevtiń pikirinshe, jasandy ıntellekt pen sıfrlandyrýdy damytý el ekonomıkasynyń turaqty ósýiniń basty baǵyty bolýǵa tıis.
«Qazirgi jaǵdaı kúrdeli, biraq eldiń basty maqsaty – turaqtylyqty saqtaý. Keıingi jeti aıda eldiń ishki jalpy ónimi 6,3%-ǵa ósti. Bir adamǵa shaqqandaǵy tabys shamamen 1 770 dollardy qurap otyr. Bul kórsetkish kórshi Reseı men Qytaıdan joǵary. Munaı óndirisi 7,5%-ǵa ósip, táýligine 2 mln barrelden asty. Bul – tarıhı eń joǵary kórsetkish. Eldegi oń ózgeriske qaramastan, Prezıdent ekonomıkany odan ári damytý qajet ekenin aıtty. Ekonomıkanyń bolashaǵy sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellektini qoldanýǵa baılanysty. Bul tek óndiris salasynda emes, mekteptegi bilim berýde de mańyzdy ról atqarady», dedi depýtat.
«Memlekettik egemendik týraly deklarasııasy» – elimizdiń jańǵyrý dáýirin bastaǵan asa mańyzdy qujat. Egemendik eldiń saıası erkindigi men ekonomıkalyq derbestigine jol ashty. Innovasııa búginde el damýynyń negizgi baǵytyna aınaldy. Sıfrlyq tehnologııalar, «jasyl ekonomıka», sondaı-aq derekterge negizdelgen sheshimder ekonomıkanyń qurylymyn ózgertti. Innovasııa endi tek tehnologııa emes, oılaý tásili men basqarý mádenıetiniń bóligine aınalyp otyr. Bul – eldiń táýelsiz damýynyń jańa kezeńi, egemendiktiń búgingi mazmuny.
